Zondag 20/06/2021

Gezondheid

Wetenschappers waarschuwen voor 'disease X'

Een digitaal ingekleurde scan van het ebola virus in het groen. De Wereld Gezondheidsorganisatie was niet voldoende voorbereid op de uitbraak van het virus. Beeld REUTERS
Een digitaal ingekleurde scan van het ebola virus in het groen. De Wereld Gezondheidsorganisatie was niet voldoende voorbereid op de uitbraak van het virus.Beeld REUTERS

Jaarlijks publiceert de Wereldgezondheidsorganisatie een lijst met ziekten en ziekteverwekkers die grote epidemieën kunnen veroorzaken waar wetenschappers best extra aandacht aan besteden. Dit jaar werd die lijst uitgebreid met het concept 'disease X', oftewel de opdracht voor wetenschappers om alert te zijn voor nieuwe, nog onbekende ziektes.

U hoeft zich nog geen zorgen te maken om 'disease X'. De ziekte bestaat niet.

Toch vinden wetenschappelijke adviseurs van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) het tijd om, naast acht bekende, gevaarlijke ziektes zoals SARS, het ebolavirus of het zikavirus, een negende, nog onbekende ziekteverwekker toe te voegen aan de lijst. Om de shortlist te halen moeten ziektes aan twee voorwaarden voldoen. Een ziekte heeft het potentieel om een gezondheidsnoodtoestand te veroorzaken, en fatsoenlijke middelen om de ziekte snel in te dammen ontbreken.

"Disease X vertegenwoordigt het bewustzijn dat de volgende serieuze internationale epidemie kan veroorzaakt worden door een ziekteverwekker waarvan we nog niet wisten dat die mensen ziek maakt", klinkt het in de officiële verklaring van de WGO.

"Dit is voor mij een teken van de nieuwe internationale alertheid op de mogelijke volgende grote uitbraak", zegt Roeland Scholtalbers, woordvoerder van het Instituut voor Tropische Geneeskunde. Die alertheid heeft veel te maken met het ebolavirus dat tussen 2014 en 2016 vele slachtoffers maakte. "Toen is gebleken dat de WGO en de hele wereld verrast werden en onvoldoende voorbereid bleken op zulke uitbraken." Het virus bleef toen vier maanden na uitbraak onder de radar waardoor het duizenden slachtoffers kon maken.

Kwaadaardige varianten

De WGO wil dus beter anticiperen en dan vindt viroloog Marc Van Ranst het een goede beslissing om het concept 'disease X' op de waarschuwingslijst te zetten. "De WGO doet zelf geen onderzoek, maar is er wel van afhankelijk. Het moet met andere woorden hefbomen zoeken om ervoor te zorgen dat wetenschappers over heel de wereld op zoek gaan naar nieuwe ziektes."

Lees: door 'disease X' op de prioriteitenlijst te zetten, hebben wetenschappers een extra argument om geld op te halen bij universiteiten voor onderzoek dat ze willen doen naar potentiële epidemieën.

Van Ranst vergelijkt de noodzaak van 'disease X' met het opsporen van misdadigers. "Het is relatief eenvoudig om criminelen op te sporen waarvan je het DNA kent. Veel groter is de uitdaging wanneer het DNA nog niet in een databank zit."

Dat kan onder andere met de 'Next Generation Sequencing'-techniek, die ook in het laboratorium van Van Ranst wordt toegepast.

"We weten perfect hoe het menselijk materiaal eruitziet, maar er passeren ook voortdurend virussen en bacteriën door ons lichaam. Door alles wat we kennen weg te filteren kunnen we onze aandacht vestigen op virussen, bacteriofagen en bacteriën die we nog nooit gezien hebben. Daar kunnen kwaadaardige varianten tussen zitten."

Grootste bioterrorist

Vraag is waar je de oorsprong van die nieuwe ziekteverwekkers moet zoeken. Komt het gevaar in de eerste plaats van gekke mutaties in de natuur, zoals het HIV-virus dat van chimpansees naar mensen oversprong? Of moeten we vooral laboranten in bepaalde landen in de gaten houden, bijvoorbeeld omdat een land onderzoek voert naar biologische wapens?

WGO-adviseur John-Arne Rottingen wil dat laatste niet uitsluiten, zo geeft hij aan in The Telegraph. "Met synthetische biologie kun je nieuwe, dodelijke virussen creëren. Zo'n nieuwe ziekte waar niemand immuun voor is, kan zich snel verspreiden onder de bevolking."

Toch vreest Rottingen in de eerste plaats evoluties in de natuur zelf. "Dat is maar normaal ook", zegt Van Ranst. "De natuur is de grootste bioterrorist ter wereld, de planeet is haar laboratorium." Terwijl wetenschappers in proefbuizen naarstig op zoek gaan naar hoe je een virus uit het niets maakt, is de natuur dag in dag uit aan het experimenteren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234