Dinsdag 07/12/2021

Reportage

"Welkom in de jungle van Calais"

De jungle van Calais. Beeld EPA
De jungle van Calais.Beeld EPA

Ze hebben geïmproviseerde winkeltjes, een café, moskeetenten en zelf een kerk. De duizenden vluchtelingen die in Calais samenhokken, op weg naar het beloofde Engeland, roeien met de riemen die ze hebben. 'Dit is de jungle, niet de echte wereld.'

Enkele Sudanezen staan over een bouwschetsje gebogen. Twee houden vrolijk joelend het al half verrezen houten skelet vast, een derde slaat spijkers. Het is het frame voor weer een nieuw 'huis', hier in kamp-Sudan. "Het hout hebben we gekregen van mensen uit Calais", zegt Abdel Raouf (31), die de rol van bouwopzichter op zich neemt.

Hij noemt zichzelf kampleider voor dit stukje terrein van 'de jungle', het tentenkamp nabij Calais waar minstens drieduizend voornamelijk jonge mannen tijdelijk zijn gestrand op hun queeste naar Engeland. "Als nieuwe mensen arriveren, kunnen ze zich in die blauwe tent aanmelden", wijst Raouf. "Dan kijken we waar er plek is. We helpen elkaar."

De jungle van Calais is allesbehalve nieuw. Sinds de Franse autoriteiten in 2002 de officiële Rode Kruis-hulppost Sangatte ontmantelden, doken er in de omgeving van de Noord-Franse havenstad voortdurend illegale tentenkampen op. Die werden zo nu en dan weer met de grond gelijk gemaakt door bulldozers.

Maar dit jaar ontstaat er voor het eerst sinds Sangatte weer iets dat op een permanent kamp lijkt. De autoriteiten staan het toe, in de wetenschap dat de migranten deze zomer in groten getale blijven komen - sommige schattingen reppen al van vijfduizend bewoners. De gemeente Calais houdt hen liever bij elkaar in de duinen, dan zwervend door de stad.

undefined

Op dit ogenblik verblijven er tussen de drie- en vijfduizend mensen in de 'jungle', de meesten zijn jonge mannen. Beeld Getty Images
Op dit ogenblik verblijven er tussen de drie- en vijfduizend mensen in de 'jungle', de meesten zijn jonge mannen.Beeld Getty Images

Hulporganisaties noemen het een schandvlek voor een welvarend land als Frankrijk, deze jungle waar zelfs niet wordt voorzien in de meest basale levensbehoeften zoals die in de VN zijn afgesproken. Het stinkt er inderdaad op veel plekken naar pis, omdat er slechts enkele tientallen Dixie-toiletten beschikbaar zijn voor duizenden mensen. Medische zorg is er nauwelijks. De Franse verpleegster die vanuit haar kofferbak verbandjes legt, ziet voor haar auto al snel een lange rij Afrikanen opdoemen die afgelopen nacht gewond zijn geraakt bij hun pogingen mee te gaan op de trein naar Engeland.

Gaten in tenten zijn gedicht met vuilniszakken, en overal liggen bergen lege flessen, etensresten en plastic troep. Alle clichébeelden die in een westers brein opkomen bij de gedachte aan een kamp vol gestrande vreemdelingen zonder papieren, kun je in 'de jungle' in een kwartier bevestigd zien.

Maar het zijn doorgaans niet de zwaksten die de middelen, de kracht en het geluk hebben om duizenden kilometers woestijn en zeewater te overleven. Dus wordt er in het tentenkamp vooral ook gelachen, gevoetbald, gebouwd en gehandeld.

undefined

Vluchtelingen uit Afghanistan laden hun mobiele telefoons op in de jungle van Calais. Beeld REUTERS
Vluchtelingen uit Afghanistan laden hun mobiele telefoons op in de jungle van Calais.Beeld REUTERS

Cola verkopen met winst

Een Afghaans restaurant in een tent probeert bezoekers te lokken met fleurige bloemenschilderingen op het zeil. "En dit is ons café", wijst een groepje Eritreeërs op een grote blauwe tent. Binnen drinken een paar mensen bier, buiten getuigt een enorme berg lege blikjes dat het niet voor het eerst is dat ze hier zitten.

In een winkeltje in een zwarte tent zit Syriër Gulbadin in een trainingsbroek in kleermakerszit op de grond. Hij bundelt zelfgemaakte sigaretten met strookjes aluminiumfolie in pakketjes van tien. Een man op een mountainbike stopt, drukt hem een paar munten in de hand en krijgt dan een buideltje sigaretten toegeworpen.

Op de schappen staan pakken koekjes en blikken met bonen. Gulbadin heeft ook verse tomaten in de aanbieding. Voor de tent staat een winkelwagentje. "Je ziet, ik heb mijn eigen vrachtwagen", grapt hij, verwijzend naar het favoriete vervoermiddel van junglebewoners die naar Engeland proberen te gaan. Zelf poogt Gulbadin 's nachts ook het Kanaal over te steken. Zolang dat niet is gelukt, maakt de Syriër overdag de lange wandeling met het karretje naar de Lidl-supermarkt. Daar koopt hij bijvoorbeeld blikjes Freeway-cola voor 25 cent per stuk. In het kamp gaat zo'n blikje voor 50 cent van de hand. Een nogal krasse winstmarge? "In de normale wereld misschien wel", erkent Gulbadin. "Maar dit is de jungle."

undefined

Vrijwilligers uit de buurt geven in het tentenkamp lessen Frans en Engels in geïmproviseerde leslokaaltjes. Voor wie zich wil verdiepen in de finesses van het Britse migratiesysteem, is er bovendien elke zondag de 'UK asylum workshop' - verzamelen bij de caravan om 13 uur.

Het kamp is grofweg naar nationaliteiten ingedeeld, dat is organisch zo gegroeid. Bij de Afghanen en Syriërs vind je de meeste winkels. De Sudanezen hebben moskeetenten opgezet. Maar het imposantste bouwwerk staat op de lap grond waar vooral Eritreeërs en Ethiopiërs bivakkeren. De twee landen mogen elkaar in Afrika naar het leven staan, hier in Calais hebben de buren de handen ineengeslagen. Uit sloophout, golfplaten en zeil hebben zij een witte kerk laten verrijzen met een heus torentje en daarop een kruis.

"Dat kruis hoort eigenlijk natuurlijk mooi gedecoreerd te zijn en afgelakt", verontschuldigt Ethiopiër David zich. "Maar we moeten het doen met de spullen die we hebben."

Hij trekt zijn badslippers uit en gaat de kerk binnen. Voor een altaartje met een Maria-afbeelding erboven ligt een jongen met spillebeentjes geknield te bidden. "Mensen kunnen hier God om steun vragen voor hun reis naar Engeland", zegt David. Er zijn trommels en maquamia's, traditionele bidstokken waarop Ethiopische kerkgangers leunen tijdens de mis. "Omdat er geen hout is, hebben we ze gemaakt van takken."

Twee maanden geleden verdween de priester van de kerk, hij zit vermoedelijk nu in Londen. Ene Salomon, een grote Ethiopiër in een witte blouse en een wit kruisje om zijn nek, neemt zijn taken nu waar. "Maar dat is geen echte priester, dus dat is een beetje een probleem", aldus David.

Ook het kerkkoor heeft enkele vacatures, sinds een aantal cruciale zangers er kennelijk in slaagde de andere kant van het Kanaal te bereiken. "We moeten het doen met de middelen die we hebben", zegt David nogmaals. Er komen voortdurend nieuwe mensen aan in de jungle, dus daar kan ook een nieuwe priester bij zitten.

Vanavond rijden er trouwens weer veel treinen door de Eurotunnel, weet David. "Wie weet ben ik hier zelf morgen dus ook niet meer."

De voorzieningen in de jungle zijn bijzonder primitief. Beeld EPA
De voorzieningen in de jungle zijn bijzonder primitief.Beeld EPA

Asielaanvragen voortaan in Afrika?

Met de steun van de EU start in Niger eind dit jaar een pilootproject om vluchtelingen te ontraden naar Europa te komen. Er zijn ook plannen om ter plaatse een asielprocedure te organiseren.

De vluchtelingenstroom bij de bron aanpakken. Dat is de filosofie van het project, dat onder meer wordt opgestart in Agadez, in het noorden van het land. De oude handelsstad aan de rand van de Sahara is verworden tot een notoir (mensen-)smokkelnest. Met bussen tegelijk komen vluchtelingen uit de buurlanden toe, om de oversteek door de woestijn te maken naar Libië.

Het doel van het project? De mensen opvangen en informeren. Veel vluchtelingen beseffen niet welke gevaarlijke tocht hen te wachten staat. Ook weten ze vaak niet dat ze niet zomaar terecht kunnen in Europa. Ze zouden begeleid kunnen worden bij hun terugkeer naar hun land van herkomst.

De ngo IOM, International Organization for Migration, heeft al projecten lopen in Niger, die worden nu versterkt met de hulp van de EU. "De bedoeling is ook om de vluchtelingen te registreren", zegt Paloma Casaseca van IOM. "Zo krijgen we zicht op de vluchtelingenstroom: waar ze vandaan komen en welke routes ze nemen." De gegevens worden doorgespeeld aan de lokale overheid.

Tegelijk kan IOM migranten detecteren die in aanmerking komen voor het vluchtelingenstatuut. Hoewel de overgrote meerderheid economische vluchtelingen zijn, komen er een aantal uit conflictgebieden zoals Mali of Nigeria, waar Boko Haram voor terreur zorgt. "Op het totale aantal zijn het er niet zo veel, maar ze zijn er wel degelijk", zegt Stein Karl Steinacker, van het VN-vluchtelingenagentschap UNHCR in Niger.

Het UNHCR heeft zijn hulp ter beschikking gesteld om die migranten te helpen bij hun erkenning als vluchteling door de Nigerese overheid. Als ze die krijgen, klopt UNHCR bij de EU aan met de vraag of ze de persoon asiel kunnen verlenen, waarna een nieuwe procedure wordt opgestart.

De asielaanvraag ter plaatse organiseren? Het voorstel circuleert al langer. Het ontraadt wie wordt afgewezen om te vertrekken en helpt zij die echt hulp nodig hebben. Nu lijkt een eerste stap gezet in die richting, toch blijven er nog veel vragen open.

Hoe worden de vluchtelingen verdeeld over de verschillende lidstaten? Vertrouwt Europa de Nigerese asielinstanties? De Europese Unie is nu al zo verdeeld over de aanpak van de asielcrisis. "Garanties hebben we niet dat Europa de vluchtelingen opvangt", weet Steinacker. "Maar als de EU zo'n project op poten zet, moet ze ook die consequentie erbij nemen." (Roel Wauters)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234