Dinsdag 19/01/2021

Welgekomen, zet u

'La Flandre profonde' is een interieur met fout behang, Christus aan het kruis en vrouwentongen op de vensterbank. Hoe mooi dat kan zijn, tonen de expo en het boek Kom binnen! van fotografe Evy Raes (31).

Oranje en wit geblokte gordijnen omgorden het keukenraam. Een houten eend kijkt parmantig richting veranda. De witte en blauwe tegeltjes onder de keukenkasten contrasteren vrolijk met het even groene als drukke behang erboven. Herkenbaar-der dan op het campagnebeeld van Kom binnen! wordt een keuken niet. Je waant je in het ouderlijke huis of in dat van je grootmoeder. Of in Man bijt hond, dat kan ook.

Interieurs als deze maken nu al vijf jaar de leefwereld uit van Evy Raes. Honderd haalde ze er al voor haar lens. En toch weet ze niet zeker of Kom binnen! wel het sluitstuk wordt van haar project. "Sowieso zal ik er niet meer aan hetzelfde tempo aan werken, maar ik kan me voorstellen dat de tentoonstelling en het boek nieuwe reacties uitlokken die me kunnen leiden naar nieuwe, geweldige interieurs. Dan wordt het moeilijk om 'nee' te zeggen."

In 2007 en 2008 werkte Raes als assistente bij fotograaf Marc Lagrange. Tussen de erotiek en de glamour van zijn foto's en die van haar nu lijkt een wereld van verschil te liggen, maar hij leerde haar wel de technische camera kennen, de 21ste-eeuwse versie van het gevaarte met balg uit vervlogen tijden. Het werd het startpunt van Kom binnen! De camera stelde de fotografe in staat haar beelden op te blazen tot gigantische formaten, waardoor je de interieurs lijkt te kunnen betreden.

Bovendien had het werken met technische camera twee belangrijke neveneffecten. "Het toestel dwong me traag te werken. Die traagheid paste bij dit project. Alsof het zo hoorde. Bovendien herkenden de mensen wier huizen ik betrad de vorm en werkwijze van mijn camera. Dat stelde hen gerust."

Daarom ook werkte de fotografe meestal met tussenpersonen. "De meeste mensen waren niet happig om hun deuren te openen, schaamden zich voor hun ouderwetse keuken en leefkamer. Dat er 40 of 50 jaar niks veranderd was aan hun interieur, beschouwden zij als een schande, terwijl het net dat was waar ik naar op zoek was. Tussenpersonen, zoals kleinkinderen of kennissen, hielpen me om hun schaamte weg te nemen."

Buitentoilet bij opa

Stappend van beeld naar beeld, lijkt het nu haast onvoorstelbaar dat ze haar eerste foto's ook in zwart-wit nam. De kleuren van deze portretten zijn essentieel. Het oranje van de jaren-70-keukenstoel, het grasgroene gordijn in combinatie met de bloeiende plant op het wandkastje, het vale bruin en geel van het foute behang.

Vasthouden wat dreigt te verdwijnen: met haar fotoreeks keert Raes terug naar de primaire functie van fotografie. Al wil ze daar niet te nostalgisch of melancholisch bij worden. Ze wijst me een foto aan van een pastelgroene keuken met Leuvense stoof. "Die mensen, beiden tachtigers, hebben centrale verwarming noch lopend water. Da's hard. Elke ochtend moet de mevrouw des huizes kolen halen en in de stoof gieten - ook 's winters. Ik hoed me dus voor uitspraken als 'we moeten vasthouden aan wat was' of - erger nog - 'vroeger was het beter'."

Toch is Kom binnen!in nostalgie gedrenkt. De herinneringen borrelen spontaan op bij het zien van Raes' foto's - aan het buitentoilet bij opa (de horror!), aan het 'postuurke' dat oma dagelijks afstofte. Je kijkt binnen in een collectief verleden. De fruitschaal, de kolenkit, de gedroogde ham aan het plafond: alle samen vormen ze la Flandre profonde. Zo was Vlaanderen ooit en Raes' foto's zijn de kroongetuigen. Zij vertellen over het leven tussen pomp en postuurke.

"De herkenbaarheid van mijn foto's weekt herinneringen los en roept op ze te delen. Zelf ben ik nog opgegroeid in een huis met een buitentoilet en zo'n vierkant bad met een zitje. Ik was al twee jaar bezig met dit project toen ik tijdens één van mijn fotosessies opeens ook besefte: 'Ik ben het interieur van mijn grootmoeders huis aan het fotograferen.' Dus ja, Kom binnen! is persoonlijk. Maar tegelijk vooral universeel. Zowat elke Vlaming zal in mijn foto's het huis van zijn moeder of grootmoeder herkennen. Vandaar ook mijn keuze de bewoners niet te portretteren. Iedereen kan zijn herinneringen projecteren op mijn foto's."

Niet dat ze de fotografische equivalenten van Bokrijk vormen. Raes' interieurs leven. De pillendoosjes bleven tijdens het klikken gewoon liggen op de kast, net als de leesbril op de tafel. De herinneringsbriefjes met gsm-nummers allerhande bleven onder de trouwfoto van het koppel des huizes hangen en ook al ontsiert een hometrainer het authentieke van een woonkamer, hij bleef staan waar hij stond.

De foto's lijken de categorieën 'mooi' en 'lelijk' ook te ontspringen. Er schuilt schoonheid in het foute, lijken ze te zeggen. Raes neemt haar boek erbij en bladert tot ze bij de foto komt van een wc-ruimte met bordeauxrode tegeltjes. "Hoe dat koordje van de verwarming hangt tegen die warmrode achtergrond, hoe de wc-rol een tikje schuin in de houder zit: ik vind dat poëzie."

"Er is geen betere brug naar het verleden dan een scherpe foto", schrijft fotograaf Michiel Hendryckx in zijn voorwoord op Raes' boek. Zo is het maar net. Kom binnen! is een heerlijke trip down memory lane. Valkuilen genoeg op die laan - melodrama, estheticisme - maar Raes huppelt er, als een meisje met paardenstaartjes en witte sokken, overheen.

Kom binnen! opent morgen in de Sint-Pietersabdij in Gent. Loopt nog tot 1 september 2013. Het boek Kom binnen! is uit bij Roularta Books.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234