Zaterdag 16/01/2021

Wereldtuin met geschiedenis

Het arboretum van Kalmthout bezit een van de meest prestigieuze botanische collecties ter wereld. Een wandeling in het arboretum is tegelijk een wandeling door de geschiedenis, langs zeldzame bomen van soms meer dan honderd jaar oud, en een reis om de wereld, met vele unieke planten uit alle continenten.

Toen het Arboretum Kalmthout in 1986 in financiële moeilijkheden zat en verloren dreigde te gaan, werd het aangekocht door de Provincie Antwerpen. Sindsdien zijn niet alleen de plantencollecties verder uitgebreid, maar werd er ook druk gerestaureerd en vernieuwd. Zo werd een nieuw onthaalcentrum gebouwd en is het Vangeertenhof gerenoveerd. Het Vangeertenhof was oorspronkelijk het buitenverblijf van Charles Van Geert, die hier in de tweede helft van de 19de eeuw begonnen was met een boomkwekerij. Later werd het de woning van zijn opvolger Antoine Kort en nog later van de familie De Belder, die van 1952 tot 1986 eigenaar was van het arboretum. Onder hun bezielende leiding groeide Arboretum Kalmthout uit tot een van de meest prestigieuze botanische collecties ter wereld. Zij introduceerden honderden nieuwe planten uit de hele wereld en ook veel nieuw geselecteerde cultivars, vooral van Prunus, Malus, Pieris, Hamamelis en Hydrangea. In 1984 ontving Arboretum Kalmthout een onderscheiding van de International Dendrology Society. Wereldwijd hebben slechts tien andere tuinen een dergelijke erkenning gekregen.

Vorig jaar werd een nieuwe tuin aangelegd voor de gerestaureerde negentiende-eeuwse gloriette achteraan in het park. Het is een wit geschilderd houten paviljoentje dat oorspronkelijk het eindpunt vormde van de 500 meter lange coniferenlaan die van de straat tot helemaal achteraan in de tuin leidde. Die coniferenlaan werd 130 jaar geleden aangeplant door Charles Van Geert. In de loop der jaren sneuvelden echter een aantal bomen, maar de laan is toch nog duidelijk zichtbaar. Waar nodig zijn nieuwe bomen bijgeplant. En in de komende jaren zullen nog meer nieuwe coniferen worden aangeplant om dit historische element van het arboretum in ere te herstellen. Ze bevat onder meer flink uitgegroeide Taxus, Tsuga, Picea, Chamaecyparis, Abies, Sciadopitis, Calocedrus en Juniperus.

Voor de gloriette is nu een iets formelere, bijna oosters aandoende tuin aangelegd. Tussen de hoge bomen staat onder meer een unieke Fagus sylvatica 'Cristata' met merkwaardig blad dat lijkt op een hanenkam. Aan de andere kant een zeldzame Quercus x leana. In de directe omgeving van de gloriette groeien de grootbloemige sierkerselaars, met onder meer een oude witbloeiende Prunus serrulata 'Albo Plena'. Met zijn breed uitgroeiende, nauwelijks vertakte zware hoofdtakken en de heel typische kortloten is het een van de mooiste exemplaren die van deze boom bekend zijn.

Begin dit jaar werd een nieuwe fase in het leven van het arboretum ingeluid met de opening van een twee hectaren groot terrein dat enkele jaren geleden door de Provincie Antwerpen werd aangekocht. Met de steun van het Fonds Van Hege, dat beheerd wordt door de Koning Boudewijnstichting en waarmee groenprojecten in de omgeving van Antwerpen worden gefinancierd, werd die 'uitbreiding' gerealiseerd. "De uitdaging was om het nieuwe stuk naadloos te laten aansluiten bij het bestaande", zegt conservator Abraham Rammelo. "De 'oude' tuin is organisch gegroeid rond de grote oude bomen, enkele kleine gebouwtjes, de coniferendreef van de vroegere kwekerij, enzovoort. Ontwerpen was dus nooit echt aan de orde. Op het nieuwe stuk stond echter niets, dat was een plat veld. Dat moest dus wél ontworpen worden, maar dan in de sfeer van de oude tuin. Ik wilde ten koste van alles vermijden dat die prachtige tuin, waar verschillende generaties met hart en ziel aan hebben gewerkt, zou worden beschadigd door het nieuwe ontwerp. De kracht van Arboretum Kalmthout is de eigenheid waarmee de wetenschappelijke plantencollecties in de architectuur van de tuin zijn opgenomen. De ongebruikelijke combinaties van rijkbloeiende bomen en struiken waartussen graspaden kronkelen, resulteren in een verrassend natuurlijke en harmonische uitstraling. Die inrichtingsfilosofie en -strategie hebben we doorgetrokken in de uitbreiding."

