Donderdag 17/06/2021

Welke universiteit is het flexibelst en wat zijn de nieuwste studierichtingen?

laatstejaars krijgen dezer dagen de ene studiebrochure na de andere naar het hoofd geslingerd. ze bezoeken beurzen en volgen infosessies maar velen hebben het gevoel dat ze er enkel nog meer door in de war raken. nu de vlaamse universiteiten voor een van de grootste hervormingen ooit staan door de invoering van de bachelor-masterstructuur is het voor heel wat achttienjarigen een onbegonnen zaak om door de bomen het bos nog te zien. welke universiteit is nu voor een flexibel studietraject en waar ga je het beste langs als je weinig hoorcolleges wilt? kim herbots zocht het uit.

Universiteiten à la bolognaise

De europese basis

n Bologna

In juni 1999 ondertekenden 31 ministers verantwoordelijk voor hoger onderwijs de Bolognaverklaring. Die verklaring is de basis voor de grote veranderingen die staan te gebeuren in het Vlaams hoger onderwijs. In Bologna werd immers afgesproken om, in de geest van de Europese Unie, een grote Europese hogeronderwijsruimte te creëren door middel van een uniform systeem van bachelors en masters.

* Flexibilisering

Vlaams minister van Onderwijs Marleen Vanderpoorten (VLD) heeft naast het decreet dat de implementatie van Bologna regelt ook een flexibiliseringsdecreet opgesteld. De minister zelf is er grote voorstander van. Zij wil niets meer horen van jaarsystemen en zou graag enkel nog in credits denken. Studenten kunnen dan vrij shoppen binnen het vakkenaanbod en zelf beslissen of ze hun studie vertraagd of versneld afwerken. Die regeling moet toelaten dat de student ook een tijdje in het buitenland zou kunnen gaan studeren. Een probleem: de wettelijke basis is dusdanig voorzichtig opgesteld dat universiteiten met een minimum aan flexibiliteit al in orde zijn.

* Aantal opleidingen

De rationalisering van het opleidingsaanbod was een van de pijlers van Bologna. In Vlaanderen hebben de universiteiten hun nieuwe studieaanbod opgesteld zonder dat er van enig overleg sprake was. Resultaat: de instellingen hebben zoveel mogelijk richtingen willen vrijwaren en richten zelfs nieuwe afstudeerrichtingen en opleidingen in. Zo biedt Gent nu de zoveelste richting handelsingenieur aan en zijn de masters waarin je in Leuven kunt afstuderen vaak zo gespecialiseerd dat de doorsneemens geen idee heeft waarover het gaat.

* Zelfstudie

Heeft eigenlijk weinig met Bologna te maken maar de meeste universiteiten maken van de gelegenheid gebruik om zich ook op dit terrein verder te profileren. Vooral een vermindering van het aantal hoorcolleges wordt als bijzonder vernieuwend beschouwd.

* Taal

Dit punt heeft vooraf voor veel opschudding gezorgd. Gevreesd werd dat de opleidingen totaal zouden verengelsen. Binnen de bacheloropleidingen mag maximaal 20 procent van de opleiding in een andere taal (de facto bijna altijd het Engels) zijn. In de masters was er minder duidelijkheid. Ondertussen is het zo dat een Vlaamse student een volledige basisopleiding in het Nederlands zou moeten kunnen volgen.

* Bachelor als einddiploma

De bachelor zou, in tegenstelling tot zijn voorganger, de kandidaturen, een volledige opleiding moeten worden. Na drie jaar bachelor zou je dus klaar moeten zijn om op de arbeidsmarkt te stappen. De universiteiten zien natuurlijk graag dat studenten ook nog de master volgen en stellen zich niet al te welwillend op.

* Samenwerking

Grosso modo komt het erop neer dat de universiteiten en de hogescholen associaties gevormd moeten hebben. Per associatie mag er in principe maar een universiteit zijn. Bedoeling is dat ze samen opleidingen gaan aanbieden zodat de overstap van unief naar hogeschool en vice versa makkelijker kan én zodat hogescholen de nodige wetenschappelijke knowhow binnenhalen. Vooral de monsterassociatie rond de KU Leuven, die zowat alle katholieke hogescholen opslorpt, is velen een doorn in het oog

Meer info: www.ond.vlaanderen.be/bolognaproces

de vlaamse toepassing

n KU Leuven

* Flexibilisering

Afkeurend. Volgens Leuven-opperhoofd André Oosterlinck leidt flexibilisering alleen maar tot studieduurverlenging. "Als er niet op vaste tijden geblokt moet worden, vertonen studenten enorm uitstelgedrag", zegt hij. "In landen waar ze een flexibeler systeem hebben, duurt een opleiding gemiddeld twee jaar langer." Bovendien vrezen ze in Leuven dat verregaande flexibilisering zal zorgen voor een structurele ondergraving van de opleidingen. "Wat gebeurt er als iemand een basisvak dat normaal in het eerste jaar geprogrammeerd staat pas aflegt op het einde?", vraagt Oosterlinck zich af.

* Aantal opleidingen

Van 230 naar 266. Er komen 26 totaal nieuwe opleidingen bij. De andere tien extra richtingen zijn het gevolg van hervormingen van bestaande programma's.

* Zelfstudie

'Begeleide zelfstudie' is het centrale onderwijsconcept. Dat moet er vooral meer komen maar niet ten koste van de contacturen. Die blijven grotendeels in stand maar veranderen wat van uitzicht: het aantal hoorcolleges neemt af ten voordele van intensievere werkvormen zoals seminaries.

* Opvallendste nieuwigheden

Leuvense masters worden zeer gespecialiseerd. Zo komt er een master in sterrenkunde, een in e-communicatiemanagement, eentje in westerse literatuur en wat te denken van een master of science in tropical natural resources management? Net zoals aan de andere universiteiten verdwijnt de strakke opdeling tussen Germaanse en Romaanse en wordt het mogelijk om talen uit verschillende families onderling te combineren.

* Majors en Minors:

Komen er in de meeste faculteiten. Soms zijn er verrassende variaties mogelijk zoals kunstwetenschappen-geografie.

* Taal

Er zijn duidelijk meer Engelstalige programma's aan de KU Leuven dan voor de hervorming maar die lopen dan meestal parallel met een Nederlandstalig equivalent. Een 'gemengd' programma heeft volgens Leuven weinig zin, aangezien het Engels vooral een faciliteit is voor buitenlandse studenten en zij niks hebben aan Nederlandstalige vakken.

* Bachelor als einddiploma

Leuven heeft er geen moeite mee om toe te geven dat het merendeel van de bachelors opgevat is als doorstroomopleiding naar de masters. Al zou het hier en daar wel mogelijk moeten zijn om met een bachelor aan de slag te gaan.

* Samenwerking

De monsterassociatie heeft vooralsnog nog maar drie nieuwe opleidingen voortgebracht: een master in toerisme, eentje in sociaal werk en eentje in verpleegkunde. Dat heeft echter te maken met decretale beperkingen. Zodra het toegelaten is, willen ze in Leuven nog een hele boel andere opleidingen van start laten gaan.

Meer info: www.kuleuven.ac.be

n UGent

* Flexibilisering

Argwanend. De 'gewone' studenten die op achttien komen aankloppen aan de UGent worden nog steeds verondersteld om het uitgestippelde parcours te volgen. "Voor ons heeft flexibiliteit vooral te maken met het bereiken van nieuwe doelgroepen", zegt vice-rector Marc De Clercq. "Mensen die om allerlei redenen niet meteen na het secundair aan een opleiding beginnen of studenten die de cursus combineren met een job. Voor de anderen staat flexibilisering vrees ik gelijk aan een artificiële studieduurverlenging."

* Aantal opleidingen

In Gent zullen er voortaan 178 opleidingen zijn. Dat zijn er tien extra op de teller.

* Zelfstudie

Hoorcolleges blijven een substantieel deel uitmaken van het leerproces. "De pedagogische begeleiding neemt zeker niet af", aldus De Clercq. "Wel zullen we de onderwijsvormen meer differentiëren." Meer werkcolleges en discussieforums op internet, dus.

* Opvallendste nieuwigheden

Toerisme, verpleegkunde en journalistiek kunnen voortaan op universitair niveau gevolgd worden.

* Majors en Minors

Prominent aanwezig. Vooral studenten uit de faculteit letteren en wijsbegeerte kunnen aan het shoppen slaan. Zij moeten zich zelfs niet tot de eigen faculteit beperken. Een combinatie geschiedenis-economie is bijvoorbeeld mogelijk. Wel houdt de UGent sterk vast aan vooropgelegde trajecten en zijn er in het eerste jaar nog geen keuzevakken.

* Taal

Geen significante toename van het Engels, al lijkt dat meer aan decretale bepalingen dan aan overtuiging te liggen.

