Zondag 25/08/2019

Wetteren en de frustratie van een wetenschapper

Waartoe dient beleidsgericht wetenschappelijk onderzoek als er toch niets mee gebeurt?

Recent duikt uit verschillende hoeken kritiek op over de organisatie en communicatie naar aanleiding van de giframp in Wetteren. "We hebben nood aan betere noodplannen en procedures", meent Luc Rombout in De Morgen. In de Kamercommissie Infrastructuur klaagden CD&V, sp.a en Groen over de verwarrende communicatie die volgde op de treinramp en ook de hulpverlening kon beter.

Antwerps Gouverneur Cathy Berx liet gisteren in Peeters en Partners op Radio 1 uitschijnen dat er nood is aan een onafhankelijke onderzoekscommissie die na afloop van een ramp alles onderzoekt. "Naar analogie met Nederland dient deze onderzoeksraad in alle objectiviteit een studie te maken van de oorzaken, hoe we kunnen adviseren om te voorkomen en hoe de nazorg en hulpverlening beter kan", aldus Berx. Ook Stefaan Van Hecke (Groen) onderschrijft dit in De zevende dag: "Er is nood aan het professionaliseren van de analyse van rampen."

Tenslotte is er naast de noodzaak aan duidelijke communicatie en een onafhankelijke onderzoeksraad, de roep om betere opleidingen voor gouverneurs en burgemeesters in hun taak als rampcoördinator. "Rampen kan je niet voorbereiden, wel de communicatie en organisatie rond rampen", zei burgemeester Christophe D'Haese in De zevende dag.

Al deze kritiek is terecht, maar roept helaas herinneringen op aan vorige rampen. Hadden we niet dezelfde noden na afloop van de rampen in onder andere Gellingen en Buizingen? Net omdat er kan worden geleerd uit het verleden, werden er vanuit de FOD Binnenlandse Zaken onderzoeken uitbesteed aan hogescholen en universiteiten om een antwoord te bieden op deze noden.

Gebrek aan eenheid

Het Expertisecentrum Maatschappelijke Veiligheid, Katho, departement Ipsoc voerde in opdracht van de FOD Binnenlandse Zaken en het Crisiscentrum vorig jaar een onderzoek naar de behoeften van slachtoffers op vlak van nazorg vlak na de ramp en een paar jaar na de ramp.

Uit het onderzoek Opvolging slachtofferschap. Onderzoek naar de nazorg bij slachtoffers van rampen blijkt dat nagenoeg alle slachtoffers nood hebben aan tijdige, correcte en allesomvattende informatie over wat er is gebeurd en over wat men kan verwachten. Directe slachtoffers gaan ook op zoek naar informatie over verzekeringen en de juridische procedures die kunnen worden opgestart. Ook op emotioneel vlak zoeken slachtoffers ondersteuning, waarbij de emotionele ondersteuning door het sociale netwerk en het lotgenotencontact een even belangrijke rol spelen als de ondersteuning door de hulpverlening. Deze ondersteuning moet niet enkel geboden worden direct na de ramp, maar ook op langere termijn.

Uit de studie blijkt dat niet zozeer een gebrekkig aanbod aan hulpverlening het probleem is, maar wel het gebrek aan eenheid en afstemming van de initiatieven die door de FODs en instellingen worden ondernomen, gecombineerd met een gebrek aan directe informatieverstrekking - via een uniek informatiekanaal - aan de slachtoffers met betrekking tot deze initiatieven. Dit gebrek aan een uniek multidisciplinair informatiekanaal kan in de toekomst - en indien genoeg financiële middelen voor handen zijn - opgevangen worden door het oprichten van centraal informatiepunt waar alle informatie aangaande de ramp wordt verzameld en waar de slachtoffers steeds terechtkunnen, luidt het in de aanbeveling van het onderzoek.

Bovendien is het aan dit informatiepunt om alle mogelijke initiatieven kenbaar te maken. Indien de omvang van een ramp beperkt is, zal de burgemeester de spilfiguur zijn om ervoor te zorgen dat het centraal informatiepunt op lokaal niveau wordt opgestart. Wanneer de ramp zich op een ander bevoegdheidsniveau bevindt, zal het IAC beheerd worden vanuit de provincie of zelf het nationale niveau.

Een jaar na afloop van dit onderzoek, werd met deze aanbevelingen helaas weinig aangevat. Het feit dat inzake deze materie verschillende partijen bevoegd zijn, o.a FOD Binnenlandse Zaken, FOD Volksgezondheid, maar ook de Vlaamse overheid, kan hierin meespelen. De giframp in Wetteren is hier helaas het 'slachtoffer' van. Informatie aan slachtoffers loopt mank, komt van verschillende kanalen en er is weinig eenheid in de informatie die door verschillende diensten wordt verspreid. Eén comité dat alles verzamelt en de mensen wegwijs maakt in emotionele en juridische hulpverlening, zou een grote hulp zijn. Waar kan men bijvoorbeeld terecht om via juridische weg verhaal te halen? Waar kan men terecht met vragen over de gezondheid? Waar worden slachtoffers emotioneel opgevangen? Voorlopig bestaat hier geen eenduidige info over en merken we op dat er uit het verleden weinig werd geleerd. Al moeten we toegeven dat men al doende leert en de communicatie door de gouverneur en zijn team de laatste dagen vlotter en eenduidiger verloopt.

Stof vergaren

In dezelfde lijn is de nieuwe roep tot de oprichting van een onafhankelijke onderzoeksraad op onderzoeksvlak geen nieuw onderwerp. Hoe dit best op te richten valt, werd reeds 2 jaar geleden onderzocht door de KULeuven, maar de resultaten liggen ergens stof te vergaren.

Verder rondde Hogeschool Gent in november 2012 een onderzoek af naar de rol van de burgemeester in noodsituaties. Ook daar vloeiden beleidsaanbevelingen naar voor. Hopelijk neemt men dit dossier snel ter hand en kan het een hulpmiddel zijn om de rol of taak van burgemeester en/of gouverneur bij een ramp eens duidelijk in kaart te brengen en een degelijke opleiding te voorzien.

Vaak wordt er aangestuurd op de belangrijkheid en noodzaak van beleidsgericht wetenschappelijk onderzoek, alleen jammer dat er zo weinig mee wordt gedaan. Hopelijk kan het wetenschappelijk onderzoek in de toekomst toch zijn nut bewijzen en kunnen we op deze manier rampen na rampen voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden