Woensdag 25/11/2020

West End in Amsterdam Oude tijden zullen herleven in Amsterdam als koningin Beatrix morgen het DeLaMar Theater opent. Het fonkelnieuwe theaterpaleis, een privaat initiatief van entertainmentkoning Joop van den Ende en zijn vrouw Janine, moet de Amsterdamse binnenstad weer doen bruisen als in de tijden van Wim Sonneveld en Annie MG Schmidt. Blikvangers in het gebouw zijn 166 metersgrote foto’s van vooral Nederlandse topfotografen.

Niets ontgaat het oog van Janine Van den Ende. “Jongens, dat stopcontact hier zou toch weggehaald worden”, roept ze tegen een paar werklieden, die meteen in actie schieten. En dat tafeltje dat het zicht op een beeldhouwwerk ontneemt? Ze is zelf al op weg om het weg te schuiven. Het zijn details, geeft ze toe, maar het zijn juist dit soort kleinigheden die het verschil maken. “Zondag geven we het allemaal uit handen, maar dan moet het ook perfect zijn.”

Joop van den Ende (1956) leidt ons rond door het gloednieuwe DeLaMar Theater, Amsterdams nieuwste cultuurtempel die in amper twee jaar tijd is verrezen aan de rand van het Leidseplein. Het complex staat op de plek waar voorheen het (veel kleinere) theater met dezelfde naam en een bioscoop waren gevestigd. Het telt twee hypermoderne zalen van 900 en 600 stoelen, zeven foyers, een Grand Café, en een imposante glazen gevel die de 19e-eeuwse omgeving in een klap nieuwe allures geeft.

De gemeente Amsterdam kost het allemaal geen cent, want het theater is gefinancierd door de VandenEnde Foundation, het cultuurfonds van Joop en Janine van den Ende. Het echtpaar stak maar liefst 65 miljoen euro in het gebouw. Gewoon, als cadeau aan de stad. Want met de exploitatie en programmering zullen de Van den Endes zich niet bemoeien. Wel draagt de Foundation de komende tien jaar jaarlijks 1 miljoen euro bij aan de programmering. Mede door deze stevige financiële injectie staan dit eerste seizoen maar liefst 543 voorstellingen op de rol. Die vormen een mix van gesubsidieerd en vrij theater, met een nadruk op populaire producties. De eerste week wordt afgetrapt met de musical La Cage aux Folles en Ontrouw, een stuk naar de film Faithless van Ingmar Bergman.

Met die programmering bouwt het nieuwe theater voort op de rijke traditie van het De la Mar, dat in 1947 speciaal werd gebouwd voor revueartieste Fien de la Mar. Voor het serieuze toneel moest je naar de Stadsschouwburg aan de overkant van de straat. Het De la Mar richtte zich op het lichtere repertoire, kleinkunst en cabaret. Vrijwel alle grote Nederlandse cabaretiers vierden hier de afgelopen halve eeuw triomfen. Van Wim Sonneveld (die in 1952 eigenaar werd, en het omdoopte in Nieuwe de la Mar) tot Wim Kan en Annie MG Schmidt. Ook Freek de Jonge werd groot in de zaal waar hij kon “pingpongen met zijn publiek”. Hij luidde het theater in 2005 ook weer feestelijk uit.

Erwin Olaf en co

Binnen afzienbare tijd moet het in het DeLaMar weer net zo bruisen als in de gouden jaren, vinden de Van den Endes. Daarom zijn ook bij de aankleding van het pand kosten noch moeite gespaard. Ter verluchtiging van de zeven foyers selecteerde Janine van den Ende 166 metersgrote foto’s van (voornamelijk) Nederlandse topfotografen, die allemaal iets te maken hebben met theater.

“Fotografie stond al heel lang op mijn verlanglijstje”, zegt Janine Van den Ende, die ook de kunstcollecties in de verschillende andere Van den Ende-theaters samenstelde. “Maar Joop zag het telkens niet zitten. Dit keer leende het gebouw zich er perfect voor met zijn witte muren en prachtige lichtinval. Het heeft me enige moeite gekost om Joop te overtuigen, maar uiteindelijk stemde hij toe, op voorwaarde dat de foto’s niet te klein zouden worden.”

Een deel van de fotocollectie in het DeLaMar bestaat uit aangekochte werken van onder meer Anton Corbijn en het duo Inez van Lamsweerde/Vinoodh Matadin. Daarnaast verstrekte Van den Ende vijf speciale opdrachten, waarbij ze zich liet adviseren door het Amsterdamse fotografiemuseum Foam. Dat kwam met zo’n veertig fotografen op de proppen, waarvan Van den Ende er uiteindelijk vijf selecteerde: Viviane Sassen, Cuny Janssen, Hans Eijkelboom, Koos Breukel en Erwin Olaf.

