Dinsdag 21/09/2021

Werd Australië ontdekt of binnengevallen?

Australische ontbijtshows hebben het zelden over universitair onderwijs, maar deze week was het zover. Aanleiding: de gerenommeerde University of New South Wales zou met een politiek-correcte handleiding voor studenten de koloniale geschiedenis van Australië willen herschrijven.

De studenten moeten volgens de door de BBC geciteerde gids over de juiste terminologie voor de inheemse bewoners van Australië niet meer spreken over 'de' Aborigines, maar over "de oorspronkelijke bevolking van Australië" of over "Aboriginal-volkeren" (in meervoud). En die volkeren hadden geen "primitieve" of "prehistorische", maar "complexe" en "diverse" samenlevingen.

De universiteit ontraadt ook de term "nomaden". Die suggereert dat de oerinwoners niet gevestigd waren, wat de mythe zou ondersteunen van Australië als een 'leeg land', dat vrij was voor blanke kolonisering. De grootste steen des aanstoots in de ontbijtshows bleek echter deze: Australië is niet "ontdekt" door de Europeanen, maar "binnengevallen", "bezet" en "gekoloniseerd".

Helemaal correct, zou je zeggen - de komst van de Europeanen leidde tot een hoop ellende - maar wel een trap tegen de schenen van de tabloid Daily Telegraph. En van de conservatieve radiopresentator Alan Jones, die fulmineerde over een "diversity toolkit" vol "rotzooi" die zou "dicteren" dat de landing van de Britse ontdekkingsreiziger James Cook in Australië in 1772 een invasie was.

De Australische discussie staat niet op zichzelf. In veel Angelsaksische landen ligt aan universiteiten de koloniale geschiedenis onder vuur, vooral sinds zwarte studenten in Zuid-Afrika zich vorig jaar tegen standbeelden van witte imperialisten als Cecil Rhodes keerden. Ook in Groot-Brittannië en de VS wordt geageerd tegen 'kwetsende' symbolen van kolonialisme en racisme.

Bij al die campagnes gaat een roep om gelijke kansen en meer diversiteit aan universiteiten gepaard met pogingen het 'foute' verleden te kuisen. Critici spreken van slachtofferdenken. "Geschiedenis is geen therapie." En zeker geen "zinnespel of allegorie", zoals de Britse historica Cheryl Hudson schreef.

'Kwetsende' symbolen

De Australische handleiding sluit gewoon aan bij de trend onder Aborigines om de nationale feestdag van Australië (26 januari, de dag dat Cook voet aan wal zette bij het huidige Sydney), niet Australia Day maar 'Invasion Day' te noemen, zegt Ad Borsboom, oud-hoogleraar culturele antropologie en Australië-kenner.

Probleem is alleen dat de term 'invasie' bij de doorsnee Australiër averechts werkt. "Het woord 'kolonisatie' wordt nog wel breed geaccepteerd, maar invasie is een beladen term waarmee de universiteit politiek kleur bekent." De universiteit heeft woensdag overigens ontkend dat zij dit beoogt. "We willen onze studenten alleen maar het verschil laten zien tussen meer en minder 'passende' terminologie", zei een woordvoerder tegen de BBC.

Over de correcte benaming voor de inheemse bewoners van Australië wordt al decennia gebakkeleid. De voorkeur gaat inmiddels uit naar 'oorspronkelijke Australiërs'. "Aborigines is niet per se pejoratief, maar een verzamelnaam, zoiets als Europeanen", zegt Borsboom. "Aborigines duiden zichzelf meestal aan met de naam van hun stam, waarvan er ooit meer dan 500 waren. Maar ze noemen zichzelf gewoon 'Aborigines', niet 'oorspronkelijke Australiërs'."

Nieuwe realiteit accepteren

De oproep standbeelden te verwijderen klinkt volgen Borsboom in Australië nog niet. "Gematigde leiders van de Aborigines-gemeenschap willen rond Australia Day de tegenstellingen niet vergroten, maar wel zorgen dat het geen exclusief maar een inclusief feestje wordt. Ze willen het koloniale verleden niet terugdraaien, ze accepteren dat er een nieuwe realiteit is ontstaan."

Dat neemt niet weg dat voor de Aborigines nog veel te verbeteren valt, zo bleek vorige maand uit een jaarlijks regeringsrapport. Aborigines kampen met relatief hoge kindersterfte, schooluitval en verslavingsproblemen. Ze zijn veel vaker werkloos dan andere Australiërs en leven gemiddeld tien jaar korter.

Het blijft niettemin lastig de geschiedenis te herschrijven met woorden om hedendaagse politieke agenda's te faciliteren, zegt Borsboom. "Benamingen als 'Aborigines' zijn absoluut niet politiek neutraal, maar de context verandert. Je kunt alle termen politiek neutraal maken, maar dan vermoord je de taal."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234