Zaterdag 08/05/2021

'Westerse vrouwen zijn bang om hun woede te tonen'

Internationale Vrouwendag wacht ze niet af. Op 14 februari wil Eve Ensler 1 miljard mensen op de been brengen om te protesteren tegen geweld tegen vrouwen. 'Hoog tijd om te zeggen: het is genoeg geweest.'

Eve Ensler is een taaie. Dat merk je als ze spreekt. Verzoenen of verbloemen, daar doet ze niet aan mee. Lachen doet ze vaak, maar de blik blijft vastberaden. Feministe, activiste: de termen kunnen haar niets schelen. Maar ze is het allebei. Vorige week was de Amerikaanse in Brussel om in het Europees Parlement haar initiatief One Billion Rising te promoten.

Eve Ensler: "Een op de drie vrouwen ter wereld wordt in haar leven verkracht of geslagen. Dat is één miljard vrouwen. Eén miljard dochters, moeders, grootmoeders, zussen, geliefden en vrienden. Een afschuwelijk cijfer. Hoog tijd om wereldwijd te zeggen: het is genoeg geweest. Daarom willen we op 14 februari evenveel mensen op de been brengen die naar buiten komen en dansen, en zo een einde vragen aan het geweld op vrouwen."

Ensler, zelf slachtoffer geweest van seksueel misbruik, vecht voor vrouwenrechten sinds ze in 1996 De vagina monologen schreef: een verzameling verhalen, van grappig tot gruwelijk, over vrouwen en hun beleving van seksualiteit. Het toneelstuk lag aan de basis van de oprichting van V-Day.

Ensler stichtte die non-profitorganisatie om geld in te zamelen voor vrouwen die het slachtoffer zijn van seksueel geweld en misbruik. Elk jaar wordt V-Day ('Victory, Valentine, Vagina') gevierd op 14 februari, Valentijnsdag, met activiteiten en evenementen. Ondertussen heeft de organisatie al meer dan 80 miljoen dollar opgehaald en meer dan 12.000 antigeweldprogramma's opgezet over heel de wereld.

V-Day bestaat nu vijftien jaar. Wat is er al veranderd?

Eve Ensler: "Toen ik twintig jaar geleden optrad met De vagina monologen, mocht je het woord vagina amper uitspreken. Ondertussen is het stuk in 140 landen opgevoerd, in 48 talen. Steeds meer vrouwen kunnen hun verhalen delen en taboes doorbreken. Dat is een belangrijke overwinning. Daarnaast zijn veel V-Day-vrouwen leidende figuren geworden: raadsleden, burgemeesters, politica's, sociaal werkers, leerkrachten.

"Wat we in die vijftien jaar helaas niet gezien hebben, is een vermindering van het probleem. Onderdrukking, mishandeling of verminking van vrouwen is geen kwestie van nationale, etnische of religieuze motieven. Het heeft te maken met het patriarchaat. En dat is een globaal probleem. De patriarchale dominantie heeft ons allemaal doen geloven dat geweld op vrouwen de schuld en schande van de vrouw is. Met One Billion Rising zeggen we heel duidelijk: nee, het is niet jouw schande, het is een wereldlijk fenomeen, waar we allemaal deel van uitmaken."

Waar gaat u zelf zijn op 14 februari?

"In Congo, in de City of Joy. Ik wil bij de vrouwen daar zijn. Het is de meest gelukzalige plaats op aarde, die laat zien hoe de wereld eruit zou kunnen zien. Die vrouwen hebben de gruwelijkste daden overleefd, maar er heerst ongelooflijk veel liefde."

Samen met de beroemde dokter Denis Mukwege van het Panzi-ziekenhuis richtte Ensler in Bukavu de City of Joy op in 2011. De Belgisch-Congolese activiste Christine Schuler-Deschryver was daar ook bij betrokken en zij is er ondertussen directeur. Over waarom Deschryver ervoor koos om actie te voeren in Congo in plaats van de terreur daar te ontvluchten, zei ze in een interview in 2008: "In 1998 is mijn beste vriendin ontvoerd en door meer dan twintig mannen verkracht. Daarna hebben ze haar afgemaakt. Ze is teruggevonden met 152 messteken in haar lichaam. Haar man werd gedwongen toe te kijken. Daarna kreeg hij een kogel door het hoofd. Ze was als een zus voor me, net als ik een halfbloed. Ze was half Congolees, half Canadees, getrouwd met een Canadese man. Ik ben de meter van een van hun drie kinderen."

