Maandag 10/05/2021

Weirdo met een missie

Caligula is een beklemmend stuk over de perversiteit van machtsmisbruik en losgeslagen idealen. De relevantie voor de eigen tijd ligt voor de hand.

Caligula was de Romeinse keizer (12-41) die zijn gelijke niet kende als het op wreedheid en barbarij aankwam. Hij maakte het zo bont dat de senaat een damnatio memoriae (letterlijk: verdoemenis van de herinnering) over hem uitsprak. Dat hield in dat hij, net als dat andere buitenbeentje, Nero, uit de archieven werd geschrapt en werd doodgezwegen, om hem te wissen uit de collectieve herinnering.

Het mocht niet baten. Caligula overleefde de aanslag op zijn nagedachtenis en bleef tot de verbeelding spreken. Camus laat aan hem de eer om het stuk triomfantelijk en ironisch af te sluiten met "Ik leef nog!"

Levenslessen

"Verliefden zijn verdwaasden." Die gevleugelde woorden zijn Caligula op het lijf geschreven. Na de dood van zijn zus Drusilla, met wie hij een incestueuze verhouding had, wordt hij overvallen door een cynische nuchterheid. De wereld ervaart hij als ondraaglijk en hij zoekt compensatie in het onmogelijke. Zo wil hij niets minder dan de maan bezitten. Hij zal de hardvochtige leermeester zijn die de mensen uit hun comfortzone haalt door de schijnwaarheden te vernietigen waarmee ze hun illusoir bestaan rechtvaardigen.

Zijn levenslessen komen aan. Gegoeden moeten hun kinderen ten voordele van de staat onterven, er circuleren willekeurige dodenlijsten, echtgenotes worden geprostitueerd, bordeelbezoek wordt verplicht gesteld en een hongersnood uitgelokt. Caligula doet aan godslastering, vernedert en terroriseert, maar er zit methode in zijn waanzin.

Caligula, Scipio en Cherea vormen toneelmatig een gouden driehoek. De twee mannen zijn de enigen die het aandurven het verbaal tegen Caligula op te nemen. Dat levert wondermooie dialogen op die liefhebbers van teksttheater zullen verblijden. Beiden veroordelen Caligula's wreedheid, maar zien de aperte logica achter zijn wandaden wel in.

Scipio blijft aan de kant staan als het op handelen aankomt, Cherea is de man van de daad. In zijn weerwerk ligt Camus' antwoord op de vaststelling dat er geen hogere orde is die het leven zin geeft. Het leven mag dan als zinloos ervaren worden, het is waard geleefd te worden en het is een eerbaar streven om gelukkig te willen zijn.

Understatement

Camus' Caligula is geen filosofisch liflafje, maar een diepgravend ideeënstuk, dat zich niet zomaar opent. Van de toeschouwer vereist het intense concentratie, en dat heeft regisseur Guy Cassiers goed aangevoeld. Zijn regie is er één van soberheid en understatement, niets leidt af van de tekst, die prominent op de voorgrond treedt. De acteurs spreken gedempt in een open speelvlak dat nauwelijks is aangekleed. Wit en zwart zijn aanvankelijk de overheersende kleuren, tot oranje het overneemt (een verwijzing naar de pakken van de vermeende terroristen op Guantánamo?).

De spelstroom is indrukwekkend. Hetzelfde kan gezegd worden van de individuele acteerprestaties van Katelijne Damen (Caesonia), Tom Dewispelaere (Helicon), Johan Van Assche (Cherea), Nico Sturm (Scipio) en vooral Kevin Janssens (Caligula), die zichzelf overtreft met zijn veelgelaagde invulling van de losgeslagen despoot.

Toneelhuis, Caligula, regie Guy Cassiers, www.toneelhuis.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234