* Bachelor als einddiploma

"Wij gaan studenten alleszins aanzetten om de master te volgen", zegt De Clercq. "Dan zijn ze toch veel weerbaarder op de arbeidsmarkt. Ik denk wel dat dit systeem op termijn tot gevolg zal hebben dat studenten na hun bachelor naar een andere universiteit trekken om hun master te behalen."

* Samenwerking

Grootste verwezenlijking van de associatie rond de UGent is voorlopig de opleiding kinesitherapie, die voortaan samen met de hogescholen wordt aangeboden.

Meer info: www.ugent.be

n Universiteit Antwerpen

* Flexibilisering

Voorstander maar... "Afstappen van een jaarsysteem is een mooi plan", zegt Joke Denekens, voorzitter onderwijsbeleid, "en we zouden het graag uitvoeren, maar het is gewoon nog niet mogelijk. Je zit bijvoorbeeld met bepaalde vaststaande zaken zoals het inrichten van een eerste en tweede zittijd. Voor echte flexibilisering is het Vlaams hoger onderwijs gewoon nog niet klaar."

* Aantal opleidingen

Ook in Antwerpen slagen ze er niet in om de wildgroei van opleidingen tegen te houden.

* Zelfstudie

Het paradepaardje van de UA. De praktijkgerichtheid en het invoeren van nieuwe lesvormen wordt aan geen andere universiteit zo ver doorgedreven. In alle richtingen komen er praktische proeven gericht op het latere beroepsleven. "Voor rechten gaat dat natuurlijk over het houden van een pleidooi", zegt Denekens, "maar voor politieke wetenschappen kan dat het houden van een parlementaire sessie zijn of voor archeologie het afstappen van een site." Het aantal hoorcolleges wordt aan alle faculteiten teruggeschroefd en in de plaats daarvan komen er intensievere werkvormen zoals themacolleges en tutorgroepen. In alle opleidingen zal er ook, naast de vakken, gewerkt worden met leerlijnen: leertrajecten waar alle vakken in geïntegreerd worden. Bedoeling is dat naarmate de opleiding vordert de hoeveelheid theorie afneemt ten voordele van de praktijk.

* Opvallendste nieuwigheden

Een opleiding in onderwijskunde die goedgekeurd is maar wel pas in 2005 van start zal gaan en een samenwerking tussen de faculteiten sociologie, recht en economie die resulteert in een gezamenlijke opleiding

* Majors en Minors

Willen als enige universiteit in Vlaanderen de mogelijkheid aanbieden om een taal te combineren met bijvoorbeeld filosofie of communicatiewetenschappen en dus af te stappen van het klassieke tweetalensysteem. Vanderpoorten stak een spaak in de wielen maar ondertussen zijn er nieuwe onderhandelingen aan de gang en heeft Antwerpen goede hoop om toch zijn slag binnen te halen. Officiële toekenning komt er wel pas na 30 juni.

* Taal

Meer Engels dan vroeger. Vooral in de masters en de voortgezette opleidingen. In de bachelors haalt Antwerpen de maximumgrens van 20 procent niet. Volgens Denekens is er op dat niveau gewoon geen vraag naar Engelstalige programma's.

* Bachelor als einddiploma

"Dat kan voor een aantal opleidingen maar voor anderen is het nog totaal onmogelijk", dixit Denekens. Ze denkt daarbij vooral aan een studie geneeskunde, al sluit ze niet uit dat dat in de toekomst wel mogelijk wordt. "Alles hangt af van de vraag van de maatschappij. Wij kunnen misschien in drie jaar tijd perfect dokters opleiden die zich uitsluitend kunnen bezighouden met het begeleiden van chronisch zieken."

* Samenwerking

Antwerpen stapt samen met een vijftal hogescholen over de landsgrenzen heen in een associatie. Ze bieden enkele schakelprogramma's aan, zoals een master in vroed- of verpleegkunde waarbij studenten van hogeschool Zeeland naar Antwerpen kunnen komen.

Meer info: www.ua.ac.be

n VUB

* Flexibilisering

Positief. De VUB trekt heel wat studenten aan die studeren combineren met werken en hebben daardoor nu al veel mensen die een individueel programma volgen. Mocht het decreet het toelaten, dan zou de VUB nog veel verder willen gaan op het vlak van flexibilisering maar nu beperken ze zich tot het weghalen van de schotten tussen de jaren. "De echte beslissing valt pas na drie jaar bachelor wanneer de student 120 studiepunten bij elkaar gesprokkeld heeft", legt vice-rector onderwijs Rosette S'Jegers uit. "We zijn wel nog verplicht om eerder deliberaties te houden maar die zullen meer dienen om bij te sturen."

