Vrijdag 23/08/2019
Bomen in Brandenburgse bossen in Duitsland bezwijken langzaam maar zeker onder boomschorskever.

Reportage Schorskever

Welke processierups? Schorskever is nog erger

Bomen in Brandenburgse bossen in Duitsland bezwijken langzaam maar zeker onder boomschorskever. Beeld EPA

Vergeet de eikenprocessierups. In het bos bij Brandenburg voltrekt zich pas een ‘ramp’ door de schorskever. Ministers van enkele getroffen Duitse deelstaten hielden crisisberaad.

“Het is bitter, maar er is niets meer tegen te doen.” Met een kapmes verwijdert boswachter Olaf Bergmann stukken schors van de ene boom na de andere. Op de blootgelegde stammen zijn de kevers te zien die het bos aanvreten. “De bomen zijn ziek en zwak, daar houden de insecten van.”

Anderhalve eeuw geleden maakte de grote Duitse schrijver en denker Theodore Fontane hier zijn ‘Brandenburgse wandelingen’, die hij in enkele boeken beschreef. Duitsland viert dit jaar de 200ste geboortedag van Fontane. In zijn tijd was de wereld nog in Ordnung, althans vanuit het oogpunt van de natuurvorser. Nu spreken Olaf Bergmann (50) en zijn collega's in de deelstaat Brandenburg, rondom Berlijn, over een rampzalige situatie. Ministers van enkele getroffen deelstaten hielden afgelopen donderdag crisisberaad.

Extreme weersomstandigheden in de afgelopen jaren, van zware stormen tot langdurige droogte, hebben de bossen zwaar beschadigd. De gevreesde schorskever, die de prozaïsche naam letterzetter draagt, doet de rest. Keverpaartjes nestelen zich achter de schors van een naaldboom, hun larven doen zich tegoed aan het hout. Ze belemmeren daardoor de opname van water, waarna de bomen langzaam sterven.

Op tal van boomstammen prijkt een rode streep of kruis: “Niet meer te redden”. Bergmann wijst naar de kruin van omringende bomen. “Groen betekent: gezond. Bruin: de boom is vanbinnen dood en moet als verloren worden beschouwd.”

“Hier heeft in 2017 de storm Xavier huisgehouden”, zegt Bergmann als hij met zijn hond halt houdt bij een vlakte vol boomstronken, deels overwoekerd door onkruid. De boswachter wijst in de richting van de aangetaste bomen eromheen: “Bij de volgende storm gaan die er ook aan.”

Boswachter Olaf Bergmann wijst de beschadigde bomen aan. ‘De stormen, de droogte; we kunnen dat alleen maar toeschrijven aan klimaatverandering, denk ik.’ Beeld Daniel Rosenthal

In 2018 was het vooral de droogte die schade aanrichtte. Ook dit jaar moet voor het ergste gevreesd worden, zegt Bergmann. Het ergste, dat zijn de bosbranden. In de deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren, die grenst aan het bos waar Bergmann bezorgd doorheen loopt, woedde deze zomer al een reusachtige brand. Zo'n vierhonderd hectare bos werd in as gelegd. Honderden bewoners moesten worden geëvacueerd. Het leger kwam eraan te pas om de brand onder controle te krijgen, met gepantserde spuitwagens, helikopters en 400 manschappen. Het dagenlange bluswerk werd bemoeilijkt door de aanwezigheid van oude munitie, eind vorige eeuw achtergelaten door Russische troepen die uit oostelijk Duitsland vertrokken. Ook in Brandenburg waren er dit jaar - kleinere - bosbranden.

De droogte leent zich ook niet voor ‘gecontroleerde bosbranden’ om dode bomen te verwijderen. Bergmann en zijn collega's zoeken hun heil in het vellen van bomen. Her en der in Bergmanns bos liggen keurig op maat gesneden stammen te wachten op een koper. “Veel hout is in waarde gekelderd”, zegt de boswachter. “Een gezonde boom brengt per kubieke meter 60 euro op, een aangetaste boom hooguit 20 euro.” Het is een strop voor de talrijke particulieren die bossen bezitten. In Brandenburg is ruim 60 procent privé-eigendom.

Eigen bomen eerst

Het vellen van bomen is een van de middelen van Bergmann c.s. om de oprukkende schorskever een halt toe te roepen. Andere bomen krijgen daardoor meer licht en water en zijn dan minder vatbaar voor het vraatzuchtige wezen. “Ik ben de scheidsrechter over het licht”, zegt Bergmann met gepaste trots.

Een ander middel is een gevarieerder bos, met bomen die beter bestand zijn tegen droogte. Maar deze Waltumbau stuit op bezwaren. Zo is er volgens Bergmann lokaal verzet tegen de aanplant van de douglasspar, omdat die oorspronkelijk uit de VS komt. ‘Eigen bomen eerst’ is het motto van de tegenstanders. Die bevinden zich niet in de hoek van de rechts-populistische partij AfD - die net als de kever in Brandenburg aan een opmars bezig is − maar juist in kringen van milieu-activisten.

Omdat de kever vooral een gevaar is voor naaldbomen, is de aanplant van loofbomen als eiken en linden gewenst. Een groot deel van het bos dat Bergmann onder zijn beheer heeft, bestaat al uit loofbomen die goed gedijen. Hij zou er graag meer planten, ook om de marktwaarde van het bos te verhogen. “Eikenhout is in de mode”, weet hij. Veel van het hout dat hij nu moet verwijderen, leent zich hooguit voor goedkope spaanplaat.

Het gebruik van pesticiden is volgens Bergmann geen optie om de schorskever te bestrijden. Het diertje heeft zich in de bomen ‘verstopt’. Bovendien zouden ook andere, nuttige insecten er de dupe van worden.

Staat de mens machteloos tegen de natuur? Bergmann vindt het een lastige vraag. Zo ook de vraag of we in zijn bos de negatieve gevolgen van klimaatverandering zien. Hij denkt lang na. “Ik werk hier mijn halve leven. De laatste jaren zijn de weersomstandigheden extremer dan ik ooit heb gezien. De stormen, de droogte; ik denk dat we die moeten toeschrijven aan klimaatverandering. Een betere verklaring heb ik niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden