Dinsdag 17/09/2019

milieu

Wei plasticvrij: ‘Jarenlang is gezegd: ‘Gooi maar op de grond.’ Wij hebben de festivalganger verkeerd opgevoed’

Best Kept Secret trapte dit weekend het festivalseizoen op gang, maar het Nederlandse evenement is niet alleen muzikaal een voortrekker: het zette zichzelf ook op de kaart als het eerste grote groene rockfestival, onder meer met herbruikbare bekers. Wanneer volgen de Vlaamse tegenhangers? En hoe moeilijk is het om afscheid te nemen van de wegwerpbeker?

Mei Plasticvrij, virale filmpjes over de plasticsoep in de oceaan en de betogingen van de klimaatspijbelaars bewijzen dat de tijd rijp is om ook op de festivalweides de afvalberg aan te pakken. In maart heeft de Vlaamse regering een wet goedgekeurd die alle wegwerpdrankverpakkingen – dus petflessen en blikjes, maar ook bekers – verbiedt op evenementen in Vlaanderen, van schoolfeest tot rockfestival. Die wet wordt in 2020 van kracht.

Lore Mariën (Openbare Vlaamse Afvalmaatschappij OVAM): “In 2016 heeft OVAM een studie laten uitvoeren waaruit bleek dat bekers hergebruiken altijd beter is dan drank in wegwerpverpakkingen serveren, ook als je die recycleert of composteert. De voorwaarde is wél dat het systeem goed moet werken: er moeten zoveel mogelijk bekers proper en ongeschonden achter de bar belanden.”

Een pionier in Vlaanderen is het Boomtown-festival tijdens de Gentse Feesten, dat al sinds 2013 met herbruikbare bekers werkt. Wie er een biertje of een cola bestelt, betaalt 1 euro waarborg voor de beker.

Jeroen Vereecke (organisator Boomtown): “We hebben dat afgekeken van de Ancienne Belgique, waar ze al jaren met herbruikbare bekers werken. Tijdens ons allereerste experiment in 2004, nog vóór de hype rond duurzaamheid, waren we wel naïef: we vroegen geen waarborg, waardoor de bezoekers hun bekers toch op de grond gooiden. Toen hebben we begrepen dat je ze moet verplichten hun beker weer in te leveren door een waarborg te vragen.

“We hebben de festivalbezoekers jarenlang gezegd: ‘Je beker is rommel, gooi maar op de grond, wij rapen alles wel op.’ Die bekers wáren ook rommel, gemaakt om twintig minuten in je hand te houden, en dan weg te gooien. Die mentaliteit moet veranderen.”

Sommige organisatoren zweren bij composteerbare wegwerpbekers op basis van maïs.

Ineke Van Nieuwenhove (initiatiefneemster Mei Plasticvrij): “Die bekers verdwijnen niet als je ze op de grond gooit. Zelfs op een composthoop duurt het jaren voor ze weg zijn. De bekers moeten gesorteerd worden, en vervolgens vergist in een industriële composteerinstallatie. Dat vraagt ook energie. En voor elke verwerkte beker moet er een nieuwe beker geproduceerd worden. Met Mei Plasticvrij trekken we daarom volop de kaart van het hergebruik.”

Vereecke: “De herbruikbare plastic bekers moet je wel zo vaak mogelijk hergebruiken, want pas vanaf zeven keer levert het iets op voor het milieu. Maar als je ze zeer goed behandelt, kun je ze tot tweehonderd keer gebruiken.”

Dit weekend vond in het Nederlandse Hilvarenbeek het populaire festival Best Kept Secret plaats. Dat zette zich een paar jaar geleden in de markt als het eerste groene en duurzame rockfestival in de Benelux, en het zweert bij herbruikbare bekers.

André Malotaux (catering Best Kept Secret): “We wilden al bij de eerste editie in 2013 een zo aangenaam mogelijke omgeving creëren. Als een festivalweide al vol plastic afval ligt, gooien de bezoekers er gewoon nog afval bij. Maar als je een waarborg vraagt voor de bekers, dan worden die niet weggegooid en zie je dat het restafval sneller in de vuilnisbakken belandt.

“We zitten nu volop in een overgangsfase: elk festival experimenteert met mogelijke oplossingen. Sommige werken met herbruikbare bekers van hard plastic, zoals Best Kept Secret. Andere kiezen voor composteerbare bekers of bekers van gerecycleerd petplastic. Die zijn niet bedrukt met inkt en kunnen verwerkt worden tot nieuwe transparante bekers.”

Pukkelpop heeft vorig jaar een systeem opgezet waarbij bekers en petflessen tot nieuwe drinkbekers werden gerecycleerd. Dit jaar drinkt u er uit bekers die van het afval van vorig jaar zijn gemaakt.

