Zaterdag 22/02/2020

Wenen: Niet voor Sissi's

Wenen is méér dan goeie koffie, chocoladetaart en pastelkleurige baljurken. Er waart ook een interessante, creatieve vibe door de hoofdstad van Oostenrijk. Wij gingen op verkenning in het district Neubau en het aanpalende Ottakring, en zagen eens iets anders dan Sissi.

Wat weinigen weten over Oostenrijk, is dat de Weense bevolking bekendstaat om haar typische humor. Er bestaat zelfs een woord voor, Schmäh, dat klinkt als 'sjmeej'. Schmäh is van alles, het kan een simpele grap zijn maar ook een kwinkslag, iets ironisch of iets om je om de tuin te leiden. Een favoriete mop van de Weners gaat als volgt: 'Wat moet je doen aan het einde der tijden? Naar Wenen gaan, want daar lopen ze tien jaar achter.' Zoals steeds zit er een grond van waarheid in, maar in het geval van Wenen is het juist die mix van oud en vertrouwd, en jong en creatief die de charme van de stad bepaalt.

Neubau

Soms liggen hippe wijken net iets te ver uiteen om praktisch te combineren voor een citytripper met weinig tijd. Niet zo in Wenen. Neubau ligt om de hoek van de bekende Mariahilferstrasse waar je de grote winkelketens vindt, de wijk wordt ook Neubau-Mariahilf genoemd. Hier vind je een paar klassieke Weense adresjes voor foodies.

Zo is Trzesniewski (trzesnieuwski.at) the place to be voor het betere belegde broodje. Schmäh-gewijs staat er op hun website te lezen 'het onuitspreekbaar goede broodje'. Ook een typisch worstenkraam ontbreekt niet in deze drukke winkelstraat. De variant met een stukje gesmolten kaas in het midden, de Käsekrainer, is een typisch Weense lekkernij.

Iets verderop vind je bakker Felber (felberbrot.at), met het opschrift 'Felber bäckt selber' (Felber bakt zelf). Goed voor wat krachtvoer tijdens het shoppen.

Aan het einde van de Mariahilferstrasse ligt het unieke MuseumsQuartier. Dit ontwerp van het Weense architectenbureau Ortner und Ortner werd in 2001 ingehuldigd. Het herbergt meerdere gebouwen uit de keizerlijke tijd, naast gloednieuwe museumgebouwen, zoals het Leopold Museum, waar je een grote verzameling Klimts en Schieles kunt zien. Niet alleen is het MuseumsQuartier goed voor urenlang kunstplezier, het is er ook aangenaam zitten in een van de cafeetjes op het binnenplein, waar in de zomer kinderen pootjebaden in de grote felblauwe waterpartij. Het plein groeide in geen tijd uit tot een van de favoriete plekjes van de Weense bevolking om af te spreken.

De hoed van Brad Pitt

De wijk Neubau bevindt zich in de Neubaugasse en alle straatjes eromheen. De sfeer is er meteen anders dan in de Mariahilferstrasse. Hier geen worstenkramen maar sushibars of een veganistisch hamburgerrestaurant, zoals Swing Kitchen (swingkitchen.com). Het werd opgericht door een voormalige bankier, die eerst vegetariër werd en nog iets later veganist, die de mensheid wil laten proeven dat je als veganist niet per se voortdurend jezelf moet lopen uithongeren. Hij bedacht dus veganvarianten op de wienerschnitzel of de cordon bleu. Die werden zó gesmaakt dat Swing Kitchen intussen een tweede vestiging heeft geopend.

Tijdens het ronddolen springt nog iets in het oog: de Duitstalige wereld heeft iets met verkeerslichten. Het Oost-Duitse Ampelmännchen - het mijnheertje met het hoedje op - was al geliefd in het westen, maar wie de straat oversteekt in Wenen wacht nog een andere verrassing. Wenen heeft namelijk sinds het langskomen van de Eurosong-karavaan in 2015 holebi-vriendelijke verkeerslichten.

In Neubau vind je geen boetieks van dertien in een dozijn, maar wel bijvoorbeeld de hoedenwinkel Mülhbauer (muehlbauer.at) die al sinds 1903 bestaat en die Brad Pitt onder zijn klandizie mag rekenen. Mühlbauer is een goed voorbeeld van de waarden die Wenen op modegebied wil uitstralen: handwerk en duurzaamheid, of wat we ook kennen als 'slow fashion'.

In de mooie winkel annex galerie 'Park' (park-onlinestore.com) kun je zowel een stel originele vintagestoelen van Charles & Ray Eames vinden als eigentijdse mode van Australische ontwerpers, maar ook van bijvoorbeeld Martin Margiela of Ann Demeulemeester.

Brillen voor hipsters

In de Neubaugasse-wijk vind je de mooie en originele optiekzaken van Stino (stino-optik.at), waar je de gloednieuwe lijn 'Neubau' van gevestigde brillenwaarde Silhouette kunt kopen. Het merk werd begin juni gelanceerd en omvat twaalf monturen. Ook bij ons zullen de brillen te vinden zijn.

Silhouette besliste ongeveer 1,5 jaar geleden om deze jongere lijn uit te brengen. Het Oostenrijkse brillenmerk wilde een collectie die zou aanslaan bij jonge, ietwat tegendraadse mensen. "Het is voor mensen die houden van kunst, design en muziek", vertelt marketingverantwoordelijke Daniel Liktor. De brillen werden ontworpen door het eigen designteam van Silhouette, dat ook de brillen ontwerpt van Adidas. "We hadden de brillen ook Shoreditch of Soho kunnen noemen, maar omdat we nu eenmaal een Oostenrijks label zijn, vonden we Neubau beter." Het verschil met Silhouette zit vooral in de belijning. Bij Silhouette is die verfijnd en vaak zonder rand, bij Neubau eerder stoer. De brillen kosten tussen de 180 en de 220 euro en zijn wereldwijd beschikbaar (neubau-eyewear.com).

Spittelberg

Aan het einde van de Neubaugasse kom je uit op het begin van de pittoreske Spittelberg-buurt. Een van de fijne adressen hier is Peng (Peng-shop, via Facebook), uitgebaat door Lenka, die me toevertrouwt dat ze een tijdje in Antwerpen heeft gewoond en dat zo'n fijne stad vond.

Peng zou inderdaad ook perfect in ons land passen. Het is een vintagedesignerboetiek met zowel meubels als kledij en je kunt er ook wat komen werken of koffie drinken, al dan niet op het pleintje voor de nabijgelegen kerk. Naar het schijnt ligt hier ook het goedkoopste hotel van Wenen, omdat de klokkentoren elk uur van de nacht te horen is vanuit de slaapkamers. We geven het maar mee. Wij sliepen zelf in het Ruby Marie hotel (ruby-hotels.com/marie) en dat is beslist een aanrader. Het concept van dit boetiekhotel is 'lean luxury', vrij vertaald 'betaalbare luxe'. Het Ruby Marie Hotel ligt in het hart van de stad, dus voorzagen de uitbaters geen ruimte voor een restaurant of room service. Ook op receptiepersoneel is bespaard. Je logt er in via een iPad om je sleutel te krijgen.

De inlogbalie ligt wel midden in de gelijknamige gezellige bar, waar er altijd genoeg personeel rondloopt om je wat uitleg te geven. De kamers zijn niet immens, maar dat hoeft ook niet. Ze zijn met goede materialen en bedden ingericht en hebben alle comfort en luxe van het gemiddelde designhotel. Denk regendouche en verzorgingsproducten van goede kwaliteit.

Tussen de originele designer- en vintageboetieks liggen in deze wijk ook de nodige übergezellige bierstubes en koffiehuizen. Zo zijn er overal vestigingen van de keten Aida (aida.at). Die zijn allemaal in dezelfde nooit veranderde seventiesstijl ingericht met veel hout en roze. De serveuses dateren ook uit de jaren 70 en dragen roze schorten en witte sokken. Je eet er typisch Oostenrijkse kost zoals hamrolletjes en mierzoet gebak.

Ook de 7 Stern Brau (7stern.at) of 'zevensterrenbrouwerij' is een fijn adres. In de zomer zit je hier onder de bomen van een fris biertje te genieten en in de winter kun je er een typisch Weens gerecht bij bestellen, zoals Rindsgulasch mit Semmelknödel of een Wiener Schnitzel mit Kartoffelsalat. Al de gerechten die we kennen uit de Weense keuken stammen uit de keizerlijke tijd en zijn beïnvloed door Hongarije, Bohemen en de Balkan.

Ottakring

Sinds Neubau werd ontdekt door het grote publiek en de toeristen, schoof de 'echte' creatieve scene op naar een nieuwe wijk, en dat is Ottakring met in het hart de charmante Yppenplatz. Hier vind je onder andere de microbrouwerij Ottakringer Brauerei (ottakringerbrauerei.at). Inmiddels is dat bier uitgegroeid tot een van de favoriete Weense bieren.

Een creatievere zaak in Ottakring is van Cloed Priscilla Baumgartner, die het kledingmerk Milch (milch.tm) ontwerpt. Ze werkt op basis van oude herenkostuums en maakt daar originele hemdjes, jurken en shorts van. Ze studeerde eerst literatuur, maar ging een paar jaar geleden weer naar de universiteit voor een master in Future Studies. Sindsdien stampt ze het ene na het andere duurzame economie-initiatief uit de grond, van kledingruilmarkten tot een online slow fashion-platform.

Ottakring bereik je het makkelijkst met de metro, waarmee je je trouwens in heel Wenen vlot kunt verplaatsen. Als je uitstapt aan de halte Josephstadt bereik je het plein Yppenplatz door langs de dagelijkse markt te lopen, waar je een mix van Arabische of Turkse groenten of fruit, en typisch Oostenrijkse etenswaren vindt, zoals een geweldig charmant kaaskraam.

Achter de markt wacht een uitnodigend plein, waar het ene na het andere leuke restaurantje opduikt. Hier moet je niet zoeken naar iets leuks om te eten, het is hier eerder 'die Qual der Wahl', wat toch net iets beter klinkt dan onze 'keuzestress'. Op de Yppenplatz vind je nog een Weens begrip en dat is Stauds (stauds.com), goed voor een uitgebreid aanbod aan confituren en opgelegde delicatessen.

Zowel Neubau als Ottakring zijn prima wijken om te gaan eten, drinken of shoppen, maar er is uiteraard nog zoveel meer te zien in Wenen. Er is de architectuur met onder andere het kleurrijke organische Hundertwasserhaus, de functionele architectuur van Adolf Loos en natuurlijk de Wiener Secession, met de architect Josef Hoffmann die wij hier ook kennen van het Brusselse Palais Stoclet.

Er is de muziek. Wenen is de stad van Strauss en Schubert, maar ook van een eigentijdse elektronische scene met onder andere het bekende duo Kruder & Dorfmeister, die nog voor Madonna hebben gewerkt. En Falco natuurlijk: zo kitsch dat het weer leuk wordt.

En er zijn de interessante persoonlijkheden die in deze stad woonden en werkten, zoals Sigmund Freud of Wittgenstein. Die laatste werkte een tijdje als leraar in het onderwijs en kwam in de problemen toen hij een leerling bewusteloos had geslagen omdat hij het antwoord niet wist op een vraag. Om zijn gedachten te helpen verzetten, besliste zijn zus Margaret om voor Wittgenstein een huis te laten bouwen door een aanhanger van Adolf Loos. In de praktijk kwam het erop neer dat Wittgenstein de architect tot wanhoop dreef door telkens diens ontwerpen te veranderen. Het huis is er nog en je kunt het bezoeken. Dat van Freud trouwens ook.

Taart en kunst

Wie Wenen bezoekt, kan elke dag een stukje Sachertorte bestellen in een ander roemrijk etablissement, in tearooms als Sacher (sacher.com), Demel (demel.at) of Café Sperl (cafesperl.at). In het jaar 1913 zouden zowel Stalin als Hitler in Wenen hebben vertoefd. Hitler dronk zijn koffie in het Café Central (palaisevents.at). Het bestaat nog steeds. Typisch Weens is de zogenaamde 'melange', een koffie met gestoomde melk, de Weense versie van de cappuccino dus.

Naast stad van de psychologie, filosofie, architectuur en muziek is Wenen een waar mekka voor kunstliefhebbers. In het Kunsthistorisches Museum (khm.at) hangt een van de opmerkelijkste Rubens-schilderijen, namelijk het portret dat Rubens van zijn piepjonge bruid Helena Fourment schilderde met afhangende bontjas over haar verder naakte lichaam.

In het Schloss Belvedere vind je het bekendste werk van Gustav Klimt, De kus. Naar het schijnt zou hij de modellen eerst naakt hebben afgebeeld, maar dan liefdevol bedekt hebben met een dekentje van goud. Voor wie nog voor 20 november in Wenen geraakt, is de tijdelijke tentoonstelling van de Chinese kunstenaar Ai Wei Wei beslist de moeite. In de immense, klassieke vijver van het 21er Haus maakte hij een speciaal voor die plek bedoeld kunstwerk, gemaakt uit de reddingsvesten van vluchtelingen in de vorm van een suggestieve letter 'F'.

Wenen in boeken

Nog in het mooie 17de-eeuwse Schloss Belvedere kun je tot 11 december naar een tentoonstelling met portretten van Keizer Frans Jozef en zijn bekende gemalin Keizerin Elizabeth (Sissi). Die laatste was bekend om haar schoonheid, maar liet zich toen ze ouder werd nooit meer zien. Niemand wist hoe ze eruitzag en er zijn geen portretten van haar op hogere leeftijd. In de expo is er een te zien, maar dat is door de kunstenaar zelf gefantaseerd. Het keizerlijke koppel had al bij al een moeilijk leven met de zelfmoord van hun zoon Rudolf, en uiteindelijk ook de moord op de keizerin. Frans Jozef zou toen gezegd hebben 'mij blijft niets bespaard'. En toen moest de moord op zijn neef Frans Ferdinand nog gebeuren.

Voor wie zich op reis graag verliest in een boek over de plek waar hij/zij verblijft, zijn er over Wenen verschillende interessante boeken geschreven. Een van de bekendste is Der Mann ohne Eigenschaften. Het boek beschrijft het Wenen in de nadagen van de Oostenrijk-Hongaarse monarchie. De schrijver Robert Musil werkte twintig jaar lang aan dit werk en stierf, compleet aan de grond, nog voor het af was. Zoals het beroemde schrijvers wel vaker vergaat, wordt dit werk intussen beschouwd als een van de grootste moderne romans van de 20ste eeuw en wordt het in één adem genoemd met À la recherche du temps perdu of Ulysses.

In tijden van TripAdvisor of Yelp durven hipsters een goede gids links te laten liggen, maar wij lieten ons graag informeren door de nieuwe Monocle Travel Guide (monocle.com/travel) over Wenen. Zoals het Monocle betaamt, staat de gids niet alleen vol met de 'juiste' hotels en restaurants, maar biedt hij ook een aantal fijne essays van verschillende Wenen-kenners, over onderwerpen als de koffiecultuur of de actuele Weense kunstscène. Ook de 100% Wenen-gids (timetomomo.com) is een aanrader voor wie graag wil weten waarnaartoe om te shoppen, slapen of eten.

De Morgen Magazine reisde naar Wenen op uitnodiging van brillenmerk Silhouette.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234