Maandag 08/08/2022

ReportageCoffeeshops

Welkom in Amsterdam, maar niet in coffeeshops: burgemeester ziet coffeshoptoeristen liever in rook opgaan

Er zijn nog ongeveer zo’n 160 coffeeshops in Amsterdam, die zorgen volgens burgemeester Femke Halsema voor veel overlast. Beeld  ANP/ Hollandse Hoogte/ Sabine Joosten
Er zijn nog ongeveer zo’n 160 coffeeshops in Amsterdam, die zorgen volgens burgemeester Femke Halsema voor veel overlast.Beeld ANP/ Hollandse Hoogte/ Sabine Joosten

Gedaan met het wiettoerisme richting Amsterdam, toch als het van burgemeester Femke Halsema afhangt. Tegen de wil van haar gemeenteraad drukt ze door met een coffeeshopverbod voor buitenlanders. Maar wat haalt zo’n verbod uit?

Pieter Gordts

“Oké, vertel me over de hasjbars.”

“Wat wil je weten?”

“Wel, hasj is legaal daar, toch?”

“Ja, het is legaal, maar het is niet honderd procent legaal. Ik bedoel, je kunt niet zomaar een restaurant binnenstappen, een joint rollen en beginnen te paffen. Ze willen dat je thuis rookt of in speciaal daarvoor aangeduide plaatsen.”

Coffeeshops. Samen met de Wallen zijn ze wereldwijd het symbool van Amsterdam. Dat wisten zelfs Jules Winnfield (Samuel L. Jackson) en Vincent Vega (John Travolta) in de openingsscène van Quentin Tarantino’s cultklassieker Pulp Fiction.

Amsterdam is door zijn kolonies altijd al een stad van drugs geweest. Niet voor niets heet de drugswet in Nederland nog altijd de Opiumwet. Marihuana en hasj werden in 1953 op die lijst gezet. De verkoop ervan gebeurde daardoor lange tijd in zogenaamde ‘huiskamers’ van ­Amsterdammers.

Het was pas in de tweede helft van de jaren zeventig dat de Nederlandse regering haar gedoogbeleid invoerde. “Er werden gewoon zoveel jongeren opgepakt wegens gering bezit dat de Nederlandse overheid dacht: laten we het pragmatisch bekijken”, zegt criminoloog Ton Nabben (Hogeschool van Amsterdam).

In 1975 opende Bulldog Coffeeshop als eerste zijn deuren in de stad. De rest volgde vanaf 1976, toen de regering een ­onderscheid begon te maken tussen soft- en harddrugs om de grote problemen met heroïne in de Amsterdamse binnenstad aan te pakken. Gevolg: coffeeshops schoten in de jaren tachtig als paddenstoelen uit de grond. Vermoedelijk waren er op het toppunt zo’n 300 coffeeshops. Intussen zijn dat er nog 166: vanaf het einde van de ­jaren negentig heeft elk stadsbestuur het aantal coffeeshops teruggedrongen.

Drugstoerisme

De kans bestaat dat coffeeshops binnenkort nog meer beperkingen opgelegd krijgen. Amsterdams burgemeester Halsema, de politie en het Openbaar Ministerie willen een verbod op wietverkoop aan buitenlanders. Dat bevestigde Halsema deze week nogmaals aan de gemeenteraad in een brief. “Veel van de grote problemen in de stad worden gevoed vanuit de cannabismarkt: van overlast door drugstoerisme tot zware misdaad en geweld”, schreef ze.

Halsema lanceerde die plannen vorig jaar al. Toen zwaaide ze met een studie van Onderzoek, Informatie en Statistiek Amsterdam die zegt dat ruim een op de drie toeristen niet meer naar Amsterdam zal komen bij een verbod.

Amsterdammers klagen al jaren over het grote aantal toeristen, onder wie veel Belgen, dat de binnenstad overspoelt. De stad zelf schat dat er in 2019 alleen al 21 miljoen toeristen langskwamen. Halsema trad er de jongste jaren tegen op, bijvoorbeeld door de regels voor AirBnb aan te scherpen. “Ook deze discussie over het coffeeshopverbod kadert daarin”, zegt de Belgische schrijver en De Morgen-columnist Ivo Victoria die in Amsterdam woont.

“De voorbije twee jaar heeft de Amsterdammer zijn stad teruggevonden”, zegt Victoria. “De toeristen waren er niet meer en plots zagen inwoners hier hoe het ook kon.” Want die toeristen zorgen voor overlast. Ook de drugstoeristen. “Natuurlijk merk je daar wat van, zeker in het centrum”, zegt Victoria. “Daar is het schering en inslag: blowende toeristen, vrijgezellenavondjes, mensen die het niet gewoon zijn om te blowen en neervallen op straat. Met name Engelse en Franse toeristen.”

Dat die toeristen er zijn ontkent niemand. Al bestaat er de nodige scepsis of zij zo talrijk zijn als Halsema wil doen uitschijnen. De studie waar ze zich op baseert, blijkt afgenomen bij personen tussen de 18 en 35 jaar op de Wallen. Een nieuwe studie gaf de criticasters deze week wind in de zeilen. Het onderzoeksbureau I&O Research vroeg 2.500 toeristen op vraag van de Bond van Cannabis Detaillisten of ze ook na een coffeeshopverbod naar de Nederlandse hoofdstad zouden afzakken. Ruim driekwart antwoordde daar positief op.

Zwarte markt


Al is het de vraag of het verbod er überhaupt komt. Halsema botst op hevig protest binnen de gemeenteraad. Raadsleden vrezen dat een verbod de verkoop van wiet in de illegaliteit zal duwen. Criminoloog Steven Debbaut (UGent) denkt dat zij gelijk hebben. “Over het algemeen kun je stellen dat een verbod op de verkoop van drugs louter zorgt dat het verder doorgaat onder de radar. Het blijft maar de vraag in welke mate het drugstoerisme dus effectief zal dalen.”

Ook Nabben vreest daarvoor. “Vooral dat die straathandel gedragen zal worden door jongeren in kwetsbare omstandigheden. Terwijl dat eigenlijk de jongeren zijn die de stad uit de misdaad wil weren. De burgemeester en politie mogen nu dan wel zeggen dat ze het verbod zullen handhaven: ik zie niet in hoe ze dat zullen doen. Het lukt hen nu al niet.”

Een tweede risico is dat de handel zich verplaatst naar andere steden. “Dat zag je ook toen Maastricht, Breda en Tilburg in 2013 een verbod invoerden”, zegt Nabben. “Ten dele is het die steden gelukt om het toerisme naar coffeeshops terug te dringen en overlast aan te pakken. Maar wat je wel ziet, is dat die handel zich voor een deel verplaatst heeft naar plekken buiten Maastricht, in het Heuvelland of naar Rotterdam.” Wellicht is dat dus ook de weg die Belgische drugstoeristen zullen opgaan als het verbod in Amsterdam er komt. Tenzij ze wachten tot Duitsland cannabis legaliseert.

Zowel Debbaut als Nabben zijn dan ook niet gewonnen voor het verbod van Halsema. “Het komt over als morrelen in de marge”, zegt Debbaut. “Ik begrijp dat een stad hier wat tegen wilt ondernemen. Maar een bredere strategie ontbreekt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234