Maandag 23/11/2020

Welkom in de grote evolutieshow

In zijn nieuwe novelle plaatst Peter Verhelst vraagtekens bij de mythe van de maakbare mens.

Een paar jaar geleden hadden Peter Verhelst (°1962) en zijn vriendin zich net geïnstalleerd voor een exquise picknick op een parelwit Zuid-Afrikaans zandstrand toen ze in de verte een hond meenden te zien aankomen. Of toch niet, want het beest liep op zijn achterpoten en naderde met een helse rotvaart. Het was een baviaan, een hongerig alfamannetje dat aan het hoofd stond van een bende van een stuk of honderd. De aap eiste hun lunch op. Hij ging even verderop zitten, neusde in de zak, nam er een plastic schaaltje olijven uit, dat hij voorzichtig opende, en begon profijtig te smullen. De pitten haalde hij een voor een uit zijn muil en met een arrogante zwaai gooide hij ze over zijn schouder, als was hij een doordeweekse kruimeldief.

Voor Verhelst lag deze hallucinante ervaring - uiteindelijk moesten hij en zijn vriendin ontzet worden door een man met een bakbeest van een terreinwagen - ten grondslag aan zijn nieuwe novelle, Geschiedenis van een berg. In dit boek, dat begint als een doolhof in de mist, wordt een aantal wezens uit de natuurlijke omgeving gehaald, in het ruim van een schip geladen en de oceaan over gebracht. Oké, meen je dan, dit gaat over de slavernij, tot je verneemt hoe die wezens geschoren worden en hen geleerd wordt hoe ze rechtop moeten lopen. Ze moeten kleren dragen, krijgen conversatielessen en beginnen na verloop van tijd zelfs te dromen. Die wezens komen in meer dan één betekenis van ver, begin je te beseffen, het zijn geen mensen, maar dieren.

Afrikaanse hitte

Vorig jaar bracht Verhelst al een novelle uit, De allerlaatste caracara ter wereld. Op een eiland spoelen vrouwen aan, die uiteindelijk door de autoriteiten als een gevaar voor de bestaande orde worden beschouwd en worden opgesloten. Het boek heeft een blauwe kaft waarop een beeldengroep staat die op de bodem van de zee lijkt te liggen, en gek genoeg voelt het boek ook blauw aan bij het lezen. Geschiedenis van een berg kan als een tegenhanger van die novelle gezien worden, het boek dat met De allerlaatste caracara ter wereld een tweeluik vormt. Hier spoelen geen vluchtelingen aan, maar hier vertrekken ze naar het einde van het boek toe door zich in containers te verstoppen. De personages zijn hoofdzakelijk mannen en ook de sfeer is een stuk mannelijker, en ook agressiever. Het zachte blauw op de kaft heeft moeten wijken voor hard oranje, dat een Afrikaanse hitte uitstraalt.

Maar uiteindelijk gaan beide novelles wel over hetzelfde: over de huidige staat van de wereld, waarin ongelijkheid, onrechtvaardigheid, achterdocht en corruptie heersen en de schoonheid en de liefde zwaar in de verdrukking komen, en over wat het betekent om een mens te zijn, een maakbare mens. De wezens uit de novelle maken immers deel uit van het Droomland-project waarin ook andere dieren gehumaniseerd worden om samen een soort evolutieshow op te zetten: de mens als summum van de beschaving.

Brave New World

Geschiedenis van een berg houdt het midden tussen H.G. Wells' The Island of Dr. Moreau, waarin een wetenschapper die schippert tussen genialiteit en krankzinnigheid dieren menselijke eigenschappen probeert te geven en Aldous Huxleys Brave New World. Ook in die roman wordt een ideale maatschappijvorm gecreëerd waarbij mensen hun authenticiteit moeten afzweren door hun herinneringen en dromen op te geven. Alleen loopt het bij Verhelst iets anders af. Na het inferno volgt geen hoop of verlossing, maar blijken eenzaamheid en de onmogelijkheid om reëel contact te leggen al wat rest. Er gaapt een onoverbrugbare kloof tussen het individu en de wereld, maar zoals Samuel Beckett al wist: "Probeer opnieuw. Faal opnieuw. Faal beter."

Opmerkelijk is dat de tegenstelling tussen het blauwe en het oranje boek ook terug te vinden is in de schrijfstijl. Caracara werd gekenmerkt door een beeldende, naar figuren uit de oudheid verwijzende manier van schrijven, terwijl hier een nuchtere en bijna onherkenbare Verhelst aan het werk is, en dat is toch even wennen. Hier geen mythologie, maar wel biologie en eugenetica. Het idyllische eiland is een berg geworden, een reusachtige vuilnisbelt waar hier en daar bloemen groeien, die symbool staat voor de mens en zijn beschaving.

Peter Verhelst, Geschiedenis van een berg, Prometheus, 120 p., 12,50 euro.

Lees ook

Peter Verhelst, De allerlaatste caracara ter wereld, Prometheus

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234