Donderdag 21/10/2021

Werken morgen: ideeën voor een arbeidsmarkt van de toekomst

De aangekondigde sluiting van Ford Genk heeft het debat over onze veranderende arbeidsmarkt aangewakkerd. Waar moet die heen? We vroegen de jongerenvoorzitters om één, liefst ongehoord idee, voor een toekomstgericht beleid.

De afgelopen decennia werden 60 tot 80 procent van de nieuwe jobs gecreëerd door kleine bedrijven.

Ons beleid moet er vooral voor zorgen dat kmo's zich maximaal kunnen ontplooien, een onderneming opstarten eenvoudig is en starters beter begeleid worden. Eenvoudige en lage belastingen blijven de belangrijkste motor van ondernemerschap. In België is de dynamiek wat dat betreft helemaal verkeerd want te veel gericht op grote bedrijven. Dat roer moeten we omgooien, weg van het subsidiebeleid, weg van het corporatisme. Weg van het 'crony capitalism'. De federale regering moet dringend het fiscale kluwen ontwarren, achterpoortjes sluiten en gaan voor een lagere vennootschapsbelasting.

Tegelijkertijd moet de Vlaamse regering haar subsidiebeleid afschaffen. Het geld verdwijnt nu té vaak in bodemloze putten terwijl echte starters en kmo's weinig of niet aan bod komen. Met de vrijgekomen middelen moeten we ondernemerschap stimuleren aan de basis.

Ons land heeft dringend nood aan een echte 'start-up act'. Een wetgeving over de bevoegdheidsgrenzen heen, die ondernemerschap moet stimuleren.

Allereerst vraagt dit om een mentaliteitswijziging. Mensen moeten meer gemotiveerd worden om te ondernemen, niet gestigmatiseerd.

Ondernemen ondersteunen vraagt op vele vlakken een aanpassing. Om te beginnen in het onderwijs. We hebben een stevige verankering van ondernemerschap nodig in ons onderwijs. Extra lessen economie is een veelgehoord recept, maar het probleem zit dieper. We moeten ons onderwijs in zijn geheel meer participatief en ondernemend maken, daarvoor moeten we ondernemerschap stimuleren bij leraren en op termijn ondernemende onderwijsinstellingen creëren.

Banenplannen
Ook via het activeringsbeleid kunnen we ondernemerschap aanwakkeren. Onze maatschappij is te veel gericht op het beschermen van onze zwakkeren. Een eigen job, je eigen zaak starten is het beste recept om je toekomst in eigen handen te nemen. Een concreet voorbeeld is het aanpassen van de wachtuitkering. Laat 'wachters' op zijn minst toe om een cursus ondernemerschap te volgen. Wie weet starten ze zo hun eigen onderneming.

Of neem het aantal banenplannen van de RVA, maar liefst 124 verschillende zijn er. Voor elke doelgroep wat wils. Ontegensprekelijk te veel. Een vereenvoudiging dringt zich op, toch mag er minstens eentje bij komen. Een plan om een eigen zaak te starten.

undefined

De economie van de toekomst staat haaks op Ford Genk vandaag. Niet alleen omdat de rol van de wagen uitdooft, maar ook omdat werkzekerheid vooral bij de lokale economie te vinden zal zijn.

Meer en meer mensen kiezen voor leefbaarheid in de stad. De wagen zoveel mogelijk aan de kant zetten is daarbij noodzakelijk. Niet alleen om de impact op het milieu te verkleinen, maar ook om een veilig en snel vervoer mogelijk te maken.

Met een overproductie aan wagens zag iedereen van mijn generatie in de auto-industrie een ramp als bij Ford aankomen.

Multinationals
Wat ons betreft is het tijd om werk te maken van een duurzame economie. De industrie heeft in ons land zeker nog een toekomst, maar alleen als we vandaag met een groene overgang beginnen. Alle politieke niveaus hebben hier een belangrijke rol in te spelen.

In een economie met minder wagens zal ook de bereikbaarheid en de economie anders ingevuld moeten worden. Jong Groen pleit voor een principe van knooppunten in de stad waarbij een aantal (economische) activiteiten gecentraliseerd worden en de bereikbaarheid verhoogt.

Bedrijven en lokale overheden die toekomstgericht denken spelen daar op in, door voor hun werknemers en klanten centraal bereikbaar te zijn en open te staan voor het potentieel aan jonge werkzoekenden.

De traditionele partijen stemmen hun beleid af op maat van de grote ondernemingen, vaak multinationals, om meer tewerkstelling te creëren of te behouden. Een stabiele arbeidsmarkt en overzeese speculatieve beslissingen slaan als een tang op een varken.

