Woensdag 19/01/2022

Wetenschappers leggen gevoelsverwerking in de hersenen bloot

Een team Belgische wetenschappers heeft ontdekt hoe de hersenen gevoelsgeladen boodschappen verwerken. De linkerhersenhelft staat in voor de letterlijke betekenis van een emotionele boodschap, terwijl de rechterhersenhelft actiever wordt als we ons concentreren op hoe een gevoelsmatige boodschap aanvoelt.

Brussel / Gent

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

De wetenschappers, verbonden aan het Laboratorium voor Neuropsychologie van de Universiteit Gent, hebben nog een stukje opgehelderd van het complexe proces dat zich tijdens communicatie in onze hersenhelften afspeelt. Lange tijd werd aangenomen dat onze linkerhersenhelft alles regelt wat te maken heeft met rationeel, logisch denken en taal, en dat onze rechterhersenhelft emoties en emotionele aspecten verwerkt. Een aanwijzing daarvoor is bijvoorbeeld dat onze linkergezichtshelft, die bestuurd wordt door de rechterhersenhelft, expressiever emoties uitdrukt dan de rechtergezichtshelft. De mysterieuze glimlach van de Mona Lisa illustreert dat.

Al geruime tijd weten specialisten dat het ingewikkelder is dan dat. Maar als de linkerhersenhelft blijkbaar toch domineert om talige boodschappen te analyseren en de rechterhersenhelft voornamelijk instaat voor de verwerking van emoties, hoe zit het dan met emotioneel geladen taalboodschappen? Vanuit die vraag ontstond het onderzoek van Guy Vingerhoets, Celine Berckmoes en en Nathalie Stroobant. Vingerhoets: "Je kunt emotie op twee manieren overbrengen. Als ik zeg : 'De arme moeder troostte haar zieke kind', dan zit in de taalinhoud zelf een emotie verwerkt. Maar je kunt ook een heel neutrale boodschap op een intens blije of droeve manier uitspreken. Dan schuilt de emotie niet in de betekenis zelf. Wij vroegen ons af hoe de hersenen omgaan met dat verschil."

Voor het onderzoek werd 36 vrijwilligers gevraagd naar een aantal zinnetjes te luisteren. Ze moesten nu eens op de letterlijke inhoud, dan weer op de toon en emotionele intensiteit, de prosodie, letten. De zinnen bevatten telkens een van de vier basisemoties: blijheid, droevigheid, kwaadheid en angst. De ene keer werd die emotie overgebracht door de taalinhoud, de andere keer door de prosodie van de acteurs die de zinnen inspraken. Sommige zinnen hadden bijvoorbeeld een neutrale inhoud (bijvoorbeeld: 'Druk op deze toets), maar werden op een emotioneel geladen manier uitgesproken. Telkens moesten de vrijwilligers de juiste emotie 'zoeken'. Ze deden dat door ze op een kaart aan te wijzen.

Door de snelheid van de bloedtoevoer in de linker- en rechteraders in de hersenen te meten, kon het team achterhalen wat er precies gebeurt in de hersenen als je een emotionele boodschap krijgt. Als een bepaald gebied extra moet werken, heeft het namelijk meer suiker en zuurstof nodig en stijgt de bloedtoevoer.

Uit die metingen blijkt dat als iemand gevraagd wordt op de inhoudelijke emotie te letten, de bloedtoevoer stijgt naar de linkerhersenhelft, de helft die normaal gezien domineert voor alles wat niet emotioneel maar rationeel en analyserend is. Omgekeerd stijgt de bloedtoevoer naar de rechterhersenhelft aanzienlijk als de luisteraars moesten letten op hoe iets gezegd werd - neutraal, triest, kwaad, blij of angstig.

Emotionele taalinhoud wordt met andere woorden door onze 'rationele' linkerhersenhelft verwerkt, en emotionele geladenheid geuit in onze toon door onze 'emotionele rechterhersenhelft'. Er ontstaat dus een ander patroon in de hersenactiviteit als we ons ofwel op de emotionele inhoud of op de emotionele toon moeten concentreren. "Maar erg opvallend was dat er geen sprake was van een totaal jojo-effect. Wanneer iemand de emotionele geladenheid van een boodschap moet inschatten, stijgt de bloedtoevoer naar de rechterhersenhelft opvallend, maar die naar de linkerhelft daalt niet. Dat komt volgens ons omdat die helft automatisch de inhoudelijke betekenis van een boodschap verwerkt en ook omdat die helft je ook helpt een emotie te classificeren. Je luistert dus sowieso naar beide aspecten. In het dagelijkse leven spelen we dan ook voortdurend met de grenzen tussen toon en inhoud. Als ik 'Toen was ik heel erg blij' op een lijzige toon uitspreek, is het ironie, als ik het werkelijk blij uitspreek, klopt de toon met de inhoud. Om het onderzoek nog strikter te voeren, zullen we Italiaanse vrijwilligers vragen naar de emotionele prosodie in Nederlandse zinnen te luisteren", zegt Vingerhoets.

Het Gentse onderzoek toont ook aan dat mensen die, bijvoorbeeld door een auto-ongeval, schade opliepen aan de rechterhersenhelft, nauwelijks de emotionele geladenheid van een gesproken boodschap zullen kunnen inschatten. Vingerhoets: "Het is belangrijk daar attent voor te zijn, want wie de emotionele toon van een boodschap niet kan inschatten en dus ook geen ironie of sarcasme kan herkennen, kan in feite niemand echt vertrouwen."

Naargelang we ons concentreren op emotionele inhoud of op emotionele toon, ontstaat er ander patroon in hersenactiviteit

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234