Dinsdag 31/01/2023

Vijf vragen

Welke gevolgen heeft de Europese ban op olie uit Rusland die maandag ingaat?

Een olietanker nabij een olieterminal in de havenstad Nachodka in het oosten van Rusland. Beeld REUTERS
Een olietanker nabij een olieterminal in de havenstad Nachodka in het oosten van Rusland.Beeld REUTERS

Rusland accepteert het prijsplafond voor olie niet, waarover de EU en de G7 afgelopen vrijdag overeenstemming bereikten. Moskou draait de kraan dicht voor landen die zich binden aan het plafond. Wat zijn de wereldwijde effecten van de maatregelen en de Europese olieban die maandag ingaat?

Bard van de Weijer

Wat houdt de ban in?

Landen als Canada, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten plus Australië hebben afgesproken niet meer dan 60 dollar te betalen voor een vat Russische olie.

Het prijsplafond moet ertoe leiden dat Rusland minder kan verdienen aan de verkoop van olie, zodat het lastiger wordt de oorlog in Oekraïne te financieren. Over de hoogte van de prijslimiet is lang onderhandeld. Onder meer Oekraïne en Polen pleitten voor een veel lager plafond, van 30 dollar. Griekenland, Malta en Cyprus kozen voor een limiet van 70 dollar, omdat tankers uit deze landen 55 procent van de Russische olie vervoeren, volgens cijfers van het Institute of International Finance. Een dergelijk hoog plafond zou geen effect hebben, omdat dit ongeveer de prijs is waartegen Rusland nu al zijn olie verkoopt.

Een compromis werd gevonden op 60 dollar. Het plafond kan worden verlaagd als de olieprijzen verder dalen.

Waarom is een plafond nodig? Er is toch al een ban?

Om een prijsschok te voorkomen. De vrees bestond dat de Europese olieban, die maandag ingaat, ertoe zou leiden dat plotseling een grote hoeveelheid olie de wereldmarkt niet meer bereikt. Dit komt doordat de sanctiemaatregelen bepalen dat reders geen Russische olie meer mogen vervoeren. Ook kunnen zij hun tankers niet meer verzekeren.

Een groot deel van het olietransport uit Rusland, inclusief verzekeringen en de financiering, gebeurt namelijk door Europese maatschappijen. Hierdoor zouden ook landen buiten de EU geen Russische olie meer kunnen kopen. Gevreesd werd dat de toch al krappe energiemarkt dan een nieuwe opdoffer zou krijgen.

Door de Europese ban te combineren met een plafond, mag Russische olie nog wel naar landen buiten de EU, maar mogen die niet meer dan 60 dollar per vat betalen. Rusland heeft laten weten dat het leveringen staakt aan afnemers die zich aan de prijslimiet houden.

Rusland produceerde voor de oorlog acht miljoen vaten per dag, waarvan een groot deel naar Europa ging. Direct na de inval is Europa begonnen met het afbouwen van de afname. De aanvoer van Russische olie per zee moet maandag tot een complete stop komen, met uitzondering van dieselolie. Op de import van deze belangrijke grondstof voor transportbrandstof komt in februari een eind. Olie die via pijplijnen naar Europa stroomt, valt niet onder het verbod, om te voorkomen dat afhankelijke economieën in midden en oost Europa stilvallen

Zijn de ban en het plafond effectief?

Een beetje. Het goede nieuws is dat het Westen nu een gereedschap heeft waarmee het effectief druk kan zetten op Poetin, stelt de Brusselse denktank Bruegel. Toch zal de Russische export voorlopig maar weinig dalen; doordat de ban lang van tevoren is aangekondigd, hebben producenten en transporteurs de kans gekregen hun aanvoerlijnen te verleggen. Moskou verkoopt nu meer olie aan China en India, tegen een korting. Deze twee landen doen niet mee aan het prijsplafond en zullen gewoon Russische olie blijven kopen. Europa koopt meer olie van andere producenten.

Het plafond deert Rusland ook al weinig omdat het land zijn olie verkoopt tegen prijzen die in de buurt van de limiet liggen. Maar de olieprijs is nu relatief laag vergeleken met enkele maanden geleden. Als de prijzen stijgen als gevolg van een dalende Russische productie, kan Moskou daarvan niet profiteren, is het idee.

Met aardgas gebeurde dat wel: doordat Moskou de toevoer naar Europa dit jaar langzaam afkneep, explodeerden de prijzen en wist Poetin zelfs met minder verkocht aardgas meer inkomsten te halen. Het prijsplafond moet een herhaling met olie voorkomen.

En lukt dat?

Toen het nieuws vrijdag bekend werd, daalde de prijs licht en is nu 10 procent lager dan een maand geleden. Volgens Washington is dit het bewijs dat het plafond al zijn werk doet. Dit is misschien wat te optimistisch gedacht: de prijzen dalen vooral door onzekerheid over de Chinese economie, waar covid opnieuw oplaait en lockdowns hebben geleid tot sociale onrust.

China koopt nu zo’n 2 miljoen vaten Russische olie per dag. Doordat de Chinese economie lijdt onder het oproer en lockdowns, is het onzeker of het land op korte termijn meer Russische olie nodig heeft. Als Peking niet meer olie koopt, kan Moskou de weggevallen vraag uit Europa mogelijk niet compenseren. Volgens het Internationaal Energieagentschap IEA zal Rusland in het tweede kwartaal van volgend jaar vermoedelijk 2 miljoen vaten per dag minder exporteren, een kwart van het oorspronkelijke totaal.

... en in de praktijk?

Of het plafond en de ban in de praktijk werken, is dus onzeker. Ook omdat illegale transporten zullen ontstaan. Marktkenners zien nu al diverse olietankers op zwart gaan. Die zetten hun transponder (een zender die onder meer de coördinaten van het schip uitstuurt) uit, waardoor ze niet meer zijn te volgen via websites als Marine Traffic. Hierdoor kunnen deze schepen ongezien Russische olie inslaan en transporteren.

Ook zal Russische olie voor bijvoorbeeld India worden bijgemengd met andere olie, waarna nauwelijks meer is na te gaan wat de oorsprong is. ‘Russische olie is Russische olie zolang er een Russische vlag hangt aan de tanker die het spul vervoert’, zegt een bron bij een energiemaatschappij, die vanwege betrokkenheid bij de handel niet met naam genoemd wil worden. Russische olie zal daarom naar Europa blijven stromen, zij het in vermoedelijk kleinere hoeveelheden.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234