Zaterdag 21/05/2022

Wereldpremière van genocideprent in stadion Kigali

'De film brengt de beelden en geluiden van de moorden weer helemaal tot leven'

Rwandafilm rijt nog verse wonden open

Een Britse film over de Rwandagenocide is in wereldpremière vertoond op de plek waar in 1994 ruim tweeduizend mensen naartoe probeerden te vluchten, uit angst voor de moordende milities. Slachtofferverenigingen beschuldigen de makers ervan oude wonden open te rijten want figuranten op de set in Kigali kregen paniekaanvallen bij zoveel realisme.

Brussel / Londen

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

Op een immens scherm in 's lands grootste voetbalstadion keken genocideslachtoffers gisteren naar een erg levensechte versie van de traumatische gebeurtenissen die hen blijven kwellen. De locatie is niet toevallig. Het stadion Amahoro ('vrede') was het toevluchtsoord dat meer dan tweeduizend doodsbange Tutsi's en gematigde Hutu's op 11 april 1994 probeerden te bereiken. De VN-soldaten boden hen geen bescherming meer tegen de lukrake moorden door Hutu's. De meesten bereikten het stadion nooit. Ze werden doodgehakt.

Over die angstige helletocht, vijf dagen na het begin van de Rwandagenocide, gaat Shooting Dogs. Na Hotel Rwanda is het de tweede film over de genocide die wereldwijd in omloop komt. Maar wat beide prenten onderscheidt is dat Shooting Dogs op de plaats waar de slachtingen gebeurden werd gefilmd, en dan ook nog met nabestaanden als figuranten.

De titel verwijst naar de gewoonte van VN-soldaten om op honden te schieten die in de oorlogszone van mensenlijken knabbelen, terwijl ze de daders van de slachtingen ongemoeid laten. Dat is exact wat met de ruim tweeduizend vluchtelingen gebeurde. Toen het moorden begon en niemand nog zijn eigen buurman kon vertrouwen, schuilden ze in de Ecole Technique Officielle, waar Belgische VN-soldaten hen zouden beschermen. Althans, dat dachten ze. Maar toen Interhamwémilities het schooltje omsingelden kozen de soldaten het hazenpad.

De tocht naar het stadion, dat aan de overkant van de vallei ligt, werd een slachting. Met zijn tweeduizend konden ze niet anders dan opvallen en het duurde niet lang vooraleer de vijandige Hutu's insloegen. Met machetes, granaten en messen werden de vluchtelingen afgemaakt, net zoals dat ook op andere plaatsen gebeurde in die dagen.

De Britse film is gefinancierd door de BBC en heeft John Hurt in de hoofdrol als priester. De prent is gebaseerd op het scenario van een BBC-journalist die tijdens de genocide in Rwanda werkte, David Belton. Zowel Belton als regisseur Michael Caton-Jones willen met Shooting Dogs 'een klein deel uitmaken van het herstelproces in Rwanda'.

Volgens een paar mensenrechten- en slachtofferorganisaties doen ze echter net het omgekeerde. Shooting Dogs toont scènes waarin Interhamwémilities inhakken op vrouwen en kinderen die in het schooltje zaten. Veel van de figuranten zijn mensen die die scènes ook in het echt meemaakten.

Omdat dat in twee gevallen tot paniekaanvallen leidde, is er kritiek aan het adres van de makers. Vijftien studenten die in de slaapzaal van het schooltje lagen toen de nepmilities strijdliederen zongen, herbeleefden de vreselijke gebeurtenissen. In het ziekenhuis kregen ze kalmeringsmiddelen. Ook een van de lokale Rwandezen die deel uitmaakte van de filmploeg, kreeg het erg moeilijk toen er gefilmd werd op de plek waar hij zich in 1994 drie maanden in een put moest verschuilen om de moordenaars te ontwijken.

Organisaties als Unicef en het Britse Survivor's Fund, een liefdadigheidsorganisatie voor overlevenden, stellen dat filmmakers en journalisten maar beter meer aandacht hebben voor de trauma's, die nog erg levendig zijn.

"Als overlevenden een machete door de lucht zien klieven in Rwanda, maakt het echt niet uit of dat fictie is of niet. Dat beeld is genoeg om de hele ervaring opnieuw te herbeleven", zegt Marie Kayitesi-Blewitt van Surf, dat een groot deel van de trauma-opvang voor zijn rekening neemt.

"Deze films moeten gemaakt en gezien worden zodat de wereld getuige kan zijn van wat er gebeurde en zodat er eindelijk, na twaalf jaar, hulp komt voor de getraumatiseerden. We hebben dus niets tegen de film op zich, maar velen beseffen niet hoe vers de wonden nog zijn. Er zou moeten worden samengewerkt met organisaties als de onze, zodat het ergste kan worden voorkomen. Zeker nu een paar van de kleinere vissen op grote schaal vrijkomen en wraak nemen op overlevenden die tegen hen getuigden, is dat essentieel", aldus Kayitesi-Blewitt.

Caton-Jones verdedigde zich al in de Britse pers. "Het gaat om één incident op 144 draaidagen. We hadden een traumateam, maar die ene dag was dat niet genoeg. Veel overlevenden steunen de film, ze zijn blij dat ze hun verhaal kunnen vertellen", aldus de regisseur in The Guardian.

Of de voorstelling gisteravond paniek veroorzaakte is voorlopig niet duidelijk. Kayitesi-Blewitt: "De genocide is nog elke dag aanwezig in het leven van de overlevenden. Iedere plek die ze kennen, iedere winkel of straat, iedere dorpsgenoot doet hen er weer aan denken. De film brengt de beelden, de geluiden van de moorden weer helemaal tot leven. Als dat in de juiste context gebeurt, wanneer er met de slachtoffers gepraat wordt, als ze voorbereid zijn en er ook nadien over mogen praten kan dat helpen in het verwerkingsproces. Maar zonder enige omkadering is het gewoon té echt. Ik hoop vooral dat de film de westerse kijkers stevig aangrijpt."

Shooting Dogs komt bij ons in 29 april in de zalen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234