Donderdag 20/01/2022

Wetenschappers maken reconstructie op basis van 35.000 jaar oude schedelfragmenten

Eerste Europeaan krijgt eindelijk een gezicht

Wetenschappers hebben op basis van 35.000 jaar oude schedelfragmenten, gevonden in Roemenië, het gelaat gereconstrueerd van de 'eerste Europeaan'.

Door Steve Connor

LONDEN l Uit de gelaatstrekken blijkt hoe hard de vroege Europeanen leken op hun rechtstreekse Afrikaanse voorouders. Het was wel niet mogelijk het geslacht van de persoon te achterhalen.

De reconstructie hierboven toont het gelaat van de eerste anatomisch moderne mens die in Europa leefde. Het behoorde toe aan een man of vrouw die 35.000 jaar geleden in de bossen van de Karpaten huisde, in wat nu Roemenië is. De gelaatsreconstructie is gebaseerd op een deel van een schedel en een kaaksbeen die werden gevonden in een grot waarin beren overwinterden.

Richard Neave, de forensisch kunstenaar die het gezicht in klei fabriceerde, baseerde zijn interpretatie op een zorgvuldige meting van de beenderfragmenten en op een jarenlange ervaring met de manier waarop het zachte weefsel van het gezicht opgebouwd is rondom de schedel.

Het beeld werd gemaakt voor een documentaireserie op BBC 2 die zondag van start gaat. The Incredible Human Journey belicht de oorsprong en de evolutie van de mens. Het programma vertrekt van de geboortegrond in Afrika en volgt de mens op de lange migratieroutes die ons naar de verste uithoeken van de planeet voerden. Het is onmogelijk aan de beenderen de huidskleur van dit individu af te lezen. Wetenschappers nemen echter aan dat het waarschijnlijk donkerder was dan hedendaagse Europeanen vanwege zijn Afrikaanse afkomst.

Het kleien hoofd van 'de eerste moderne Europeaan' bevindt zich momenteel op het bureau van Alice Roberts, antropologe van de Bristol University. Zij zal de tv-serie inleiden. "Het is best vreemd. Ik ben wetenschapper en dus objectief. Maar ik kijk naar dat gezicht en denk: verdorie, ik staar hier gewoon op het gezicht van iemand van 40.000 jaar geleden. Het is op een bizarre manier ontroerend", zei Roberts aan Radio Times.

"Richard Neave maakt ook schedels van veel recentere mensen en is het gewend om naar verschillen tussen bevolkingsgroepen te kijken. Hij zei me dat de schedel niet echt Europees, Aziatisch of Afrikaans lijkt. Het is meer een mengeling van dat alles. En dat houdt steek, want het is precies wat je verwacht van iemand die behoorde tot de vroegste bevolkingsgroepen die zich in Europa vestigden."

Speleologen vonden het onderkaaksbeen van de eerste moderne Europeaan in 2002 in Pestera cu Oase, 'de grot met beenderen', in de zuidwestelijke Karpaten. De andere schedelfragmenten werden in 2003 bovengehaald. Wetenschappers hebben op basis van radiokoolstofdatering berekend dat de beenderen tussen 34.000 en 36.000 jaar oud zijn. Europa werd toen bevolkt door zowel de neanderthaler, die tienduizenden jaren lang in de regio woonde, als de anatomisch moderne mens - de Homo sapiens -, die vanuit Afrika via het Midden-Oosten in Europa was terechtgekomen.

Ook al heeft de schedel veel van de moderne menselijke anatomie, toch vertoont hij ook archaïsche kenmerken, zoals sterk ontwikkelde kiezen. Sommige wetenschappers vermoeden daarom dat de schedel toebehoorde aan een soort mengvorm tussen een Homo sapiens en een neanderthaler, een visie waarmee vele experts het oneens zijn.

Volgens Erik Trinkaus, een professor antropologie aan de Washington University in Missouri en een van de eerste specialisten die de beenderen gedetailleerd konden onderzoeken, is het kaaksbeen het oudste fossiel van een moderne mens. "Alles bij elkaar genomen is het materiaal het eerste dat zonder enige twijfel informatie bevat over de manier waarop moderne mensen eruitzagen toen ze naar Europa kwamen", zegt hij.

© The Independent

Sommige experts menen dat schedel mengvorm is tussen Homo sapiens en neanderthaler

n Alice Roberts toont een afgietsel van een schedel. De antropologe werkt mee aan de BBC-serie The Incredible Human Journey, die vanaf zondag de oorsprong van de mens belicht. Voor die serie werd het gelaat van de eerste Europeaan gereconstrueerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234