Zondag 26/09/2021

Welke moslim in Egypte zal de stembus ooit nog vertrouwen?

De Egyptische smeltkroes is gebroken. De 'eenheid' van Egypte, de allesomvattende, patriottische, essentiële lijm die de natie sinds de omverwerping van de monarchie in 1952 en het bewind van Nasser samenhield, is gesmolten in de bloedbaden, de vuurgevechten en de furie van de onderdrukking van de Moslimbroederschap. Honderd doden meer of minder - 200, 300 'martelaren' - maakt geen verschil: voor miljoenen Egyptenaren hebben de kogels en de brutaliteit het pad naar de democratie verwoest. Welke moslim die een op zijn of haar godsdienst gevestigde staat wil, zal de stembus ooit nog vertrouwen?

Dit is geen conflict tussen de Broederschap en het leger, ook al zullen onze leugenachtige westerse staatslieden het zo voorstellen. Het geweld van woensdag heeft een wrede kloof in de Egyptische samenleving geslagen en het zal jaren duren om ze weer te dichten. Een kloof tussen linksen en vrijdenkers en christelijke kopten en soennitische dorpelingen, tussen het volk en de politie, tussen de Broederschap en het leger. Daarom heeft Mohamed ElBaradei ontslag genomen. Het platbranden van kerken was een onvermijdelijk randverschijnsel van dit vreselijke verloop.

Steun voor de generaal

Moslims die eerlijk en democratisch door verkiezingen aan de macht komen, worden verdreven - in 1992 in Algerije, in 2013 in Caïro, en wie kan zeggen wat er de volgende weken en maanden in Tunesië zal gebeuren? En wie kan ons hatelijke beleg van Gaza vergeten, nadat de Palestijnen - opnieuw democratisch - voor Hamas hadden kozen? De Moslimbroeders hebben vaak geblunderd en het land op een chaotische, stompzinnige manier bestuurd, maar het blijft een feit dat Mohamed Morsi een democratisch verkozen president was en dat het leger hem heeft afgezet. Het was een coup. John McCain had gelijk toen hij dat woord gebruikte.

Natuurlijk hadden de Moslimbroeders hun eigenliefde al lang geleden moeten intomen. Ze hadden zich moeten houden aan de grenzen van de pseudodemocratie die het leger toeliet. Niet omdat het eerlijk of aanvaardbaar was of juist, maar omdat het alternatief een terugkeer was naar de clandestiniteit, de arrestaties om middernacht, de folteringen en het martelaarschap. Dat is de historische rol van de Broederschap geweest - met episodes van schandelijke collaboratie met de Britse bezetters en Egyptische militaire dictators. Een terugkeer naar die duisternis kan slechts twee gevolgen hebben: ofwel wordt de Broederschap met geweld uitgeschakeld, ofwel zal ze er in een verre toekomst in slagen een islamistische autocratie te vestigen - en moge de hemel Egypte dat lot besparen.

Nog voor woensdag het eerste lijk begraven was, deden de commentatoren hun giftige werk. Kan Egypte een burgeroorlog vermijden? Zal de 'terroristische' Broederschap door het loyale leger worden opgeruimd? Wat met de mensen die demonstreerden voor Morsi werd afgezet? Tony Blair was niet de enige die zijn steun aan Abdul-Fattah al-Sisi verklaarde om 'chaos' te voorkomen. Elke uitbarsting van geweld in de Sinaï, elk wapen in de handen van de Moslimbroederschap, zal nu worden gebruikt om de wereld ervan te overtuigen dat die organisatie geen slecht bewapende maar goed georganiseerde islamistische beweging is, maar de rechterarm van Al Qaida.

Misschien zal de geschiedenis een ander oordeel vellen. Ze zal hoe dan ook moeilijk kunnen verklaren waarom duizenden - misschien miljoenen - opgeleide, progressieve Egyptenaren enthousiast een generaal bleven steunen die na Moebaraks val de maagdelijkheidstest van vrouwelijke betogers op het Tahrirplein door het leger hardnekkig had verdedigd. Het optreden van al-Sisi zal de volgende dagen kritisch worden geanalyseerd. En hoe zullen de intellectuelen hun steun aan het leger met hun geweten verzoenen?

Moeder Egypte

Mohamed ElBaradei, Nobelprijswinnaar en nucleair expert, was in de ogen van het Westen (maar niet van de Egyptenaren) het beroemdste lid van de interim-regering. Kon hij aan de macht blijven, terwijl zijn sociale visie en integriteit compleet lijken te botsen met wat 'zijn' regering de afgelopen dagen heeft gedaan? Natuurlijk niet. Hij moest wel gaan, want toen hij na de coup van vorige maand aanvaardde het door het leger gekozen kabinet te versterken, had hij nooit verwacht dat zijn politieke gok zo zou uitdraaien. Maar de kliek van schrijvers en kunstenaars die de staatsgreep koste wat kost als een nieuwe fase van de revolutie van 2011 wou uitleggen, zal zich na het bloedvergieten en het aftreden van ElBaradei in kronkels moeten wringen om aan de morele blaam voor deze gebeurtenissen te ontsnappen.

De vragen die gaan komen, zijn voorspelbaar. Is dit het einde van de politieke islam? Voorlopig, zeker. De Broederschap heeft geen zin meer om met democratie te experimenteren - en dat is het onmiddellijke gevaar in Egypte. Want zonder vrijheid is er geweld.

Wordt Egypte een tweede Syrië? Onwaarschijnlijk. Egypte is nooit een sektarische staat geweest, zelfs niet met een christelijke minderheid van 10 procent. Het is ook geen inherent gewelddadig land. Het heeft nooit de wreedheid van de Algerijnse opstand tegen de Fransen gekend, of van de Syrische, Libanese en Palestijnse opstand tegen de Britten en de Fransen.

Er is wel iets gestorven in Egypte. Niet de met bloed besmeurde revolutie, want overal in de Arabische wereld blijven volkeren roepen dat het land van hen is en niet van hun leiders. Nee, deze week is de idee gestorven dat Egypte de moeder van de Arabische natie is, het nationalistische ideaal, waarin Egypte heel zijn volk als zijn kinderen beschouwde. Want de slachtoffers die nu bij de Moslimbroederschap zijn gevallen - en bij de politie en bij de aanhangers van het bewind - waren ook kinderen van Egypte. Daar heeft nog niemand op gewezen. Ze waren 'terroristen' geworden, de vijanden van het volk. Dat is de nieuwe erfenis van Egypte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234