Zaterdag 21/09/2019

Europa

Wenen wil van Zuid-Tiroolse burgers Oostenrijkers maken

De Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Karin Kneissl schudt de hand van Angelino Alfano, haar Italiaanse collega. Beeld EPA

Hebben Duitstalige Italianen recht op een Oostenrijks paspoort? In Wenen zit de extreemrechtse Vrijheidspartij (FPÖ) in de regering van de conservatieve kanselier Kurz, en dus staat het punt in het beleidsakkoord. Italië vreest buitenlandse inmenging.

Stel dat Duitsland plots paspoorten verstrekt aan de Duitstalige Belgen in het oosten van ons land: dat zou op zich al wenkbrauwen doen fronsen. Stel voorts dat Franstaligen die ook in de regio wonen expliciet de tweede nationaliteit geweigerd wordt: dat dreigt op discriminatie neer te komen.

Het is nochtans wat Oostenrijk van plan is in Südtirol (Alto Adige), in Noord-Italië: Duitstaligen en leden van de Ladino-minderheid moeten er naast de Italiaanse ook de Oostenrijkse nationaliteit kunnen verwerven, vindt Wenen. Voor Italiaanstalige burgers geldt het aanbod niet.

Woelige decennia

Dat de zaak gevoelig ligt in Italië, is een understatement. Net zoals de Oostkantons na de Eerste Wereldoorlog onder België gingen ressorteren, kreeg Italië Zuid-Tirol toegewezen na de val van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie. Er gingen woelige decennia overheen voor Rome met zijn Duitstalige burgers tot een vergelijk kwam en zij een goed beschermde minderheid werden. Bemoeienis uit Wenen dreigt dat evenwicht alleen maar te verstoren, vrezen de Italianen nu.

Toch hield de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken, de door de Vrijheidspartij naar voor geschoven partijloze diplomate Karin Kneissl, voet bij stuk toen ze vorige week bij haar Italiaanse ambtgenoot Angelino Alfano op bezoek was. “Het dubbele paspoort maakt deel uit van ons regeerakkoord,” zei ze. “Al willen we dit wel doen in overleg met Rome en Bozen (ook Bolzano genaamd, de hoofdstad van Zuid-Tirol, LD). Zo hebben we het van meet af aan gezegd.”

Terwijl de Italiaanse regering van “een gevaarlijk voorstel” gewaagde, lopen ze ook in Zuid-Tirol zelf niet warm. Provincievoorzitter Arno Kompatscher opperde dat het dubbele staatsburgerschap ook voor de Italiaanstalige burgers van de regio moet gelden en dat “een nationalistische benadering” uit den boze is.

Simpel is de kwestie alleszins niet. Wie is immers Zuid-Tiroler? Alleen nakomelingen van mensen die tot 1919 ingezetenen van het Habsburgse rijk waren, incluis de Italiaanstaligen die het rijk ook telde?

Neen, die interpretatie liet Wenen in 1979 al vallen, waarna het de taal als criterium ging hanteren: het gaat om burgers die in de provincie Bozen zijn geboren en Duits of de Romaanse minderheidstaal Ladino spreken, en die zich ook administratief als Duits- of Ladinotalig opgeven.

“Alleen,” zo merkt de Innsbruckse politicoloog Günther Pallaver in een commentaarstuk op, “kan iedereen zich tot de Duitstalige groep rekenen, ook hij of zij die geen woord Duits spreekt en geen witte huidskleur heeft”, niet bepaald de mensen die de FPÖ prioritair in gedachten heeft, dus. “Wat trouwens met nazaten van Zuid-Tirolers die buiten de provincie Bozen zijn geboren? Wat met wie bij de ene telling het Italiaans, bij de andere het Duits als taal opgeeft?”

Het voornemen van bondskanselier Sebastian Kurz, dat in de lijn ligt van wat ook Viktor Orbán in buurland Hongarije heeft gedaan, zal met een sisser aflopen, voorspelt Pallaver. Ook Clemens Ruthner, oud-directeur van het Oostenrijk-centrum van de Universiteit Antwerpen en professor Duitse en Europese Studies aan het Trinity College Dublin, beschouwt de Doppelpass als een staaltje “nutteloze propaganda, een zoethoudertje voor de FPÖ-aanhangers, want zelf zijn de meeste Zuid-Tirolers geen vragende partij. Ze beschikken over genoeg rechten om geen tweede EU-paspoort nodig te hebben.”

Groot-Duitse gedachte

Wat de zaak volgens Ruthner wel illustreert, is dat de FPÖ, die onder wijlen haar leider Jörg Haider nog het Oostenrijkse nationalisme belichaamde, steeds meer een hedendaagse versie van de Groot-Duitse gedachte aankleeft.

“Ook de invloed van de (rechtse tot extreemrechtse, LD) Burschenschaften, studentenverenigingen die Duits-nationaal denken, is fors toegenomen. Zij bemannen vandaag de ministeries. En ja, daar profileren ze zich graag op nationalistische issues. Met die paspoortkwestie doet Wenen een beetje als Trump in Jeruzalem: het is gewoon dom. In Duitsland zou zoiets nooit mogelijk zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234