Zondag 05/07/2020

Wel staatsman, geen visionair

Een voormalige wonderboy van de christendemocratie is niet meer. Hugo Camps neemt afscheid van Leo Tindemans, 'een fysieke en intellectuele asceet'.

De avond dat Mobutu Sese Seko door premier Edmond Leburton een diner werd aangeboden op de Lambermont ging vicepremier Leo Tindemans door het lint. Hij sprak achteraf in het gezelschap van bevriende journalisten van een ongelooflijk schandaal. "Het land onwaardig." Na het dessert werden de genodigden immers overweldigd door een harem van tientallen halfnaakte Congolese danseressen. Op verzoek van Mobutu en met gretige goedkeuring van socialist Leburton. De champagne vloeide rijkelijk.

De zowel fysieke als intellectuele asceet Tindemans voelde zich geschandaliseerd en verliet voortijdig de ambtswoning. Om vervolgens zijn premier met de grond gelijk te maken.

Over de kwaaie tong van Leo Tindemans is nooit veel gezegd en geschreven, maar hij kon het niet laten vriend en vijand de vernieling in te roddelen. En hij had er zijn handlangers voor.

Toen hij nog op de studiedienst van de CVP werkte, maakte ik kennis met wat in christendemocratische kringen een wonderboy heette. Geen straatvechter, belezen, beschaafd en christendemocraat in merg en been. Over zijn helden kon hij niet zwijgen: More, Disraeli, Adenauer, Schuman... Nee, geen Belg. Zijn hele politieke carrière was doorspekt met citaten, van Thomas van Aquino tot Henry Kissinger. De boerenjongen uit het Antwerpse dacht dat hij dat nodig had om indruk te maken. Zijn zelfvertrouwen was al vroeg omgeslagen in primaire achterdocht en ontleend intellectualisme.

Balsem

Toen Gaston Eyskens hem riep als minister voor Communautaire Betrekkingen, in duo met de betreurde Freddy Terwagne, was hij diep bedroefd. Hij had gehoopt op een serieus departement. "Wat moet ik met zo'n dronkaard als go-between?" Terwagne overleed en Tindemans sprak een requiem uit dat de Internationale ver achter zich liet in een warm medeleven.

Alles was dubbel aan Leo Tindemans.

Atlantist tot in de kist, maar ook overtuigd Europeaan. Vlaming, maar met afschuw voor de dorpspomp. Minister en premier, maar jaloers op de hoge vlucht van proffen. Altijd schizofreen.

Een premier die niet zonder vijanden kon.

In de jaren zestig werkte hij op de studiedienst nog voor Paul Vanden Boeynants. Terwijl hij allergisch was aan de koopmansgeest van de Brusselse populist avant la lettre. VDB probeerde hem uit het parlement te houden als opvolger van Frans Van Cauwelaert, met de cynische betovering: "Jij bent toch meer waard dan zo'n armoedig salarisje van volksvertegenwoordiger". Maar hij was toen al besmet met het politieke virus.

In zijn eerste jaren bewonderde hij Théo Lefèvre en partijvoorzitter Robert Houben. De eerste was een travaillist, de tweede een mysticus. Houben had diepe wanhoop gekend en de jonge Tindemans raakte maar niet uitgepraat over de balsem die een oprecht beleefde christendemocratische overtuiging de treurende nestor had gebracht. Zo wou hij ook zijn. In die tijd zei hij het zo: "De dag dat ik geen getuigend politicus meer ben, moet je me waarschuwen."

Drie dagen nadat mijn oudste dochter geboren was, kwam er een kruippakje voor Eva. Getekend Rosa en Leo. Ik had die attentie niet verwacht, en was erg onzeker toen ik hem in Brussel weer ontmoette. Hij masseerde mijn ongemak weg: "Rosa vond dat dat moest." Het is me later niet meer overkomen. Bij deze dank ik Rosa met veertig jaar vertraging.

Voor Tindemans was politiek altijd persoonlijk. Het liefst presenteerde hij zich als martelaar: "Zie toch eens wat ze mij aandoen." Bart De Wever moet bij hem in de leer zijn geweest.