Multinationals strijken hier neer, krijgen verschillende fiscale voordelen en wanneer de winstmarges kleiner worden, dumpen ze de (jongere en oudere) werknemers die dag in dag uit het beste van zichzelf hebben gegeven om daarna ergens anders dit scenario te herhalen.

Discriminatie
De notionele intrestaftrek staat 95 procent ten dienste van de grote multinationals. Waarom discrimineren we onze lokale economie? Laat ons kleinere, creatieve bedrijven ondersteunen.

Bijvoorbeeld KMO's die voortbouwen op sociaal ondernemerschap, lokaal verankerd zijn en inspelen op wat mensen echt nodig hebben. Dit zou een stabiele en veerkrachtige arbeidsmarkt en perspectief voor werknemers creëren.

undefined

In een tweet verzette Geert Noels zich tegen brugpensioen op 50 jaar. Een moedig standpunt dat - met het drama van Ford Genk op de achtergrond - heel wat reactie uitlokte. Noels heeft gelijk. De 50-plussers van vandaag passen al lang niet meer in het clichébeeld van de oma's en opa's die op de kleinkinderen letten en hoogstens 's winters richting Benidorm trekken. Integendeel. Mijn eigen vader, dit jaar 51 geworden, verkent al reizend de wereld, is actief in het verenigingsleven, leeft zich uit met sporten, enzovoort. Hem op 50 jaar met pensioen sturen zou hij zonder twijfel ervaren als een belediging. Pensioen is toch iets voor 'oude' mensen? En zelfs 'oud' is niet 'out'.

Daarom is het stilaan echt tijd voor een ommezwaai van onze economie. Heeft het nog zin om miljoenen euro's te pompen in oude industrietakken die op termijn toch zullen verhuizen naar lagelonenlanden? Wordt het niet dringend tijd te investeren in een nieuw economisch beleid: de 'blauwe economie'?

Deze Blauwe Economie, een concept van de Vlaamse topondernemer Gunter Pauli, vertrekt vanuit de principes van duurzaamheid en innovatie en gaat nog een stap verder dan de (traditionele) groene economie.

In de groene economie moet je meer betalen voor een product dat vaak van mindere kwaliteit is. In de blauwe economie denkt men vanuit een ecosysteem: het productieproces moet gerationaliseerd worden en dus moet er geproduceerd worden met zo weinig mogelijk grondstoffen. Verduurzaming moet zo niet per se leiden tot lagere winsten voor de bedrijven en hogere prijzen voor de consumenten.

Niet alleen zorgt deze omschakeling voor een beter milieu, er zullen ook heel wat nieuwe jobs gecreëerd worden. Utopie? Verre van. Vergeleken met onze buurlanden bengelen we ver achterop inzake milieubescherming, groene jobs en, bijvoorbeeld, het terugdringen van afval.

Een forse inhaalbeweging ligt dus voor de hand. Net als de focus op de creatie van 'blauwe' jobs. Jobs met oog voor opleiding, vorming en vooral voor maatwerk. Natuurlijk moet ook de werkomgeving aangepast worden. Flexibiliteit is de norm, en meer dan een gezellig modewoord.

De rol van de overheid bij dit alles? Zij moet de ondernemers niet betuttelen, maar echt kansen geven. Minder overheid mag dus best. Maar die overheid moet wel met lef en durf het algemene kader formuleren. Een kader waarin de werkgever kan ondernemen én waarin de werknemer (jong én oud) zich kan ontplooien.

Ook die synergie is blauwe economie en dus de economie van morgen. En wanneer de Vlaamse overheid niet langer wordt gehinderd door allerlei bevoegdheden die op het federale niveau blijven zweven, dan kan Vlaanderen ook hier ongeremd in actie schieten.

undefined

We staan voor een dubbele uitdaging. We willen jobs creëren voor zij die op dit moment geen waardige baan hebben. Bovendien willen we de jobs van de werkenden meer kwaliteitsvol en leefbaar maken.

De ene groep heeft tijd, maar een laag inkomen. De andere groep heeft te weinig tijd, soms zelfs te weinig om van dat inkomen te genieten. Beide groepen zijn beperkt in hun vrijheid, zij het door geldgebrek of door tijdgebrek.

Tijd is rijkdom
Tijd om dit onevenwicht aan te pakken. Hoe herverdelen we tijd beter om zo tot een meer gelijke, solidaire en dus betere samenleving te komen? Tijd is ook rijkdom. De tijd om samen te zijn met wie je graag ziet. Tijd voor vrije tijd, bijscholing, een nieuw project.

