Woensdag 24/07/2019

Wetenschappers sluiten Keizer-Kareljaar af

'Wereldwijs. Wetenschappers rond Keizer Karel' in Stedelijk Museum Leuven

Leuven / Eigen berichtgeving

Anne Brumagne

Op één andere tentoonstelling na - in het Antwerpse Hessenhuis, over de figuur van Vesalius - is Wereldwijs. Wetenschappers rond Keizer Karel het laatste evenement in Vlaanderen in het kader van de Keizer-Karelherdenking. Het is niet toevallig dat die expositie in Leuven loopt. De Leuvense universiteit speelde immers een belangrijke rol in de grote wetenschappelijke creativiteit die in de Nederlanden opborrelde in het begin van de zestiende eeuw. Leuvenaars zorgden mee voor de opvoeding van de jonge Karel. Edelman Willem van Croy bijvoorbeeld, wiens familie het kasteel van Arenberg in Heverlee bezat, was de voogd van de toekomstige keizer. De Leuvense theoloog Adriaan Floriszoon, de latere paus Adrianus VI, stond in voor zijn intellectuele en religieuze vorming (en zorgde er zo onrechtstreeks voor dat Karel zich bleef verzetten tegen de hervormingsbeweging van Luther, met alle gevolgen van dien).

Beide heren zijn de centrale figuren in de proloog op Wereldwijs. Zo zijn oude prenten te zien van het kasteel van de familie van Croy (het Arenbergkasteel) in Heverlee en handschriften van Adriaan Floriszoon. Daarop volgt in zeven luiken het verhaal van verschillende (met Leuven verbonden) wetenschappers, van nieuwe tendensen en bewegingen. Zoals het humanisme, dat werd beleden door Erasmus. Die richtte in Leuven het Drietalencollege op. Wereldwijs toont niet alleen handboeken voor de bestudering van de drie klassieke talen Latijn, Grieks en Hebreeuws, maar ook geschriften van theologen die zich door dat Collegium Trilingue bedreigd voelden. Een van de topstukken uit de tentoonstelling is een klein geschilderd portret van Erasmus, gemaakt in het atelier van Hans Holbein omstreeks 1530.

Wat daarna volgt, zijn voorbeelden van baanbrekend wetenschappelijk werk, zoals de anatomische prenten van Vesalius, die zelf lijken ging stelen op het galgenveld omdat hij voor zijn wetenschappelijke werk niet op (foutieve) boekenwijsheid aangewezen wou zijn. Of er waren de nieuwe meettechnieken van Gemma Frisius die aan de basis lagen van het succes van verschillende Leuvense instrumentenmakers en cartografen. Van Frisius' wereldberoemde leerling, Gerard Mercator, wordt een van de twee bekende exemplaren getoond van de eerste editie van zijn allereerste wereldkaart (uit 1538).

Er is ook aandacht voor de voorwaarden waardoor al die belangrijke ontwikkelingen en ontdekkingen konden worden verspreid: de uitvinding van de boekdrukkunst, of het feit dat steeds meer wetenschappers gingen reizen en een netwerk van correspondenten opbouwden. Anderen trokken de natuur in, bestudeerden (geneeskundige) planten en wisselden zaden uit, zoals Leonhart Fuchs en Rembert Dodoens. Hun tekeningen van planten behoren tot de mooiste stukken van Wereldwijs. Niet zelden was hun onderzoek voor de gewone mensen van praktischer nut dan dat van Vesalius. Tussen diens anatomische prenten hangt, bij wijze van relativering, een zestiende-eeuws schilderij met een chaotisch straattafereel uit de Leuvense Sint-Jacobswijk, ten tijde van een pestepidemie. Het uitbreken van de pest kon Vesalius met zijn anatomie niet beletten, luidt de achterliggende boodschap.

Het einde van de expositie is evenmin opbeurend: het rijk van Keizer Karel wordt verscheurd door politieke en religieuze twisten. De repressie woedt overal. Van Erasmus' Vorstenspiegel wordt een gecensureerd exemplaar getoond. Wereldwijs is een vrij klassieke maar verzorgde tentoonstelling geworden, en ze is, vergeleken met de grote en qua onderwerp erg ambitieuze Carolus-expositie in Gent, beheersbaar gebleven. Verwacht in Leuven niet het ene topwerk naast het andere of allerlei wetenschappelijke proefjes om zelf op te lossen, maar bekijk rustig de vele oude prenten en instrumenten uit een boeiende maar bewogen tijd.

WAT: Wereldwijs. Wetenschappers rond Keizer Karel. WAAR EN WANNEER: Stedelijk Museum, Savoyestraat 6 in Leuven. Tot 3 december, op di, woe en do van 9.30 uur tot 17.30 uur, vrij van 9.30 uur tot 21.30 uur, za en zon van 13.30 uur tot 18.30 uur. Info: 016/22.45.64ONS OORDEEL: "Wereldwijs is een vrij klassieke maar verzorgde én beheersbare tentoonstelling geworden."

Tentoonstelling

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden