Maandag 20/09/2021

EconomieEuropees klimaatplan

Welke impact hebben de Europese klimaatplannen op uw portemonnee?

Vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans. Beeld BELGA
Vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans.Beeld BELGA

Met het ambitieuze klimaatpakket ‘Fit for 55' heeft de Europese Commissie de toon voor vergroening in Europa gezet. Maar hoe hard laten die plannen zich voelen in de portemonnee van de burger? Een sociaal fonds moet verhinderen dat Jan Modaal het kind van de rekening wordt.

“Mensen sterven in Noordwest-Canada omdat het 50 graden Celsius is. Er is geen meer tijd te verliezen”, zei vicevoorzitter Frans Timmermans bij de presentatie van de ambitieuze klimaatplannen van de Europese Commissie. Het ‘Fit for 55'-pakket mag dan wel klinken als een fitnessprogramma voor mensen van middelbare leeftijd, het is het meest uitgebreide wetgevende pakket uit de geschiedenis van de Commissie. Als de plannen worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de lidstaten, zullen die zich laten voelen in alle lidstaten en alle sectoren.

Het meest explosieve element is wellicht het plan om de fossiele brandstoffen voor wegtransport en verwarming van gebouwen onder het emissiehandelssysteem (ETS). Dat moet ervoor zorgen dat bedrijven de keuze moeten maken tussen investeren in duurzame alternatieven of extra betalen om voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Het lijdt weinig twijfel dat de gewone burger die meerkosten zal doorgerekend krijgen.

Zo toont een studie van de Europese Consumentenorganisatie (BEUC) aan dat als CO₂ op de ETS-veilingmarkt naar 80 tot 90 euro per ton gaat in 2030 (vergeleken met 25 euro momenteel), een liter benzine 20 eurocent duurder zou kunnen worden, terwijl we voor gas 30 procent meer zouden betalen dan nu.

Gele hesjes

De ene burger zal die prijsverhoging nog meer voelen dan de andere. “Mensen met hogere inkomens hebben hier bijvoorbeeld vaker bedrijfswagens, vaak zelfs inclusief tankkaart”, zegt Johan Albrecht, professor milieueconomie aan de UGent. “Die worden binnenkort sowieso elektrisch. Voor mensen die zelf hun brandstof moeten betalen en geen geld hebben voor een zuinige auto wordt dat een heel ander verhaal.”

Bovendien: prijsprikkels hebben in de transportsector of de woningmarkt maar een beperkt effect. Mensen die krap bij kas zitten, kopen niet zo snel een nieuwe wagen omdat de benzine opslaat. “Gedrag proberen te sturen met prijsprikkels is ook alleen nuttig als er alternatieven voorhanden zijn”, zegt expert energietransitie Tomas Wyns (VUB). Het is geen toeval dat de gele hesjes in Frankrijk hoofdzakelijk op het platteland woonden: voor hen kwam een accijnsverhoging net wat harder aan de voor de Parijzenaar die vooral de metro neemt. “Als lidstaten de inkomsten van ETS niet gebruiken om stevig in fietspaden en openbaar vervoer te investeren, zal er weinig veranderen”, zegt Wyns.

Woningmarkt

Dat is precies de vrees van nogal wat Europarlementariërs over het ETS-systeem. “Dit ETS-systeem mag niet meer dan de basis zijn”, zegt Bas Eickhout, vicevoorzitter van de groene fractie in het Europees Parlement. “Je ziet nu al dat een aantal lidstaten zich hierachter gaan verschuilen en hun eigen verantwoordelijkheid ontlopen. Terwijl we allemaal aan de bak moeten om er te geraken.”

De uitdagingen op de woningmarkt zijn zowaar nog groter. Een studie van denktank Itinera toont dat 97 procent van de woningen in België energiezuiniger gemaakt moet worden tegen 2050 om de klimaatdoelstellingen te halen. Gemiddeld kost zo'n renovatie 55.000 euro in Vlaanderen, maar bij oude, energieslurpende woningen loopt dat al snel op tot 150.000 euro. “De helft van de eigenaars heeft niet de middelen om die renovatie te bekostigen”, zegt Johan Albrecht.

Dat gaat dan alleen nog maar over hen die erin slaagden hun eigen woning aan te kopen. Voor een op de drie Belgen die een woning huurt, stelt zich een ander probleem. “Wat als je als huurder steeds meer moet betalen door een stijgende energiefactuur, omdat je huurbaas het nalaat de woning beter te isoleren of in duurzame energie te investeren?”, zegt Jos Cozijnsen van de Climate Neutral Group. “In Duitsland leeft nu de discussie al of je dan die verhuurders moet dwingen om toch inspanningen te doen.”

Verdoken transfer

De Commissie is zich bewust van de vrees dat heel wat landen vrezen dat minder gegoede burgers hierdoor kind van de rekening worden. Daarom komt er een Sociaal Klimaatfonds van 10 miljard euro per jaar, dat gespekt wordt met de inkomsten van het nieuwe ETS-systeem. Lidstaten moeten jaarlijks eenzelfde bedrag vrijmaken om energiearmoede onder hun burgers te voorkomen. De kans dat dat fonds echter voldoende zal zijn om de klimaattransitie voor iedereen een succesverhaal te maken, lijkt echter klein. Bovendien ontstaat nu al discussie of het fonds geen verdoken transfer is naar Oost-Europese landen, die harder getroffen worden door de klimaatplannen. “Zo gaat het debat meteen over solidariteit tussen landen”, zegt Eickhout. “Terwijl het eigenlijk in de eerste plek over solidariteit binnen de landen moet gaan. Anders dreigt sociale onrechtvaardigheid.”

Er ligt dus nog werk op de plank om alle klimaatplannen verkocht te krijgen, ook voor minister van Klimaat Zakia Khattabi (Écolo): “De noodzakelijke transformatie zal enkel slagen als ze als legitiem en rechtvaardig wordt gezien en ervaren. Naast de klimaatambitie zal ik dus waken over die rechtvaardige transitie bij de analyse van de voorstellen van de Commissie.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234