Maandag 26/10/2020

Wetenschap

Wetenschappers ontdekken waarom sommige walvissen zich massaal op strand gooien

Walvissen die zich op het strand werpen. Beeld REUTERS

Wetenschappers denken de oorzaak gevonden te hebben waarom sommige walvissen zich op onze stranden werpen, om daar een langzame dood te sterven. Het was al langer bekend dat ze dat vaak doen nadat ze blootgesteld werden aan sonars en een studie van 21 experts ontdekte nu ook waarom: ze krijgen er decompressieziekte van, net als duikers.

Het onderzoek werd vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings B.

Van walvissen is bekend dat ze zich na miljoenen jaren van evolutie ontwikkeld hebben tot perfecte duikmachines. Ze kunnen kilometers diep gaan en urenlang onderblijven, op zoek naar voedsel. Hun hartslag vertraagt en zuurstof wordt zorgvuldig opgeslagen in hun lichaam. En toch kunnen ze volgens de studie ook last krijgen van stikstofbellen in hun bloed, net als duikers die te snel naar de oppervlakte komen. De oorzaak: pure angst.

Adrenaline

“Als ze in de buurt komen van sonars, raken ze gestresseerd en zwemmen ze zo snel mogelijk weg van de geluidsbron”, aldus Yara Bernaldo de Quiros van de universiteit van Las Palmas op Gran Canaria. “Daardoor veranderen ze hun duikpatroon. Hun stress haalt het van hun duiktechniek en daardoor krijgen ze stikstof in hun bloed. Alsof ze een shot adrenaline krijgen.”

Het zouden vooral sonars met middenfrequentie zijn die de dieren angst aanjagen. Die werden in de jaren vijftig ontwikkeld om duikboten op te sporen en worden nu nog gebruikt voor patrouilles op zee en militaire oefeningen, in het bijzonder van de Verenigde Staten en hun NAVO-bondgenoten.

In de jaren 60 begonnen schepen onderwatersignalen uit te sturen en dat is het moment dat spitssnuitdolfijnen zich – zeker in de Middellandse Zee – massaal op stranden begonnen te gooien.

Walvis in ondiep water.Beeld AFP

Tussen 1960 en 2004 vonden 121 feiten plaats. In zeker 40 gevallen was er een directe link met militaire activiteiten in de buurt. Het ging telkens om een handvol spitssnuitdolfijnen die aanspoelden binnen enkele dagen en op amper een paar dozijn kilometer van elkaar.

Ergste feiten

De ergste feiten vonden plaats in 2002. Toen strandden 14 spitssnuitdolfijnen in een periode van 36 uur op de Canarische Eilanden tijdens een oefening van de NAVO in de buurt. “Binnen enkele uren nadat de sonar werden gebruikt, begonnen de walvissen zich op het strand te gooien”, aldus de onderzoekster. Uitwendig vertoonden ze geen tekenen van ziekte of beschadiging, maar inwendig was het een compleet ander verhaal. (lees hieronder verder)

Walvissen die gestorven zijn op het strand.Beeld AFP

Autopsies toonden aan dat er stikstofbellen in de aders van de dieren zaten en dat hun hersenen waren aangetast door bloedingen. Ze hadden ook schade aan andere organen en hun zenuwsysteem.

Incident

Na het incident en een artikel in het tijdschrift Nature dat de mogelijke link legde tussen de suïcidale walvissen en sonar, nam Spanje maatregelen. Sinds 2004 zijn geen militaire oefeningen op zee meer toegelaten rond de Canarische Eilanden. “Tot dan waren de eilanden een hotspot voor walvissen die zich op het strand smeten”, aldus Yara Bernaldo de Quiros. “Sinds het moratorium is er geen enkel geval meer waargenomen.”

De onderzoekers pleiten er nu voor om het verbod ook uit te breiden naar andere gebieden waar het fenomeen voorkomt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234