Een samenleving van overwerkten en werklozen is zeker geen gelukkige samenleving. Geen job hebben is niet alleen een aanslag op je sociaal leven, maar is ook slecht voor je gezondheid, zowel fysiek en mentaal. En overwerken zorgt al evenzeer voor depressies, stress en ontwrichte gezinssituaties. Daarnaast is leven om te werken en werken om te consumeren ook nefast voor ons milieu. Tijd om van koers te veranderen.

De economen van de Britse denktank New Economics Foundation hebben alvast een voorstel klaar: de invoering van een werkweek van 21 uur. De werkduur verkorten kan uiteraard enkel als hier de nodig randvoorwaarden voor zijn. Dat omvat betaalbare en kwaliteitsvolle openbare diensten, een degelijke sociale zekerheid, het statuut van arbeiders opwaarderen en de laagste lonen verhogen, zodat werken ook altijd loont.

Keynes
In 1930 schreef Keynes al dat we dankzij onze steeds stijgende productiviteit steeds minder zouden gaan werken. We zijn inderdaad productiever, maar is onze werktijd navenant verkort?

Het stuit me dan ook enorm tegen de borst dat het sociale drama van Ford Genk wordt misbruikt om te pleiten voor een indexsprong. Dat zou een maatregel zijn die het welzijn van de werkenden nog meer verlaagt. Laten we niet vergeten dat de werknemers van Ford Genk heel wat aan loon hadden ingeleverd, terwijl ze hun oude uren bleven kloppen.

We kunnen niet concurreren met de rest van de wereld door mee te gaan in de logica van de 'race to the bottom', het verlagen van sociale en ecologische standaarden voor winst. Wat we wel kunnen doen is uitblinken op een ander vlak: levenskwaliteit. Laat Europa hier een model zijn voor de wereld.

undefined

De sluiting van Ford Genk zal nog jaren een schandalig litteken zijn in het Vlaams economisch weefsel. De economische carrousel staat echter niet stil, dus laat ons dan tenminste lering trekken uit dit drama. Laat ons, na jaren lippendienst verlenen, een hervormingsagenda doorvoeren en eindelijk duurzame maatregelen treffen. Onze sociale welvaartsstaat moet betaalbaar blijven. Arbeid is essentieel als (mede-)financieringsbron voor de sociale zekerheid. In een nieuwe realiteit waar loopbaanzekerheid primeert op jobzekerheid moet het arbeidsmarktbeleid (veel) flexibeler en efficiënter.

Mocht het Forddrama en passant nog leiden tot een verschuiving van het fiscale zwaartepunt weg van lasten op arbeid: we zouden bijna durven spreken van een geluk bij een ongeluk.

Maar zover zijn we helaas nog niet. Waar men nu nood aan heeft is een constructieve dialoog en politieke daadkracht, zowel op het federale als op het gewestelijke niveau. Geen onderling zwartepieten. Met grote verklaringen, doemscenario's en onhoudbare beloftes komt niemand vooruit. Met ad-hocmaatregelen enkel voor Ford Genk en niet voor al die andere mensen die gedurende deze recessiegolf hun job verliezen, evenmin.

De federale regering is een jaar geleden aan haar rit begonnen met de intentie een hervormingsregering te zijn. Wel, dames en heren politici, de lakmoesproef is voorhanden. Mocht de wake-up call die de case Ford biedt nog niet genoeg zijn als trigger, denk dan aan het pakket doortastende beslissingen, genomen mét die vermaledijde PS, dat binnen achttien maanden aan de kiezer zou kunnen worden voorgelegd.

Een economie op maat veronderstelt een arbeidsmarkt op maat. Daarvoor kunnen wij al enkele voorzetten geven. We zijn er de laatste jaren nogal bedreven in geraakt.

Herbekijken van loonbarema's door het temperen van de invloed van anciënniteit; een hervorming van het ontslagrecht, met minder aandacht voor hoge vergoedingen en meer aandacht voor hertewerkstelling; tewerkstellingsbudgetten heroriënteren; opleidingen meer afstemmen op de arbeidsmarkt; omscholing aanmoedigen; het invoeren van de verplichting om naar werk te zoeken voor al wie een uitkering krijgt; een beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd; een veralgemening van de verplichting tot outplacement na ontslag; het wegwerken van werkloosheidsvallen; meer en meer flexibele kinderopvang uitbouwen; combinatie leren en werken blijvend aanmoedigen; loopbaanbegeleiding uitbouwen; een vereenvoudiging van de arbeidsduur- reglementering; werkgever en werknemer de mogelijkheid bieden om de 38-urenweek flexibel in te vullen; het arbeidsrecht herleiden tot de essentie; administratieve boetes en sociaal strafrecht menselijk maken... (deze drie puntjes impliceren dat er nog veel werk aan de winkel is).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234