Maandag 25/10/2021

Wetenschapsbeleid

Agalev-volksvertegenwoordiger Dirk Holemans wil wetenschapswinkels aan Vlaamse universiteiten

Universiteiten moeten communiceren met de bevolking

Wetenschap voor het volk

Brussel / Eigen berichtgeving

Jan de Zutter

Nu de wetenschap radicaal dreigt in te grijpen in het leven van alle burgers, heeft ze zich in ons land teruggetrokken in de ivoren torens van haar universiteiten en instellingen. Sloop die torens, zegt Agalev-volksvertegenwoordiger Dirk Holemans.

Dirk Holemans is een lonely rider. Op zijn persconferentie van vorige vrijdag was enkel De Morgen aanwezig. Het zegt wat over de afstand tussen wetenschapsbeleid en de samenleving, precies de gapende wonde waarop Holemans de vinger wil leggen. "De wetenschap is nog nooit zo boeiend geweest, maar nog nooit heeft ze zoveel vragen opgeroepen." Genetisch gemodificeerd voedsel of de kloontechnologie zijn maar enkele van de radicale evoluties waarmee de samenleving geconfronteerd wordt. Het duurt niet lang meer of we kunnen onze baby's in een 'visbokaal' in de woonkamer zien groeien. "Het gebeurt vandaag al bij dieren", zegt Holemans.

Wat nu sciencefiction lijkt, is heel binnenkort werkelijkheid. "En de bevolking heeft vragen. Ik wil een gsm, maar warmt dat mijn hersenen op? Hoe zit dat nu met klonen? Gaat de regering daar geld voor vrijmaken? Wetenschappers hebben de neiging om punctueel de precieze voordelen van nieuwe vondsten te willen belichten. Bij de bevolking leeft in tegendeel een breed onbehagen. Wetenschap heeft voor hen met waarden en ethiek te maken."

Holemans mist die invalshoek bij de wetenschapsweek die afgelopen weekend van start ging. De wetenschap toont trots haar bevindingen: 'En ge moogt zelfs eens meedoen.' Hands on-opstellingen zijn succesvol in de wetenschapsmusea, en wetenschapsfestivals trekken tienduizenden mensen. Maar ze stimuleren het debat niet. En dat er discussie nodig is, blijkt uit een aantal uitspraken van de Britse premier Blair. In februari 1999 zei hij, naar aanleiding van kritische vragen over gmo's: "De media misleiden het publiek. Ik zal weerstaan aan de tirannie van de pressiegroepen." En: "De producten zijn veilig: ik aarzel niet ze zelf te eten." Een jaar later had Blair een draai van 180 graden gemaakt: "We moeten de bezorgdheden van het publiek ernstig nemen." En: "Pressiegroepen moeten mee zoeken naar de juiste antwoorden."

De universiteiten zijn de tempels van de wetenschap. Ze hebben naast hun onderzoeks- en onderwijstaak nog een opdracht 'van algemeen belang'. "Alleen vullen ze die amper in", zegt Holemans. Een van de belangrijke taken zou wetenschapscommunicatie moeten zijn. Maar wetenschappers die vulgariserende teksten schrijven, worden benadeeld ten opzichte van collega's die ingewikkelde teksten produceren in obscure internationale tijdschriften die enkel door de vakbroeders worden gelezen.

"Wetenschappers als Etienne Vermeersch, Ronald Commers, Luc Huysse en Koen Raes zullen er binnen twintig jaar niet meer zijn", zegt Holemans. Zij behoren nog tot de groep die beseft dat ze een maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft. Universiteiten moeten communiceren, vindt Holemans. Jonge wetenschappers moeten in het cursuspakket een opleiding krijgen in wetenschapscommunicatie, en jonge wetenschappers die in staat zijn de samenleving op een heldere manier te informeren moeten daarvoor beloond worden. De enige universiteit die dat vandaag begrepen heeft, is de VUB, waar de nieuwe rector Van Camp pleit voor een vak waar geleerd wordt hoe wetenschap te vulgariseren. Amerikaanse universiteiten beschikken over een legertje science writers, die ingewikkelde studies vertalen naar boeiende verhalen die door iedereen gelezen kunnen worden. Ook dat, vindt Holemans, moet een ambitie worden van de Vlaamse universiteiten.

En tot slot constateert Holemans dat de universiteiten aangemoedigd worden om samen te werken met de industrie, maar op geen enkele wijze hun kennis ter beschikking stellen van de bevolking. In Nederland, Denemarken, Noorwegen, Duitsland, Oostenrijk, Groot-Brittannië, Ierland en de Verenigde Staten beschikken universiteiten over wetenschapswinkels. Daar kunnen burgers en buurtcomitées terecht met vragen. "Waarom stinkt de fabriek om de hoek zo? Is de gsm-mast naast mijn huis schadelijk? Kunnen de verkeersstromen in onze wijk niet anders georganiseerd worden?" De wetenschapswinkel zoekt de expert en tracht de vraag van de burger in te passen in het onderzoeksveld van de universiteit. "Op die manier zou de bevolking de universiteit niet meer zien als een ver en vreemd insituut waar ze gevaarlijke dingen doen, maar als een partner. Bovendien zouden jonge academici op die manier in een andere sfeer opgeleid worden, namelijk een sfeer waarin het evident is dat je als wetenschapper communiceert met de bevolking." Holemans wil daarom binnenkort aan minister Vanderpoorten voorstellen om geld vrij te maken, zodat ook de Vlaamse universiteiten kunnen starten met wetenschapswinkels.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234