Donderdag 17/10/2019

Wetenschap Embryo's

Wetenschappers willen menselijke organen laten groeien in apen

Beeld Salk Institute

Spaanse wetenschappers hebben voor het eerst apenembryo’s gecreëerd met menselijke cellen in. Om wettelijke hinderpalen te omzeilen, deden de wetenschappers dat in China. Het plan is om op termijn menselijke organen te laten groeien bij dieren om ze dan te gebruiken voor transplantaties. 

Een paar genetische schakels omdraaien in een embryo zodat een dier een menselijk orgaan kan laten ontwikkelen. Een experiment van enkele Spaanse wetenschappers heeft de sciencefiction wat dichter bij gebracht. In de Spaanse krant El Pais kloppen onderzoekers van de Universiteit van Murcia en het Amerikaanse Salk Institute zich op de borst dat ze voor het eerst apenembryo's met menselijke cellen hebben ontwikkeld. 

“De resultaten zijn alvast veelbelovend”, zegt Estrella Núñez in de Spaanse krant, die met de primeur kon uitpakken nog voor het experiment in een wetenschappelijk artikel is gepubliceerd. Behalve apen zijn de wetenschappers ook met andere dieren aan de slag. “We proberen nu ook verder te experimenteren met cellen van knaagdieren en varkens, in combinatie met menselijke cellen.” 

Knip- en plakwerk

Wat de onderzoekers dus precies hebben gedaan is het injecteren van menselijke stamcellen in een embryo van een aap. Die embryo is genetisch aangepast zodat die zelf een bepaald orgaan niet zou ontwikkelen. De techniek die ze daarvoor gebruikten is Crispr. Die laat wetenschappers toe om knip- en plakwerk uit te voeren in het DNA. 

In een apenembryo gaan ze met Cripsr een aantal genen uitschakelen van een bepaald orgaan”, zegt Hetty Helsmoortel, moleculair bioloog aan de UGent. “Bijvoorbeeld van het hart. Ze stoppen daar dan op hetzelfde moment menselijke stamcellen bij. In de hoop dat die het ‘gat’ zullen opvullen door een menselijk hart aan te maken.” 

De wetenschappers maken zich nu sterk dat ze die mens-aap-embryo’s hebben kunnen creëren. Die kunnen dan ingeplant worden bij apenvrouwtjes om verder te groeien, maar dat is niet gebeurd. Het experiment is vroegtijdig afgebroken en de embryo’s zijn vernietigd. Volgens El Pais  trekt de wetenschap na veertien dagen sowieso een rode lijn, omdat een embryo anders een centraal zenuwstelsel begint te ontwikkelen. 

Op de lange termijn is het de bedoeling om menselijke organen te kweken in dieren”, zegt Helsmoortel. “Maar dit was dus een eerste stap om te kijken welke technische hordes ze daarvoor nog moeten nemen.” 

Met de creatie van deze embryo’s zijn de onderzoekers niet aan hun proefstuk toe. In 2017 heeft dit team van de Spaanse ‘stamcelgoeroe’ Juan Carlos Izpisúa ook al iets gelijkaardigs geprobeerd met varkens, maar dat draaide uit op een sisser. Ook al lijken mensen en varkens anatomisch op elkaar - de organen hebben ongeveer dezelfde omvang - toch werden de menselijk cellen afgestoten. 

Ze proberen nu dus inzicht te krijgen of dat ook zo is bij soorten die veel dichter bij ons staan”, zegt Helsmoortel. “In principe is het wel de bedoeling dat de apen door de menselijke stamcellen een volledig menselijk orgaan zouden ontwikkelen. Dat is het doel. Maar de vraag is of dat gaat lukken. Want het orgaan ontstaat wel in een ‘apensysteem’.” 

Chimaera 

Dat het controversieel is, is het minste wat je kan zeggen over dit onderzoek. In de berichtgeving over het experiment door de Spaanse krant duiken dan ook griezelige termen op als mens-aap-hybriden, of ‘chimeren’. Een chimaera was een Grieks mythologische monster, met een leeuwen- en een geitenkop aan de voorkant, en een bijtende slang als staart aan de achterkant. Moeten we dan schrik hebben van zulke genetische creativiteit? 

“Je kan je toch een aantal ethische vragen stellen”, zegt Helsmoortel. “En dan is er ook nog de puur technische kant. Bij eerdere experimenten hebben ze gezien dat een aantal van die menselijke cellen richting neuronen evolueren, die kunnen uitgroeien tot hersencellen. Wat zou er gebeuren als die dan uiteindelijk in een apenbrein terechtkomen? Krijgt een aap dan een menselijk bewustzijn? Wat als dat spermacellen zouden worden? Dat is nog sciencefiction, maar het zijn allemaal vragen waar we geen duidelijkheid over hebben.” 

Uit voorzorg zouden de wetenschappers wel een soort genetische ‘zelfvernietigingsknop’ hebben ingebouwd. Die wordt  automatisch ingedrukt als menselijke stamcellen zich ooit naar een apenbrein zouden begeven. 

Zelfs ondanks die voorzorgen is het onmogelijk om zoiets bij ons te proberen. Het team van Izpisúa moet zijn onderzoek daardoor noodgedwongen in China verrichten. Het is zelfs zo dat de Spaanse universiteit van Murcia veel geld stopt in het onderzoek, ook al zou het dus in Spanje op wettelijke barrières botsen. 

“In China hebben ze een andere kijk op het leven dan wij”, zegt Helsmoortel. “Ze geloven er meer in vooruitgang. Dit onderzoek wordt ook gedaan met de intentie om er mensen te helpen en te genezen. Als het lukt is het allemaal heel mooi. Maar je kan je ook afvragen: moeten wij zomaar diersoorten beginnen vermengen? Is knippen en plakken in DNA wel onze taak? En waar kan dat dan toe leiden?” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234