Zaterdag 03/12/2022

Welkom in de namaakgrot van Ali Baba

In de haven van Antwerpen arriveerden dit jaar massa's Winston-sigaretten in de holtes van wc-potten, een fractie van de 17 miljoen namaakartikelen die ons land dit jaar overspoelden. 'Dit is als een vergiet. Als je één gaatje dicht, spuit het er elders des te harder uit.'

Anne de Graaf

In het projectielokaaltje van de Antwerpse douane aan de Oostkaai loopt dezer dagen een tentoonstelling met de allures van een kerstmarkt. Van op de stapelrekken staren talloze pluchen beesten, Teletubbies, De Zeven Dwergen, Winnie de Poeh en Bart Simpson, naar een verguld Versace-servies. Douanebeambten hebben het porselein uitgestald op een lycra sjaal met Mercedes-emblemen. De verzameling kitsch is omgeven door een muur van opgestapelde sigarettensloffen: Rothmans, Marlboro, Benson&Hedges, Silk, West...

"Allemaal nep, tot en met de BTW-zegeltjes. Er zit veel speelgoed bij, je voelt dat de Sint in aantocht is", vertellen Dirk Poschet en Chris De Buysscher, onderzoekers van de cel Namaak van de opsporingsdienst van de Antwerpse douane, die de expo organiseerde voor de buitenlandse collega's. De beambten zijn moe. De ene rookt non-stop, de andere knikkebolt, zichtbaar uitgeput van het werk met te weinig personeel. De sectie telt vier manschappen.

Het einde van de tunnel is nog niet echt in zicht: op het driedaagse congres van de Europese Unie in Brussel bleek dat in de eerste helft van dit jaar in Europa 50 miljoen namaakstuks werden onderschept, waarvan 15 miljoen pakjes sigaretten. België is een koploper: in 2002 werden 17 miljoen namaakproducten opgespoord, waaronder zelfs fake olijfolie en snoep. Grote hoeveelheden kwamen aan het licht op Brucargo in Zaventem en de vrachtterminals van de luchthavens van Bierset en sinds kort ook Charleroi. Maar het grootste Belgische invoerluik was en is de Antwerpse haven.

Vanuit het perspectief van de vervalsers bestaat er voorlopig geen betere invoerstrategie. Een ritje door de haven leert immers dat namaak - ook duizenden tonnen - letterlijk in de woestenij van containers verdwijnt. Het is zoeken naar een speld in een hooiberg. Vorig jaar verwerkte de Schelde-haven bijna twee miljoen laadkisten. "Een partijtje nep is peanuts op een containerterminal", zegt kaaiwachter Johan bij Hessennatie. Temeer omdat de verscheepte hoeveelheden moeilijk te kwantificeren zijn. We weten dat er in een laadkist vierhonderd kartons hifi-materiaal kunnen, maar ook: honderdduizenden nepbatterijen, tandenborstels, bezems en balpennen. Met even grote winstmarges."

Dirk Poschet: "Niemand kan zich een precies beeld vormen over de aantallen. Het is onoverzichtelijk. Tel daar nog eens de zes binnenschepen bij die elk wekelijks tweehonderd laadkisten aanvoeren uit Rotterdam, plus de massale containervracht die dagelijks per trein vanuit Zeebrugge het Antwerpse havengebied binnenrijdt. Potentieel allemaal met nep, alleen kunnen we die goederen nooit allemaal controleren."

Op steun uit het milieu hoeven de douaniers niet te rekenen: ervaring leert dat informanten uiterst zeldzaam zijn en afrekeningen legio. Branchegenoten verlinken elkaar niet graag, zwijgen is duidelijk goud in de nepsector. Ook bewees de ondervinding dat repressie niet echt helpt: terwijl de cel Falcon van de Antwerpse politie de Russische nepmaffia van het Falconplein verjoeg, bleven ze op de naaimachines in de ateliers boven het plein duchtig Nike-logo's voortstikken op de blanco T-shirts.

Sommige verkopers openden daags na de huiszoeking een winkeltje in de Brusselse Aarschotstraat. Uiteindelijk is de hele clan gevolgd, en is het Falconplein uitgestorven. Volgens een bron bij de politie worden de valse polshorloges in Brussel nu per kilogram ingekocht. "Het is net als een vergiet. Als je een paar gaten dichtstopt, spuit het er elders des te harder uit. We staan machteloos."

Maar hoe gaat de douane dan te werk? Intuïtie? "Ga er maar van uit dat we geen vogelpik spelen. Er zijn andere indicaties om te beoordelen of een vracht verdacht is. Een daarvan is de 'afwijkende vrachtroute'. Als een vracht Zuid-Amerikaanse koffie bijvoorbeeld via de Emiraten naar Antwerpen zigzagde, kan dat bewijzen dat er iets niet helemaal in de haak is. Maar het kan ook een dubieus manifest, of, gewoon, de simpele herkomst van de goederen zijn. Het verre Oosten is op zich al een grote indicatie: daar wordt het allemaal gemaakt."

Gelukkig kregen de douaniers de steun van de gedupeerden zelf. Grote namen zoals Nike en Lacoste brachten een leger privé-detectives op de been die alleen nog nep opsporen. Wereldwijd onderzoeken ze waar de stromen namaakartikelen naartoe vloeien. De speurders opereren vooral in het verre Oosten. Ze anticiperen op de namaaktransporten. Ze patrouilleren niet op de fake-marktjes van Bangkok, maar trekken wel op onderzoek uit in de buurt van de fabriekjes zelf. "Om te kijken waar het naartoe gaat."

Dirk Poschet: "De detectives leveren ons bruikbare tips via fax of telex. Soms ook alleen verwittigingen: over een te verwachten partij. Als een aanvoerder bijvoorbeeld merkt dat al zijn containers worden onderschept in de haven van Rotterdam verlegt hij zijn route mogelijk onmiddellijk naar Antwerpen. Tot het hem daar te warm wordt onder de voeten."

De douanier wijst naar de kledingcollectie. De kast puilt uit: Gap- en Nike-trainings, Donaldson-shirts. Op het eerste gezicht niks mis mee, maar de kenner haalt de nepgoederen er zo uit.

Chris De Buysscher: "De manier van stikken, de kwaliteit van de verpakking, een expert kent het verschil. Al wordt het vandaag erg moeilijk."

Nog een verbergingssysteem is de zogeheten 'deklading'. Vervalsers sturen hun waar zelden open en bloot de wijde wereld in: camoufleren is dus de boodschap. In de haven van Antwerpen arriveerden dit jaar massa's Winston-sigaretten verstopt onderin de holtes van wc-potten. Andere ladingen zaten verstopt achter rieten matten, in boilers, of diep weggemoffeld in lege computerkasten.

Soms gaat het er nog geraffineerder toe: dure namaak zit achter een deklading met minder interessante nep. De enige manier om dat te controleren, is met de scanner. "Daarmee kunnen we aantonen dat de lading niet overeenstemt met de opgave van de inhoud", zegt Poschet. "De tweede stap is uit te vissen of de betwiste partij inderdaad namaak is, of dat er andere redenen waren voor fraude."

Chris De Buysscher: "De vervalsers worden almaar slimmer. Onlangs troffen we een hoeveelheid sigaretten en trainingspakken aan achter een lading Nike-petten. Deze zomer gebruikten ze (echte) rugzakjes om alles in te verstoppen. De producenten redeneren als volgt: alles wat aankomt, is mooi meegenomen. Voor de rest: tant pis. De maakprijs van een pakje valse Marlboro bedraagt een paar oude franken, waarvan de winst in landen als het Verenigd Koninkrijk verhonderdvoudigt. Een verstokte roker merkt misschien iets, maar voor het prijsverschil slikt hij vrij snel de nagemaakte variant.

"Gevolg: sinds begin van dit jaar namen we wekelijks een container nepsigaretten in beslag in de haven, waarvan het gros bestemd is voor Engeland.

Poschet: "Silk en Superking zijn geen merken die je bij ons in den bazaar aantreft. Geloof me: er is een hoop geld mee te verdienen, want deze industrie is gelieerd aan de georganiseerde misdaad: drugs, terreur, witwaspraktijken, noem maar op."

Het Britse toonaangevende auteursrechtelijk kantoor Carratu International bevestigde dat officieel in september. In een rapport stelde het dat de nepmagnaten de schatkisten spekken van Al-Qaeda en het Ira. Carratu is bijzonder bezorgd over de verspreiding van farmaceutische producten. Onderzoek toonde aan dat de helft van de drugs die verkrijgbaar zijn op het internet van dubieuze origine zijn. Volgens Carratu zal de verkoop van fake (die ze op 9 procent van de wereldverkoop van echt raamt) over twee jaar zelfs verdubbelen.

"Een zeer gevaarlijke zaak. Immers: niemand ziet de aankoop van een T-shirt als iets sinisters", verklaart directeur Spencer Burgess. "Maar men vergeet dat in Al-Qaeda-handleidingen reclame gemaakt wordt voor namaak als manier van fondsenwerving."

Een voorbeeld van een 'crimineel gelieerde' deklading in België was de partij cocaïne die dit jaar te midden van de bananen van Colruyt opdook. Was Colruyt toen schuldig?

Dirk Poschet: "Nee, maar blijkbaar wel iemand die onderweg in de disbritutieketen de drugs van tussen het fruit moest vissen."

Laten de douaniers soms de goederen opzettelijk gaan, in de hoop met een doorvoer de uiteindelijke afnemer te strikken?

Poschet: "Nee. De douaneverordening machtigt ons alleen namaak op te sporen die zich onder douanestatuut, lees: in transit bevindt. Alles wat zich buiten die zone bevindt, is terrein van de politie. Zogenaamde pseudo-kopen (aankoop van nep om de hoofdleverancier te traceren, AdG) zijn helemaal uit den boze. Pseudo betekent bij ons altijd vuilbak: daarmee ben je wettelijk geen stap verder.

"Daarbij komt dat de merkhouder niet altijd een klacht indient, waardoor wij wettelijk niet eens kunnen vervolgen, laat staan de lading blokkeren. Vanwege de vernietigingskosten. Tabak wordt vermalen en uiteindelijk verbrand, maar in het geval van hifi-apparatuur ligt de zaak helemaal anders: je zit met de piepschuimverpakking, met de bijbehorende (namaak)batterijen: milieugevoelig dus en derhalve een kostelijke zaak. In zo'n geval zijn ze nog al eens geneigd de namaakspullen gewoon tot bij de afnemers te laten geraken. Dat blijkt op termijn goedkoper dan de boel vernietigen."

Kwam nooit iemand op het idee om valse merkkledij nuttiger te besteden, door deze bijvoorbeeld onder de daklozen uit de delen? "Soms, maar heel vaak laat de kwaliteit dat niet eens toe. Onlangs kregen we een lading smeerolie binnen, waarin uitgerekend het bestanddeel ontbrak dat de motor moest smeren. Dat is ook vaak het geval met medicijnen. Honderden tonnen werden dit jaar in België in beslag genomen die geen enkele of, erger, een nefaste werking hebben. Zo werden afgelopen weekend op Zaventem anderhalf miljoen Viagra-pillen onderschept die onderweg waren van India naar Angola."

Maar het kan nog meer perfide: vorig jaar stootte een lid van de Antwerpse douane op drie hiv-remmers (Combivir, 3TC (Epivir) en Trizivir). De vracht was door de Franse firma GSK naar vijf landen in Afrika gevlogen, maar onmiddellijk teruggestuurd naar Brussel en via Antwerpen naar de Nederlandse importeur Asklepsios verscheept. Het bedrijf verkocht de 35.000 teruggesmokkelde, goedkope dozen tegen dumpingprijzen op de Nederlandse markt. De zwarten konden fluiten naar hun goedkope aids-medicatie.

Dirk Poschet: "Wettelijk is daar niks mis mee. Dat is parallelhandel. Het staat iedereen vrij om goederen uit een land in te voeren waar de levensstandaard en dus de prijzen lager liggen. Tenzij het natuurlijk om nep gaat. In het najaar van vorig jaar belandde een partij Jupiler uit Tsjechië aan. In de cafés merkten ze vaak niks. Tja, en na de derde pint proefde men het niet meer."

Ondanks alles vindt De Buysscher het niet frustrerend om de vis af te moeten geven aan de politie als die eenmaal aan de haak zit. "We hebben de handen vol met het vaststellen van de inbreuken. We huren een tweede hangar, om dertig containers beyblades (speelgoedtolletjes) te stockeren. De ladingen staan nu in een magazijn dat nokvol zit met brol: ik zou het zelf niet moeten hebben. (toont een valse Budweiser-aansteker, AdG) Als ik hiermee een sigaret aansteekt, blaas ik je kruin eraf."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234