Zondag 27/09/2020

Welke lessen na Berlijn?

Welke lessen vallen te trekken, nu blijkt dat de IS-strijder Anis Amri drie dagen onder de radar kon blijven en ongemerkt eerst de Duits-Franse en daarna de Frans-Italiaanse grens kon passeren? Eén in elk geval wel: spierballengerol helpt de zaak zelden vooruit.

Heeft de Duitse politie gefaald? Had de dader van de aanslag in Berlijn niet eerder moeten zijn opgepakt? Had hij met een veroordeling voor brandstichting niet eerder het land moeten zijn uitgezet? Elke aanslag had achteraf kunnen worden verijdeld, maar op basis van wat we weten over de ruim 72 uren durende vlucht van Anis Amri (24) zit er wel degelijk een patroon in wat anders en beter had gekund.

1 'Dit is 'm!'

Het is stilaan bijna een handelsmerk. Saïd Kouachi liet na de aanslag bij Charlie Hebdo zijn identiteitskaart achter in de Citroën C3. Mohamed Lahouaiej-Bouhlel liet in de vrachtwagen waarmee hij in Nice op de mensenmassa inreed zijn verblijfskaart achter. Amri liet in de cabine van zijn copycat-vrachtwagen zijn verblijfsaanvraag achter. Alsof hij niets liever wou dan snel te worden geïdentificeerd.

En toch arresteerde de Berlijnse politie maandagavond in de buurt van de Kurfürstendamm de 23-jarige Pakistaan Naved W. Omdat de man zich 'verdacht' gedroeg. Hij verbleef illegaal in het land. Dit soort mensen heeft weleens de neiging te gaan lopen als ze een uniform zien.

Het kan gebeuren dat de politie de verkeerde arresteert, het gebeurde ook na 22 maart. Faycal Cheffou werd vier dagen lang voor 'de man met het hoedje' gehouden. Niemand die twijfelde: dit was 'm! Of zoals in de tweet van Theo Francken, toen die te horen kreeg dat Cheffou ook actievoerder was geweest in het Maximiliaanpark: "Extremistische jihadgriezel."

En toch had de politie het toen, in die eerste cruciale uren van het onderzoek, net zoals deze keer helemaal verkeerd.

2 'Te weinig bewijzen'

De getuigenis van Faycal Cheffou leert iets over hoe dat dan gaat, als de politie overtuigd is van haar zaak: "Ze hebben me geslagen en naakt in de cel gezet. En 's nachts heeft iemand scheermesjes in mijn cel gegooid."

Spierballen, bruut geweld, om de verdachte te 'kraken'. Misschien moeten we ons de vraag stellen of dit een goede methode is. Wat zei de Berlijnse politie toen ze na een uur of 24 tot het inzicht kwam dat ze met W. de verkeerde had gearresteerd? Sorry? Nee, wat je hoorde was: "Er waren te weinig bewijzen."

In deze zaak werd één specifieke persoon gezocht. Dan bestaat er niet zoiets als half of een kwart. Je kunt niet 'een klein beetje' Justin Bieber zijn (tenzij in de psychiatrie). Ofwel is het de dader, ofwel niet, punt.

Tot vandaag wordt Cheffou op straat nagewezen door mensen die menen dat er nooit rook is zonder vuur. Over W. viel afgelopen weekend te vernemen dat hij, hoewel op overdonderende wijze vrijgepleit, is ondergedoken.

3 'Stop de zoektocht'

Dat iemand ten onrechte met het predikaat 'terrorist' in de gevangenis belandt, is sneu voor hem, maar dat is het nog veel meer voor de rest van de bevolking. Want zolang de politie Naved W. bleef zien als de dader, zocht ze niet verder. Amri kreeg, vast tot zijn eigen verrassing, ruim 24 uur voorsprong.

Wat deed hij? Hij reisde eerst naar Lyon en daarna om onduidelijke redenen naar het Alpen-stadje Chambéry. Een mogelijke verklaring zou kunnen zijn dat de Franse president François Hollande daar op donderdagnamiddag een lint zou gaan doorknippen in een ziekenhuis. Of Amri met het idee heeft gespeeld daar iets te ondernemen, is speculatie. Het is niet gebeurd, en Amri zou uiteindelijk op donderdagavond in Chambéry de tgv nemen naar Milaan. Maar laat ons de gedachte even binnenlaten. Wat als?

4 'Grenzen dicht'

Het is een vaak gehoord verwijt aan de Franse veiligheidsdiensten: hoe is het mogelijk dat Amri ongemerkt Frankrijk kon binnenkomen en donderdag per tgv het land verlaten zonder dat één enkele keer zijn identiteit is gecontroleerd? Nochtans is de verklaring niet zo moeilijk. Schengen.

In het station Part-Dieu Lyon, waar Amri zijn ticket naar Chambéry kocht, lopen op een gemiddelde dag 120.000 mensen in en uit. Er lopen ook gewapende soldaten te patrouilleren. Denken dat dat voortvluchtige terroristen kan afschrikken, is denken met spierballen. Amri liet zich verzwelgen door de massa, zoals zo veel IS-strijders van wie we sinds de aanslagen in Parijs en Brussel weten hoe ze reisden. Met een heel beperkt en vaak zelfs vanuit Raqqa opgelegd budget, net genoeg voor een cash te betalen ticket tot de volgende tussenbestemming.

Het zal nu vast niet lang meer duren of je kunt niet langer met een anoniem ticket op de tgv, maar dat is dan enkel één optie minder voor dit soort figuren. Er is ook nog de lokale trein, de lowbudgetbus of BlaBlaCar.

Het idee van 'grenzen dicht en dan kan hij geen kant meer op' is nogmaals spierballendenken. Terwijl dat concept in Berlijn voor de zoveelste keer vreselijk heeft gefaald.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234