Woensdag 28/10/2020

Langdurig zieken

Werken maakt ons ziek

Illustratie ziekteverzuimBeeld Zeloot

Bijna 400.000 Belgen zaten vorig jaar langdurig thuis. Experts porren de regering aan radicale veranderingen door te voeren en niet langer te morrelen in de marge. Heeft de overheid dan voor de foute aanpak gekozen?

Wie wordt er ziek?

Ons land telde eind vorig jaar zo'n 392.000 langdurig zieken, en dat waren iets meer dan 367.000 werknemers en 24.500 zelfstandigen. Dat zijn er 20.000 meer dan vorig jaar. Ter vergelijking: de langdurig zieken zijn even talrijk als de werklozen en ze kosten meer geld, zo berekende de krant De Tijd.

Welke ziektes deze werknemers kregen, daarover wil het Riziv pas later duidelijkheid geven, de laatste cijfers dateren van 2015. Daaruit springt vooral de sterke toename van het aantal psychische stoornissen in het oog. Zij zijn de grootste oorzaak van de langdurige ziektes (35,4 procent). Hieronder vallen naast burn-outs uiteraard ook andere psychische aandoeningen zoals depressies. Op de tweede plaats komen gewrichtsaandoeningen, rugklachten, peesontstekingen en dergelijke (30,25 procent). Andere zware ziektes zoals kanker, hartaandoeningen of letsels door ongevallen schommelen allemaal rond de 6 procent. 

De sterkste stijging van het aantal langdurig zieken doet zich voor bij de vrouwen. De laatste twee decennia nam hun aandeel toe met 191 procent. Die explosieve toename van vrouwen heeft te maken met hun massale instroom op de arbeidsmarkt sinds de jaren 60. Ervoor werkten zij nauwelijks buitenshuis, waardoor zij niet terug te vinden waren in de statistieken wanneer ze ziek werden. Nu is die eerste generatie vrouwen op de arbeidsmarkt aan het einde van hun loopbaan, kan hun job hun steeds zwaarder vallen, en moeten ze daardoor vaker ziek thuisblijven. Hier speelt uiteraard ook het optrekken van de pensioenleeftijd. Vrouwen die niet vroeg op pensioen kunnen, belanden meer in de invaliditeit.

Waarom worden de Belgen steeds zieker?

Het brugpensioen, de werkloosheid en de langdurig zieken zijn immers zogenaamde ‘communicerende vaten’. Wanneer de toegangsweg tot een van die vaten afgezet wordt door de regering, heeft dat meteen een effect op de andere vaten. Sinds het Generatiepact hebben de regeringen het steeds moeilijker gemaakt vroeg op pensioen te gaan, en ook de controle op de werkloosheid is alleen maar toegenomen. Daardoor loopt ‘het vat’ van de langdurig zieken nu over. “De manier waarop we arbeid organiseren, is niet duurzaam”, analyseert arbeidssocioloog Geert Van Hootegem (KU Leuven). “Dát is het basisprobleem.”

Wat doen we verkeerd?

“We blijven de impact van werk op onze gezondheid onderschatten”, gaat Van Hootegem verder. Bijna 80 procent van het werk (78,2 procent), zo blijkt uit onderzoek van de KU Leuven, geeft een risico op ziekte. Hetzelfde onderzoek toonde aan dat bij werknemers de balans tussen de eisen en de middelen om je werk te kunnen doen in evenwicht moet zijn. 

Bij 20 procent van de jobs zijn de eisen (veel deadlines halen, veel beslissingen nemen) hoger dan de middelen die de werknemer heeft, en dat kan zorgen voor burn-outs. Bij 60 procent zijn de eisen net te laag, waardoor de werknemers het risico lopen op een bore-out. Daarbij vervelen ze zich te veel om nog voldoening te vinden in hun dagtaak.

Beeld Flip Franssen/Hollandse Hoogte

Wat is het antwoord van de regering?

Het heeft voor heftige discussies gezorgd, maar de regering heeft uiteindelijk wel een compromis gevonden om werk werkbaarder te maken en langdurig zieken anders te benaderen. Eind vorig jaar is de overheid begonnen met de begeleiding van zieken naar hun werk. Daarbij horen ook sancties, die vooral minister van Sociale Zaken Maggie De Block (Open Vld) ondanks verzet van CD&V erdoor drukte. Zieken die niet in orde zijn met hun administratie, verliezen eenmalig 5 procent van hun uitkering. Wie een doktersbezoek ‘vergeet’, krijgt één maand 10 procent minder. Het zijn echter niet alleen de werknemers die geviseerd worden. Bedrijven die hun werknemers niet genoeg helpen wanneer ze weer aan het werk gaan, krijgen een boete van 800 euro. 

Naast de maatregelen van De Block is er nog de wet-Peeters, die de werknemers meer grip moet geven op (privé)leven. Zo zijn de maximumtermijnen voor palliatief verlof en tijdskrediet met zorgmotief verlengd en is deeltijdse arbeid eenvoudiger.

Is dat de juiste manier?

Experts klagen dat het de regering ontbreekt aan politieke moed. “De economie kan het zich niet permitteren dat de regeringsleden hun koppen in het zand steken. De cijfers en inzichten zijn er, waar wachten ze op? De omvang en de urgentie van het probleem vraagt om radicale ingrepen”, zegt Van Hootegem. “Zolang het goedkoper is mensen langdurig ziek te laten zijn, gaat er niets diepgaands veranderen.” 

Kunnen tijdskrediet, loopbaanonderbreking of zorgverloven zorgen voor een meer ontspannen loopbaan? Of zijn dat maar druppels op een hete plaat? “Zij kunnen de loopbaan verlichten, maar het blijft een tijdelijke oplossing”, zegt Van Hootegem. “We kunnen ons die parkeerstroken ook niet meer financieel permitteren door de kosten van de vergrijzing."

Bedrijven die het werk niet anders organiseren, moeten we financieel bestraffen,  volgens Van Hootegem. Hij verwijst naar Nederland, waar bedrijven met hoge afwezigheidscijfers boetes krijgen. Of naar Noorwegen, waar bedrijven geen nieuwe machines mogen aankopen zonder het advies van de vakbonden. "Zonder sancties gaat het niet lukken. Vergelijk het met het principe van ‘de vervuiler betaalt’ als het over het milieu gaat. Of jongere chauffeurs die meer moeten betalen aan verzekeringen omdat ze voor meer ongevallen zorgen. Het bedrijf dat niet goed voor zijn werknemers zorgt, moet ervoor opdraaien. Pas dan zouden de cijfers van de langdurig zieken weer kunnen dalen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234