Op die uitbreiding werden twee nieuwe tuinen aangelegd: een Rode tuin en een Vlindertuin. De Rode tuin is opgevat zoals de rest van het arboretum, met grote, onregelmatig gevormde plantvakken met daartussen graspaden. Hier zijn diverse vaste planten, bomen en struiken samengebracht met rode bloemen, rood blad, rode bessen of een rode herfstverkleuring: Monarda 'Cambridge Scarlet', roodbloemige en roodbladige dahlia's, Physocarpus 'Diabolo', de roodbladige hazelaar Corylus avellana 'Purpurea', enzovoort. Aan de buitenkant is een verzameling van Knaphill- en Exbury-azalea's aangeplant. Verder is er ruimte voor de Viburnum-collectie, een aantal Euonymus en wat merkwaardige eikencultivars. Tenslotte komen hier vlakbij in de komende jaren nog een aantal nieuwe en in de collecties ontbrekende Hamamelis- en Hydrangea-selecties van de Belder.

"Aan de reeds bestaande gele, witte en blauwe tuinen is een rode toegevoegd, alle primaire kleuren zijn nu vertegenwoordigd", zegt Rammeloo. "Het is ook de bedoeling met deze tuin om het seizoen wat te rekken. Nu hebben we heel veel bloei in het voorjaar met onder meer de hamamelissen, de maluscollectie en de sierkerselaars. In het begin van de zomer is het iets minder. Dan zijn er wel de Stewartia's die bloeien. Spectaculair, we hebben wellicht de mooiste bomen van heel België. Ook de rozen bloeien op dat ogenblik, maar al bij al is het toch niet zo uitbundig. De herfst is ook weer prachtig, met al die schitterende herfstkleuren van onder meer de Acers. Maar in de zomer is het dus minder."

Centraal in de uitbreiding ligt een groot grasveld met een vijver. Die vijver vormt het ideale milieu voor moerascipressen (Taxodium distichum) met hun merkwaardige luchtwortels. In de Vlindertuin zijn, zoals de naam zegt, vooral geurende planten samengebracht die veel vlinders en insecten aantrekken. Op de eerste plaats een 50-tal verschillende vlinderstruiken (Buddleja), en verder onder meer Helianthus 'Lemon Queen', Aster x frikartii 'Monch', Sedum en Monarda... Hier vindt de bezoeker ook de Heptacodium miconioides, een uit China afkomstige struik die pas in de jaren tachtig in het Westen werd geïntroduceerd. Hij bloeit in het najaar met trosjes crème-witte, sterk geurende bloemen. Op termijn komt aan de rand van de Vlindertuin een paviljoentje met een permanente tentoonstelling over de relatie tussen planten en vlinders en meer in het algemeen insecten. De grote open ruimte tussen de Rode tuin en de Vlindertuin is bedoeld als een soort plein waar allerlei activiteiten kunnen worden georganiseerd, en moet ook zorgen voor meer openheid. Aan de rand van die ruimte werd een imposante ronde bank geïnstalleerd - "de grootste bank van heel Antwerpen", noemt conservator Rammelo ze lachend. Gedeeltelijk in de bestaande tuin en gedeeltelijk in de uitbreiding werd een uitkijkheuvel gemaakt, het Belvédère. De hellingen zijn beplant met blauwgras (Sesleria caerulea). Langs een spiraalvormig pad kan men tot boven op de heuvel. Van daaruit heeft men een prachtig uitzicht, enerzijds over de Rode tuin en de Vlindertuin, en aan de andere kant over een groot stuk van het arboretum, voorbij de bamboes en het zilvergrijze groen van de Magnolia virginiana, over de Grote vijver, tot aan de berken aan de overkant.

Het pad oplopend komt men langs de kroon van een Carpinus japonica, een van de meest decoratieve haagbeuken. Verder nog wat hulsten, twee zuilvormige zomereiken (Quercus robur 'Fastigiata'), een paar esdoorns, diverse opgaande eiken, een Carya, een Laburnum en enkele grote viburnums. In de onmiddellijke omgeving groeien de collecties van het krentenboompje. Ze bloeien in het voorjaar met crème-witte bloempjes en verkleuren in het najaar prachtig geel en rood. Ook de belangrijke verzameling van grote Amerikaanse kornoeljes (Cornus florida en C. nuttallii) die in mei-juni spectaculair bloeien, is van hieruit mooi te zien.

Ook zonder al deze vernieuwingen en uitbreidingen was het arboretum van Kalmthout al een prachtige, uiterst prestigieuze tuin. Nu is het dat nog meer.

Op donderdag 4 juli organiseert Arboretum Kalmthout een 'Basiscursus tuinieren', exclusief voor lezers van De Morgen. De cursus wordt gegeven door Claire Hertoghe. Zij is niet alleen gids in het arboretum en een van de sterkhouders van de vzw Open Tuinen/Jardins Ouverts, maar ook een begenadigd tuinierster. In de voormiddag krijgen de deelnemers tekst en uitleg over grondsoorten en grondverbetering, planttechnieken, snoeien en plantenkeuze. In de namiddag volgt een rondleiding in het arboretum, waar de theorie getoetst wordt aan de praktijk. De cursus kost 50 euro, inclusief koffie en middagmaal. Er zijn maximaal 25 plaatsen, dus snel inschrijven is de boodschap.

Arboretum Kalmthout, Heuvel 2, 2920 Kalmthout, tel. 03/666.67.41, arboretum.kalmthout@skynet.be, www.arboretumkalmthout.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234