Donderdag 21/01/2021

Wetenschap

Wetenschappers en burgers roepen in protestmarsen op tot minder onderbuik en meer feiten

Een speciale afdeling bij NASA brengt al negen jaar verlies aan zee-ijs op de Noordpool in kaart, maar dat onderzoek staat nu op de helling.Beeld AFP

Politici noemen hun beleid graag ‘wetenschappelijk onderbouwd’. Maar meer dan ooit bedreigt politiek de wetenschap, vooral maar niet enkel in de VS, waar de president onderzoek saboteert. In ongezien en wereldwijd straatprotest van Washington tot Brussel eisen onderzoekers en burgers nu meer respect voor de feiten.

‘Evidence based policy’. Het is een term die beleidsmakers graag op hun voorstellen plakken. Voor burgers is het ook vanzelfsprekend dat politieke beslissingen over pakweg giftige stoffen, kanker of onderwijs stoelen op de meest relevante kennis.

Vandaag is dat echter minder vanzelfsprekend en Amerikaans president Donald Trump is daar de belangrijkste reden voor.

Zijn beleidsvoorstellen muilkorven wetenschappers, of vervangen hen door ideologen, en nemen grote happen uit onderzoeksbudgetten. De president ‘gelooft’ niet in wetenschap. Zo meent hij dat vaccins autisme veroorzaken en dat windturbines en spaarlampen tot kanker leiden.

Uit de budgetten van het milieuagentschap EPA en de National Institutes of Health, de belangrijkste instelling voor gezondheidsonderzoek, wil hij respectievelijk bijna een vijfde en een derde knippen.

Ook oceaanonderzoek staat op de helling, en universiteiten vrezen dat overheidsfondsen verdwijnen. “Iedereen overweegt alternatieve fondsen uit de privésector en de industrie. De protesten komen geen dag te vroeg”, zegt Vlaams toponderzoeker aan Berkeley University Jan Rabaey.

Smartphones en weersvoorspellingen

Bij de NASA voorziet Trump minder onderzoek over de aarde, maar meer over Mars. Dat betekent dat internationaal cruciale data over de zeespiegel of de temperatuur minder beschikbaar worden. Ongeruste wetenschappers zijn dan ook massaal ‘datareddingsacties’ gestart.

Zaterdag komen duizenden vorsers, doorgaans niet happig op publieke fora, zelfs hun lab uit om te protesteren tegen de aanval op de wetenschap, wat ongezien is. In bijna vijfhonderd steden in de VS en Europa staan ‘Marsen voor de Wetenschap’ op het programma, onder andere ook in Brussel. Tientallen burgerorganisaties sloten zich bij de wetenschappers aan.

In ons land doet klimatoloog Jean-Pascal van Ypersele (UCL) mee, net als de rector van de universiteit van Brussel, verschillende academici van de andere universiteiten en ook fysicus en Vlaanderens bekendste wetenschapsfanaat Lieven Scheire.

Is er hier dan een impact? “Absoluut”, zeggen Scheire en van Ypersele. “Onderzoek berust op internationale samenwerking”, zegt de klimatoloog. “Zo komt een erg groot aandeel van de resultaten uit de VS, van smartphones tot weersvoorspellingen en medicijnen. Wanneer onafhankelijk onderzoek daar slinkt, zullen ook wij dat voelen”, stelt Van Ypersele.

Solidariteit

Zeker zijn eigen discipline hangt af van de waarnemingen van de NASA. Van Ypersele: “Ik ken Amerikaanse collega’s die opstappen omdat ze zullen moeten zwijgen. Nu al sturen ze data door naar Europese collega’s. Het is doorslaggevend dat wij solidariteit met hen tonen.”

Ook Scheire benadrukt de internationale verwevenheid. “Gentse collega’s die daar werken, zijn ongerust. Mocht dit in de jaren 90 zijn gebeurd, dan was de tablet bijvoorbeeld er met vertraging gekomen”, zegt hij. “Wij leunen vandaag op inzichten van vorige generaties. Toekomstig Amerikaans onderzoek verlammen, het treft ons ook. En een kankermedicijn krijg je nu eenmaal enkel via internationale wetenschap.”

VUB-rector Caroline Pauwels en haar collega van de UA Herman Van Goethem stellen in een opiniestuk voor deze krant“Een maatschappij die haar onderzoek niet meer ernstig neemt, beweegt zich op de rand van de afgrond. De wetenschap dreigt te worden overgeleverd aan maatschappelijke gevoelens en politieke sentimenten. Vrijheid van onderzoek, daarom stappen wij mee op.”

Lieven Scheire.Beeld lievenscheire.be

Zij en anderen wijzen erop dat nu ook in Europa een antiwetenschapsklimaat ontstaat. Gesterkt door Trump ontwaken hier de klimaatsceptici. De Poolse regering blokkeert ‘onaangename’ historische waarheden over antisemitisme, en Hongarije wil een gereputeerde universiteit sluiten. Overheden schuiven de financiering van onderzoek meer door naar bedrijven, wat de onafhankelijkheid fnuikt.

Ongemakkelijke waarheden

“Er heerst onder Trumps invloed een sfeer van ieder zijn eigen waarheid”, zegt Scheire. “Oproepen tot meer respect voor de feiten en minder beslissingen op basis van de onderbuik lijkt me heel erg nodig.”

Burgers hebben zelf groot belang bij onafhankelijk onderzoek, benadrukken de organisatoren van de mars. “Anders krijg je elitepolitici die ons eens zullen zeggen wat goed voor ons is, enkel gebaseerd op ideologie, al dan niet opgesmukt met onderzoek dat in hun kraam past, niet op de objectieve consensus. Willen we dat echt?”, zegt Sophie Vanthournout van Sense About Science. 

Maar kunnen protestmarsen wel iets veranderen? De beslissingen van Trump en co. zullen er niet door veranderen en mogelijk leidt het tot meer polarisatie, vrezen sommigen in de VS. “Toch is in je lab blijven zitten geen optie meer”, menen anderen. En het gaat om meer dan marsen. 

Van Ypersele: “Wetenschappers helpen elkaar nu en burgers zullen zich bewuster worden van wat er aan de hand is. Dit is een eerste niet mis te verstane boodschap aan overheden. Willen we maatschappelijke vooruitgang, dan moet wetenschap de basis van beleid blijven, zelfs wanneer die ongemakkelijke waarheden blootlegt.”

De mars in Brussel vindt op zaterdag tussen 14 en 18 uur plaats op het Albertinaplein.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234