Eve Ensler: "De City of Joy is een plek waar negentig vrouwen zes maanden lang terecht kunnen om te genezen en te herstellen van de horror die ze hebben meegemaakt. Ze worden gevoed, verzorgd, geliefd. Ze krijgen therapie, computer- en landbouwlessen, cursussen Engels en lessen over burgerrechten. Als die vrouwen weer naar huis gaan, kunnen ze bedrijfjes oprichten, openen ze weeshuizen, zorgen ze voor ouderen, treden ze op het voorplan in hun gemeenschap, en eisen ze hun rechten op. Iedereen is Congolees in City of Joy: zowel de directie als het personeel. Mijn taak bestaat erin financiële middelen te vinden, maar zij beslissen hoe ze het geld van V-Day gebruiken. Het is een erg mooie samenwerking."

Maar seksueel geweld is ook een westers probleem, zegt u.

"Nu die groepsverkrachting van dat meisje op een bus in India wereldnieuws is geworden, hebben we het gemakkelijk over 'dat probleem in India'. Ik zeg iets anders: ik heb het over de kentering in India. India is opgestaan. Het is het centrum van discussie nu, en er worden wetten veranderd. Dat is in het Westen nog niet gebeurd. Wij hebben die woede niet."

Omdat vrouwen in India, Congo of Afghanistan meer reden hebben om woedend te zijn?

"Absoluut niet. Ik reis veel, en ik hoor overal dezelfde verhalen. Onlangs was ik in Parijs voor een lezing. Drie vrouwen kwamen op me af. Ze barstten in tranen uit. Er zijn zoveel vrouwen die geslagen worden door hun partner, lastiggevallen op school, of verkracht. Op de universiteitscampussen van Amerika wordt een op de drie vrouwen verkracht. Het is een wereldwijde ziekte."

Toch zullen niet alle vrouwen in Europa de behoefte hebben om op 14 februari te gaan protesteren.

"Er zullen nochtans veel mogelijkheden zijn. In Italië zijn er tot nu toe 62 manifestaties. In Groot-Brittannië 100. Ook in Brussel gebeurt er een en ander. Maar ik zie het verschil wel. Ik ben net terug van de Filippijnen, Bangladesh en India, en het verschil in energie met Europa is groot. Ik denk dat er hier een soort van lethargie heerst: we zijn bang om te laten zien hoe kwaad we zijn. We moeten door dat laagje vernis heen breken. Ik moet de eerste Europese of Amerikaanse vrouw nog tegenkomen die zegt dat ze zich overal en altijd op haar gemak voelt en overal en altijd de kleren kan dragen die ze wil. Elke vrouw leeft in angst. Zolang dat waar is, zitten we allemaal in hetzelfde verhaal."

Is One Billion Rising een actie tegen mannen?

"Helemaal niet. We kunnen dit ook niet alleen. We hebben de mannen nodig om samen met ons in opstand te komen. Dit is geen verhaal dat enkel over vrouwen gaat, dit is een verhaal dat over mensen gaat. Als mannen er niet bij betrokken worden, gaan we het geweld tegen vrouwen nooit stoppen. Ik ben heel blij dat vrouwen én mannen massaal deelnemen aan de actie."

U was zelf het slachtoffer van seksueel geweld, door uw vader. Vindt u dat mannen meer gewelddadig zijn dan vrouwen?

"Wel, kijk naar de statistieken. Een op de drie vrouwen ter wereld wordt geslagen of verkracht. 95 procent daarvan gebeurt door mannen. (zwijgt) Wat kan ik meer zeggen?

"Maar denk ik dat mannen meer gewelddadig geboren worden? Nee. Alles heeft te maken met opvoeding en maatschappij. We voeden mannen op om hun gevoelens af te sluiten, om te domineren. De tirannie van het patriarchaat heeft ook de mannen verwoest. Zelfs nog meer dan de vrouwen, want wij kunnen tenminste nog verbinding hebben met ons hart.

"De bevrijding van vrouwen is de bevrijding van mannen, en volgens mij weten de mannen dat ook. Ik werd onlangs geïnterviewd door een mannelijke journalist, en hij zei: 'Dank je wel. Het is alsof de bevrijding waarvan u spreekt ook mijn bevrijding is. Ik ben het zo beu, die tirannie van mannelijkheid, die mij beroofd heeft van mijn tederheid, mijn menselijkheid.'"

Gaat u 1 miljard mensen bereiken op 1 februari?

"Daar ben ik zeker van. Kijk naar de 25 miljoen vrouwen die gaan dansen in Bangladesh. Kijk naar de Filipijnen, India, Mexico, Peru, elke staat in Amerika, Tunesië, Soedan, Congo: zij doen allemaal mee. De koningin-moeder van Bhutan engageerde zich deze week, net als de dalai lama en de president van Kroatië. En elke dag ontstaan er nog nieuwe initiatieven. Ik denk dus dat we enorm veel mensen gaan bereiken. Meer dan elke actie ooit heeft kunnen doen."

U hebt ondertussen ook kanker overleefd. Maakt dat u sterker in uw strijd?

"Elke dag dat ik leef, is een ongelooflijk geschenk. Ik zou dood moeten zijn, want ik zat zo goed als in het laatste stadium van kanker. Dit is dus extra tijd die ik krijg. En ik ben heel gelukkig. Vrouwen hun kettingen zien breken, daar leef ik voor.

"Ik heb een echtgenoot gehad, en een huis. Voor mij was dat leven erg uitputtend. Het werkte niet, ik was uitgeblust. Nu leef ik in de wereld en vecht ik voor en met vrouwen. Dat geeft me ongelooflijk veel energie. Ik voel me vrij nu. En als er iets is wat ik wil, dan is het vrij zijn."

Vrouwen die toch niet willen dansen op 14 februari: wat kunnen die nog doen?

"De vraag is deze: wat ga jij doen om agressie op vrouwen en meisjes te stoppen? Ga je je gewelddadige huwelijk verlaten? Ga je je dochter uit je familie nemen als er incest is? Ga je proberen wetten te verbeteren? Als je een politieke leider bent: wat ga je veranderen? Als je een psycholoog bent: hoe ga je helpen om de denkpatronen van jongens veranderen? Als je een leerkracht bent: welke waarden ga je jonge mensen meegeven? Als je een moeder bent: hoe ga je je kinderen opvoeden? Iedereen heeft zijn aandeel en zijn rol."

Krijgt u soms ook verhalen van mannen die geweld ervaren?

"Zeker. En natuurlijk ben ik tegen alle vormen van geweld, ook tegen geweld op mannen. Als mannen zich ook gaan organiseren en in opstand komen, zal ik heel solidair zijn met hen. Maar ik heb mijn handen vol met het miljard vrouwen voor wie ik vecht. De mannen kan ik er dus niet meer bijnemen, dat zal iemand anders moeten doen. (lacht)"

www.onebillionrising.org, www.vday.org

---

De vrienden van Eve Ensler

Je krijgt geen wereldwijde campagne op de rails zonder de actieve steun van een groep bekende en invloedrijke personen. Oude Hollywoodrotten als Jane Fonda en Robert Redford staan bekend om hun activisme, maar ook de nieuwe generaties celebrity's zetten zich in tegen onderdrukking van en geweld tegen vrouwen: onder meer Jessica Alba, Anne Hathaway en Charlize Theron hebben hun naam aan de campagne verbonden. Ook Yoko Ono, designer Donna Karan en onze eigenste Isabelle Durant (Ecolo), vicevoorzitter van het Europees Parlement, doen mee. En dokter Denis Mukwege, de Congolese dokter die in zijn Panzi-hospitaal slachtoffers van groepsverkrachting behandelt. Hij behandelde sinds eind jaren 90 al duizenden patiëntes en is uitgegroeid tot dé internationale expert in de behandeling van mishandelde vrouwen. In oktober vorig jaar werd zijn huis nog onder vuur genomen door onbekenden en ontsnapte hij maar net aan de dood. Vervolgens vluchtte hij met zijn gezin naar Brussel, tot hij midden januari naar zijn Congolese ziekenhuis terugkeerde. Hij werd er als een held ontvangen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234