* Aantal opleidingen

Zo goed als status-quo. Op enkele nieuwe opleidingen binnen de associatie na komt er niets nieuws bij. Tandheelkunde verdwijnt zelfs uit het aanbod.

* Zelfstudie

Er komt meer aandacht voor het on-lineleerplatform maar de VUB ziet zelfstudie niet echt als vervanging voor de klassieke colleges. Bedoeling is eerder dat het voor een verdieping van de leerstof zorgt. Studenten die problemen met een bepaald deel van de stof hebben kunnen dat uitdiepen via zelfstudie.

* Opvallendste nieuwigheden

Een master in journalistiek en in technische taalkunde.

* Majors en Minors

Op de 'life sciences' na, zoals geneeskunde, farmacie en aanverwanten in het vervolg genoemd worden, zijn er overal majors en minors. Hoewel de VUB de student graag vrij zou laten qua combinaties is dat praktisch niet mogelijk.

* Taal

"We zijn niet specifiek bezig met het optrekken van het aantal Engelse opleidingsonderdelen", zegt S'Jegers daarover, "maar we vinden het wel spijtig dat er zulke strakke voorwaarden zijn voor Engelstalige masters."

* Bachelor als einddiploma

Aan de VUB houden ze er rekening mee dat binnen enkele jaren best wel eens een hele hoop studenten kunnen stoppen na de bachelor. "De eerste tijd zal het zo'n vaart niet lopen", weet S'Jegers, "maar in het buitenland loopt het percentage studenten die op zijn minst een pauze houdt na

een bachelor op tot 40 à 50 procent".

* Samenwerking

De VUB maakt het ingewikkeld. Ze zitten in een associatie met de Erasmushogeschool en bieden ook samen enkele richtingen aan. Daarbuiten zijn er echter ook onderhandelingen met hogescholen uit andere associaties om schakelprogramma's in te richten. "Het gaat dan om scholen die opleidingen aanbieden die de universiteit in hun associatie niet heeft", legt S'Jegers uit.

Meer info: www.vub.ac.be

n Limburgs Universitair Centrum

* Flexibilisering

Afwachtend. "Wij verwachten nog altijd vooral studenten die een jaarsysteem zullen willen", zegt Paul Ameloot, verantwoordelijke onderwijsbeleid. "Ik denk niet dat zo'n mentaliteitswijziging er in een jaar kan komen. We zullen moeten zien hoe dat evolueert."

* Aantal opleidingen

Het blijft, zoals te verwachten bij een kleine instelling, binnen de perken: er komen drie opleidingen bij.

* Zelfstudie

Het systeem dat vandaag de dag onder meer bestaat aan de faculteit geneeskunde wordt uitgebreid naar de andere. Studenten krijgen gedurende enkele weken slechts een vak. 's Morgens is er een hoorcollege dat de opdrachten definieert. Tijdens de dag werken studenten individueel in speciaal daarvoor ingerichte ruimtes en 's avonds is er een college om te vorderingen en problemen te bekijken.

* Opvallendste nieuwigheden

Een volledige opleiding verkeerskunde

* Majors en Minors

Binnen de faculteit wetenschappen is er vanaf het derde en laatste bachelorjaar een major- en minorsysteem. Daarvoor wordt onder meer samengewerkt met de technische universiteit Eindhoven, zodat bijvoorbeeld natuurkundigen een combinatie met ingenieursstudies kunnen volgen.

* Taal

Geen verschil. Enkel de opleidingen die specifiek gericht zijn op buitenlanders blijven in het Engels.

* Bachelor als einddiploma

"Veel zal afhangen van de arbeidsmarkt", denkt Ameloot. "Als studenten snel werk kunnen vinden dan zullen ze eerder stoppen". Het LUC anticipeert hierop door het voorstellen van een duaal programma binnen de opleiding informatica. Op die manier kan een student die na de bachelor al werk heeft binnen het bedrijf zijn master halen.

* Samenwerking

Hoewel het LUC officieel in een associatie zit met de hogeschool Limburg en de provinciale hogeschool worden er enkel opleiding aangeboden samen met de Universiteit van Maastricht en die van Eindhoven.

Meer info: www.luc.ac.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234