Toch was hij niet de klassieke ritselaar die je toen bij de CVP niet kon ontwijken. Terloops: vandaag wel? Hij voelde zich van meet af aan staatsman. Daarom niet met een goddelijk, maar toch met een hoger mandaat dan de krabbenmand van parlement en regering. En hij had wat zijn idolen Lefèvre en Houben ook hadden: noblesse van ascese. Tijdens zijn premierschap at hij in de Zestien een appel, terwijl zijn ministers zich aan Borgia-maaltijden in de stad begaven. Drank kwam al helemaal niet voor in zijn bucolisch genot.

Sommigen denken dat we nu in nieuwe tijden leven. Met verzuurde verhoudingen in de politiek, met een polarisatie van heb ik jou daar. Als CVP-lijsttrekker haalde Tindemans bij de Europese verkiezingen in 1979 bijna een miljoen voorkeurstemmen. Zelf zei hij daar na de euforie over: "Dit succes zal me nooit worden vergeven."

Hij kon het weten.

Een jaar eerder had hij zijn regering opgeblazen voor het fameuze Egmontpact dat door de voorzitters van de meerderheidspartijen was onderhandeld. Wilfried Martens, Willy Claes, Hugo Schiltz, André Cools en Antoinette Spaak hadden een heilig verbond gesloten voor een grote staatshervorming, inclusief de splitsing van B-H-V. De Raad van State morde wat en Tindemans greep het misbaar aan om het ontslag van zijn regering aan te bieden. Met de historische woorden: "De grondwet is voor mij geen vodje papier ..." De Koude Oorlog die ontstond tussen Martens en Tindemans eindigde nooit meer. De hele Vlaamse pers en Herman Van Rompuy en broertje stonden in het kamp van Tindemans. Sus Verleyen van Knack en ondergetekende waren de enigen die het Egmontpact verdedigden.

In de Belgische politiek had ik niet eerder zo'n IJzeren Gordijn meegemaakt. Vooral de PS van Cools was tot in haar diepste vezels gewond. "Kun je Tindemans niet met een hondenkar naar Beieren afvoeren?" Het door mij zeer geliefde RTBF-anker Françoise Van De Moortel was getuige, als ik me goed herinner.

Jarenlang maakte ik het vakantie-interview met Martens in Châteauneuf-de-Gadagne. En niet één keer kwam ik naar huis zonder een doedelzak vol gal van de premier aan het adres van Tindemans. Wijlen mevrouw Lieve Martens speelde daar een aanjagende rol in. Ik zou dit gekleurd en gedetailleerd kunnen invullen, maar dan zou ik me als journalist doodschamen.

Helder in de tegenstelling

Tindemans was een staatsman, maar een visionair was hij niet. Ten diepste leed hij aan een minderwaardigheidscomplex, wat vertrouwensrelaties altijd moeilijk maakt. Zeker is dat hij in de jaren zeventig de politiek verheven heeft met een licht intellectuele, zo niet morele animositeit. Nog geen casuïstiek van het bloed, toch helder in de tegenstelling. Enig jezuïtisme geen bezwaar.

Hij was conservatief, maar anders dan Herman Van Rompuy. Die heeft nog iets van metafysische onrust, Tindemans had die niet. Zijn aanleg voor slachtofferisme liet dat niet toe. Historische uitspraak: "Hoe kan de kleinzoon van een schaapherder anders dan in de looplijnen van de geschiedenis denken? Zelf wordt hij toch nooit geschiedenis." Uiteindelijk is het hem toch gelukt, geschiedenis worden. Wat ik jammer vond is dat hij zich ook toen al presenteerde als alternatief van normen en waarden. Niet zo pretentieus als de N-VA vandaag, maar toch behoorlijk dwingend. Geen voorstander van obscurantisme, maar rock-'n-roll en bloot hoefden ook niet.

Als minister van Buitenlandse Zaken onder Martens werd Tindemans vaak verdacht van parallelle diplomatie. Vooral met het Congo van Mobutu. Dat was ook zo tijdens zijn premierschap. Er was een bak bier van toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Renaat Van Elslande nodig om Mobutu en Tindemans weer on speaking terms te brengen. Bij het daaropvolgende staatsbezoek verplichtte de dictator de premier bloemen neer te leggen op het graf van mama Mobutu voor er een audiëntie kon plaatsvinden. Ze was een van de 7.000 concubines van Mobutu.

'Mister Europe' - zoals hij later ten onrechte benoemd zou worden - voelde zich niet eens beledigd. Zijn politiek handelen was gekleurd door beledigingen, vaak imaginair. In zijn zelfbeeld bleef hij de incasserende kleinzoon van een schaapherder. Monsieur tout le monde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234