Dinsdag 22/10/2019

Wereldprimeur

Wereldprimeur: Belgische wetenschappers bereiken doorbraak in hiv-onderzoek

Beeld REUTERS

Onderzoekers van het UZ Gent zijn erin geslaagd te achterhalen waar de kleine hoeveelheid hiv-restvirus zich schuilhoudt bij patiënten die aidsremmers krijgen. Een wereldprimeur en noodzakelijk als we de ziekte ooit finaal willen uitroeien. 

Vandaag kan het hiv-virus dankzij aidsremmers goed onder controle worden gehouden. Maar genezing is nog steeds niet mogelijk, want zonder die remmers begint het virus weer te woekeren. Dat komt omdat er altijd een kleine hoeveelheid van het virus in het lichaam aanwezig blijft. Zo klein zelfs dat patiënten anderen niet meer kunnen besmetten. Maar ook zodanig klein dat wetenschappers niet eens weten waar ze het kunnen terugvinden.

Tot nu. Baanbrekend onderzoek van dokter Marie-Angelique De Scheerder en professor Linos Vandekerckhove (UZ Gent) heeft duidelijk gemaakt waar het restvirus zich schuilhoudt. Hun bevindingen staan gepubliceerd in het vakblad Cell Host and Microbe. “Hiv verstopt zich in specifieke immuuncellen in het lichaam en blijft zo onder de radar”, zegt Vandekerckhove. “We wisten overigens niet of dat ‘slapende cellen’ zijn, of actieve cellen. Ons onderzoek heeft uitgewezen dat het best actieve cellen zijn en dat het virus dus snel terugkomt zodra de therapie wordt stopgezet.”

Actieve cellen

Om tot die conclusie te komen volgde het Gentse team elf patiënten van heel nabij. De patiënten werden onder narcose gebracht en vervolgens werden allerlei stalen afgenomen. “Zo’n uitgebreide staalafname is nooit eerder gebeurd”, zegt Vandekerckhove. Het ging om meer dan vierhonderd verschillende hiv-virussen per patiënt. “Zoiets vergt een enorme organisatie. Je hebt een anesthesist nodig om de patiënt onder verdoving te brengen, een neuroloog voor een prik in het ruggenmerg, een vaatchirurg om een klier weg te nemen, een hematoloog om een beenmergpunctie te doen... Tot negen specialisten hadden we nodig om alle stalen te nemen. Die hebben we vervolgens naar Sydney gestuurd voor de analyse.”

Die analyse toonde hoe het restreservoir van het hiv-virus zich niet op één plaats in de patiënt verstopt, maar op een heleboel plekken. “Overal waar je grondig zoekt, vind je het ook terug”, zegt Vandekerckhove. “Dat maakt het natuurlijk ook moeilijk om het virus helemaal uit te roeien. Willen we tot een genezing komen, dan zal een therapie moeten worden ontwikkeld die zich op al die plaatsen richt of zullen verschillende therapieën moeten worden gecombineerd. Maar het goede nieuws is wel dat we nu weten wat ons te doen staat.”

Voor het onderzoek hebben de elf patiënten hun therapie even gestaakt. “Zo konden we nauwkeurig analyseren hoe snel het virus terugkomt”, zegt Vandekerckhove. “Twee keer per week kwamen ze bij ons langs voor een meting.” Uiteindelijk bleek dat het virus tussen dag 14 en dag 35 terugkomt, en dat het daarna ook relatief snel gaat. Een illustratie van hoe het restvirus een pak actiever is dan aanvankelijk werd aangenomen. “Het bewijst nog maar eens hoe belangrijk het voor hiv-patiënten is om trouw hun medicatie te nemen”, zegt Vandekerckhove. “Want zonder medicijnen slaat het virus snel weer toe.”

Immuuntherapie

Hiv is weliswaar niet meer het dodelijke virus van begin jaren 80, toch richt het nog heel wat schade aan. Bijna 38 miljoen mensen wereldwijd zijn besmet en ongeveer 32 miljoen mensen zijn er sinds de ontdekking van de ziekte in 1981 aan bezweken. Vandaag wordt het een chronische aandoening genoemd, waarbij het immuunsysteem van patiënten aangetast raakt en het risico op kanker en hart- en vaatziekten toeneemt. 

Maar hoe goed aidsremmers ook werken, het finale doel blijft een definitieve genezing. De primeur van de Gentse onderzoekers brengt ons daar opnieuw een stap dichter bij. “Het zal nog niet voor morgen zijn”, geeft Vandekerckhove toe. “Net ook omdat ons onderzoek aantoont dat het virus zich op een heleboel plaatsen in het lichaam schuilhoudt. Anderzijds zijn er de voorbije twee jaar heel positieve resultaten behaald met immuuntherapieën bij apen. In dat opzicht denk ik dat we de komende tien jaar grote stappen zullen zetten om tot een definitieve genezing te komen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234