Donderdag 23/09/2021

Wetenschap voelt zich onbegrepen

Naarmate de discussie rond genetisch gemanipuleerde organismen (ggo's) aanwakkert, is de industrie erg beducht voor de publieke opinie. De mannen en vrouwen in de laboratoria verliezen er haast de moed bij. Ze hebben ookgeen vertrouwen meer in de pers. Proefvelden bezoeken kan niet meer. Benedikt Timmerman leidt vanuit het Franse Toulouse het Europese zadenonderzoek van Novartis en straks wellicht van de nieuwe fusiegroep Syngenta, de grootste agrogroep ter wereld.

Toulouse

Van onze verslaggeefster

Michèle Van der Plaetsen

Of Ben Timmerman ooit zelf de vooruitzichten van de biotechnologie en gentechnologie beangstigend gevonden heeft? Ben Timmerman is een wetenschapper, en wetenschappers zijn niet bang van hun uitvindingen. "Als je een boer spreekt over zijn stier, dan vindt hij die ook nooit beangstigend. Een stadsmens voelt zich wellicht niet op zijn gemak bij zo'n stier. Als je weet waar je mee bezig bent, hoef je niet bang te zijn, want je begrijpt wat er kan gebeuren."

Ben Timmerman spreekt met een licht Amerikaans accent, al werkt hij in Toulouse en is hij Vlaming. Meer dan tien jaar werken in een multinational die het Engels als voertaal gebruikt, heeft sporen in zijn tongval nagelaten. Ben Timmerman behaalde zijn doctoraat in de moleculaire genetica bij Marc Van Montagu en Jef Schell. In hun laboratorium in Gent zagen de eerste genetisch gemanipuleerde planten ter wereld het licht. Timmerman werkte een jaar bij Plant Genetic Systems, daarna deed hij burgerdienst in Brazilië. Hij zette in Rio de Janeiro een laboratorium voor biotechnologie op. Dat nam drie jaar in beslag. Vervolgens haalde hij een MBA in Insead in Fontainebleau. Hij werd aangeworven door het Zweedse Hilleshog, wereldleider in zaadveredeling van suikerbieten. Na enkele fusies kwam hij terecht in het onderzoekscentrum in Toulouse. Het Zwitserse moederbedrijf Sandoz fuseerde vervolgens met Ciba Geigy en werd Novartis. Nu gaat Novartis nog eens fuseren met Astra Zeneca, tenminste, met de agrodivisie ervan. De nieuwe groep heet Syngenta. De naam Novartis zal enkel nog in voeding en farmaceutica gebruikt worden. Novartis Seeds, Novartis Agro en Zeneca Agro worden samen Syngenta. Syngenta zal het grootste agrobedrijf ter wereld vormen.

"De groep heeft de industrialisering van de landbouw in grote mate mee gerealiseerd. Genetische manipulatie is gewoon de volgende stap, zij het een reuzenstap. De landbouw is al sinds de jaren vijftig niet meer natuurlijk", zegt Ben Timmerman. "De mens heeft de gewassen en de productiewijzen aanzienlijk aangepast aan zijn wensen, ze zijn nu veel productiever en ook veel gezonder. Als je iets van de natuur zou eten zou je heel snel ziek zijn. Planten in de natuur produceren namelijk veel toxines.

"Planten hebben die nodig, want ze kunnen niet vluchten voor hun vijanden. Ze zitten dus vol met dingen die niet eetbaar zijn. De mens heeft sinds de middeleeuwen de soorten geselecteerd die beter smaakten, minder toxisch en ook voedzamer waren. Die selectie en veredeling heeft zich sterk ontwikkeld sinds ze op commerciële en wetenschappelijke wijze gebeurt. Als je een gecultiveerde plant in de natuur zet, overleeft ze trouwens niet zonder bescherming. Laat een boer zijn akker een jaar braak liggen, dan vindt hij er in juli nauwelijks iets terug van wat er het vorige jaar gestaan heeft, al zijn er wellicht veel zaden blijven liggen.

"Gecultiveerde tarwe- of maïszaden maken geen kans in het wild. Ze kunnen enkel gedijen in grond die behandeld wordt met meststoffen, herbiciden en insecticiden. Je zult op die akker wel heel veel wilde planten vinden. Die zijn beter aangepast aan de natuur. Ze hebben de juiste toxines om te overleven. Het is opvallend dat dieren ook altijd het liefst de gecultiveerde planten eten. Want dat zijn de planten die wij zelf ook het lekkerste vinden, omdat ze minder toxines bevatten. De natuur is zeer sterk. Als wij een ingreep doen op de natuur, neutraliseren we tal van factoren. We vervangen ze door andere factoren: we spuiten insecticiden of fungiciden, we doden alle micro-organismen die normaal die plant zouden opeten."