Vooral de laatste wist wel raad met het thema ‘toneel’ dat Janine Van den Ende hem aanreikte. Het voormalige enfant terrible van de Nederlandse fotografie maakte acht spectaculaire tableaux die scènes tonen uit beroemde toneelstukken. Als hoofdrolspelers fungeren artiesten uit de Nederlandse toneel- en cabaretwereld. Zo zijn komiek André van Duin en cabaretier Herman Finkers te zien in een scène uit The Sunshine Boys en herkennen we Youp van ’t Hek, Jörgen Raymannn en Najib Amhali in een scène uit Wachten op Godot.

Bij de opnames had Van den Ende soms het gevoel dat ze op de set van een speelfilm was beland. “Ik besef nu pas hoe ontzettend veel tijd en werk er in zo’n beeld gaat zitten. We hadden een compleet decor nodig, attributen, kostuums, make-up en belichting. Veel mensen zullen denken dat het knip- en plakwerk is, maar vrijwel alles aan die foto’s is echt. Daar heb ik ook op gestaan. Erwin wilde de acteurs aanvankelijk op aparte tijdstippen laten langskomen, maar ik vond dat ze allemaal tegelijk aanwezig moesten zijn. Dat accepteerde hij ook. We zijn echt een goed team geworden.”

Ook Olaf is zeer te spreken over de samenwerking met Van den Ende: “Het was een hele symbiotische manier van werken, ergens tussen een opdracht en vrij werk in. Janine had soms kritiek, maar die begreep ik doorgaans wel. Als ze mij mijn gang had laten gaan, was het waarschijnlijk weer een mistroostig zootje geworden op die foto’s (lacht). Daarbij heeft ze goeie ogen in haar hoofd. Bij het kiezen van de gezichtsuitdrukkingen van de acteurs pikte ze precies de juiste eruit. Daardoor kon ik nooit overschakelen op automatische piloot. Dat is heel inspirerend geweest. Niet alleen voor mij, maar voor iedereen die de afgelopen maanden in het theater heeft gewerkt.”

Groot risico

Olaf is ook vol lof over het werk dat zijn collega’s hebben gemaakt. Viviane Sassen verbeeldde het thema glamour met een serie fraai gestileerde foto’s op de monumentale trappen van de Parijse zakenwijk La Défense. Hans Eijkelboom zoomde in het publiek bij evenementen als de Gay Pride, een concert van André Rieu en een wedstrijd van Ajax. Koos Breukel schoot 24 haarscherpe portretten van acteurs die dit seizoen in het DeLaMar te zien zullen zijn, en Cuny Janssen maakte een verstilde serie over jonge talenten op twee Nederlandse dansopleidingen.

Olaf: “Daarmee heeft Janine toch een groot risico genomen, want het zijn niet de makkelijkste fotografen. Sassens werk wringt, Breukels portretten zijn meedogenloos. Ook het aangekochte werk van Inez van Lamsweerde is zeker geen eye candy. Chapeau dus.”

Spelbrekers

Voor de Van den Endes zit het grote werk er zondag op. Vanaf dan zijn zij louter nog bestuursleden, en is het aan de nieuwe directie om van het DeLaMar een succes te maken. Voorlopig lijken de voortekenen gunstig, want in de voorverkoop zijn al 80.000 kaarten verkocht.

Janine van den Ende heeft er alvast alle vertrouwen in dat het DeLaMar van Amsterdam weer een echte theaterstad gaat maken: “Artiesten krijgen bij ons de kans om langere tijd achtereen op te treden, zoals dat ook in bloeiende theatersteden als Londen en New York het geval is. Ik zie niet in waarom het Leidseplein niet kan uitgroeien tot het West End van Amsterdam.”

De eerste tekenen zijn er al, zegt ze. Het plein zelf is onlangs opgeknapt, de voormalige popcornbioscoop City is verbouwd tot arthousecinema voor 30-plussers. “Samen met ons, Theater Bellevue, de Stadsschouwburg, Paradiso en de Melkweg levert dat al een heel mooi aanbod op.”

Mogelijke spelbrekers zijn de zware cultuurbezuinigingen van het kabinet-Rutte I, waartegen Nederland vorige week massaal protesteerde. Janine van den Ende: “Ik ga daar geen politieke uitspraken over doen, maar natuurlijk zijn die besparingen heel vervelend. Vooral de btw-verhoging op toegangskaarten zal de sector zwaar treffen. Het ergste vind ik nog dat er helemaal geen overleg is geweest. Men hakt erin met de botte bijl, en dat is jammer.”

Het DeLaMar Theater in Amsterdam wordt geopend op zondag 28 november. www.delamar.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234