Hoe sterk is de productiviteit in de landbouw de laatste decennia gestegen?

"Voor de meeste grote veldgewassen is er een genetische productiviteitstoename van 1 procent per jaar geweest sinds de Tweede Wereldoorlog. Als men de andere factoren toevoegt, de verbeterde ploegmethodes, de bemesting, de pesticiden, dan kan je er nog eens zo'n 200 procent bijvoegen. Dat betekent in vijftig jaar tijd een productiveitsverhoging tussen 200 en 300 procent."

De doelstellingen van gemeenschappelijke landbouwpolitiek zijn dus ruimschoots bereikt.

"Tot nu toe tenminste. Maar we moeten rekening houden met de groeiende behoeften van de wereldbevolking. We leven in een globale wereld met een wereldhandel, de wereldbevolking blijft sterk groeien. Wereldwijd is er een sterke behoefte aan productiviteitsverbetering. Er komt wellicht een verdere specialisering. Sommige landen zijn goed in het verbouwen van aardappelen, andere zijn goed in het verbouwen van rijst of maïs of koolzaad."

Kan de biotechnologische industrie geen onderzoek verrichten dat meer tegemoetkomt aan de ecologische prioriteiten van de Europese Unie?

"Tot hier toe heeft de industrie zich vooral gericht op productiviteit. De nieuwe trend is nu te werken aan kwaliteit, de consumenten vragen erom. Bedrijven als het onze zijn er om te ontwikkelen wat de verbruiker wenst. We gaan nu bijvoorbeeld koolzaad ontwikkelen waarvan de olie minder cholesterolverhogend zal zijn. We werken aan maïs die minder gemakkelijk door schimmel aangevallen kan worden. Schimmels maken toxines die giftig en kankerverwekkend zijn voor de mens."

Kan biotechnologie ook milieuvriendelijke oplossingen ontwikkelen?

"Onze eerste generatie genetisch gemanipuleerde planten waren op milieu gericht. Tot onze verstomming waren milieuorganisaties daar helemaal niet over te spreken. Onze insectresistente maïs bijvoorbeeld doodt de Europese stengelboorder, een schadelijke rups die de maïs van binnenuit opvreet. De boer moest vroeger in de groeifase regelmatig sproeien met insecticide, want hij moest erbij zijn op het moment dat de rups toeslaat. Zodra de rups zich binnen in de stam ontwikkelt, helpt insecticide niet meer. Ook onze gewassen die resistent zijn tegen het herbicide Roundup, zijn een milieuvriendelijke oplossing. Want dit herbicide is goed afbreekbaar in de natuur en is de minst schadelijke oplossing voor het milieu. Dat weegt echter niet op tegen de emotionele reacties en milieuorganisaties die bang zijn dat we niet kunnen voorspellen wat er nog allemaal mee gaat gebeuren."

Wat met de verantwoordelijkheid van de producenten voor mogelijke gevolgen van het gebruik van de ggo's?

"De industrie neemt haar verantwoordelijkheid. De discussie in EP betrof een voorstel waarbij men de bioindustrie wou belasten met bijkomende verantwoordelijkheid die verder reikt dan de gebruikelijke productverantwoordelijkheid. Dat zou een concurrentieel nadeel zijn tegenover andere industrieën. Wij zijn overtuigd van de veiligheid van onze producten, anders zouden we ze niet op de markt brengen. Wat wij op de markt brengen is veiliger dan wat nu al op de markt is. De consument maakt zich meer zorgen dan de vernieuwers omdat hij veel later (wellicht te laat) is geïnformeerd en vaak slechts oppervlakkige uitleg krijgt. Zijn voorbehoud is dus niet verbazend. Maar dat is altijd zo met grote veranderingen. Mensen stellen zich de vraag: is dit in mijn voordeel of in mijn nadeel. Wat men niet begrijpt, verwerpt men liever. Wij hebben tot hier toe onze wetenschap te weinig uitgelegd aan het publiek."

Wetenschapper Ben Timmerman: 'Bio- en gentechnologie beangstigend? Een boer vindt zijn stier ook nooit beangstigend. Als je weet waar je mee bezig bent, hoef je niet bang te zijn, want je begrijpt wat er kan gebeuren'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234