Mariën: “Pukkelpop heeft er veel energie en geld in gestoken. Alle bekertjes werden uit petplastic gemaakt, het logo van de biersponsor werd er niet in inkt, maar in reliëf op gezet, ecoteams schuimden na ieder optreden de weide af en er stonden ook extra vuilnisbakken. Zo heeft Pukkelpop vorig jaar 70 procent van de drankverpakkingen kunnen recycleren. Dat is goed, maar je hebt nog 30 procent restafval, dat achteraf wordt verbrand. Vandaar de nieuwe Vlaamse wet.”

Die verplicht festivals om vanaf 2020 herbruikbare bekers te gebruiken. Maar er is een achterpoortje: wegwerpflesjes en blikjes mag je nog aanbieden, als je kunt bewijzen dat die voor 90 procent worden gerecycleerd. Pukkelpop raakte met moeite aan 70 procent, dan is 90 procent toch niet haalbaar?

Mariën: “Het is ambitieus, ja. Ofwel maak je als festival vanaf 2020 alles herbruikbaar, ofwel kies je voor wegwerpbekers. Ook dan moet je een systeem opzetten zodat elke bezoeker de bekers of petflesjes kan inleveren. En dat lukt alleen maar door statiegeld te vragen.”

Vraagt Pukkelpop dit jaar een waarborg voor elke wegwerpbeker of petfles?

Frederik Luyten (woordvoerder Pukkelpop): “Nee. We maken ons sterk dat we dit jaar al die 90 procent zullen halen zonder een waarborg aan te rekenen. Het wordt hoe dan ook een belangrijke test, om te zien wat we in 2020 zullen doen.”

Fris getapt

De grote festivals zijn duidelijk in snelheid genomen door de nieuwe wet. Rock Werchter en Tomorrowland zullen net als Pukkelpop inzetten op recyclage, in plaats van voor herbruikbare bekers te kiezen. De bekers op Tomorrowland worden verwerkt tot nieuwe bekers, die van Rock Werchter worden grondstof voor andere producten, zoals fleece. Dat is minder duurzaam, omdat er voor iedere gebruikte beker een nieuwe moet worden gemaakt.

Debby Wilmsen (woordvoerder Tomorrowland): “Vorig jaar hebben we 36 procent van het pmd correct gesorteerd, dit jaar streven we naar 50 procent.”

Dat is ver onder de norm van 90 procent.

Wilmsen: “Dat minimum is inderdaad erg moeilijk te halen. We hebben ook vragen bij de nieuwe wet: wie zal die percentages controleren? We betreuren dat er niet eerst met de organisatoren is gepraat.

“Vorig jaar hebben onze festivalgangers goed gebruikgemaakt van de nieuwe sorteerbakken, maar op de parkeerterreinen en aan de ingangen belandde alle afval nog te vaak in één zak. Nu willen we samenwerken met een sorteercentrum in Rumst. De verpakkingen uit al onze vuilnisbakken worden in containers afgevoerd en in Rumst met de hand gesorteerd.”

Rock Werchter zegt al de 90 procent te benaderen.

Nochtans haalde Pukkelpop vorig jaar met extra inspanningen slechts 70 procent.

Nele Bigaré (woordvoerder Rock Werchter): “Het is een inschatting. Maar we zitten ver boven die 70 procent, daar zijn we zeker van. En volgend jaar zullen we ons aan de wet houden, dat staat vast.”

Rock Werchter wil het publiek bewuster maken van het probleem, meer personeel inschakelen en meer vuilnisbakken klaarzetten – het containerpark zou nu al tippen aan dat ‘van een middelgrote stad’. Maar dat er meer inspanningen nodig zullen zijn om het minimum van 90 procent te halen, is duidelijk.

 Volgens OVAM is hergebruik beter voor het milieu dan recyclage, waarom kiest Pukkelpop dan niet voor herbruikbare bekers?

Luyten: “Dat is nu nog niet mogelijk: er zijn geen bedrijven die ter plekke een wasstraat kunnen installeren om de bekers te wassen.»

Ook Tomorrowland en Rock Werchter halen problemen met de afwas en de stockageruimte aan als redenen waarom ze niet voor herbruikbare bekers kiezen. Maar de belangrijkste reden is de houding van de drankenleveranciers. Eerst en vooral eist de drankensponsor exclusiviteit: alleen zijn drankmerken mogen op het festivalterrein verkocht worden. In ruil levert de firma de drank heel goedkoop, soms zelfs gratis. Daarnaast steunt hij het festival ook financieel – Werchter, Tomorrowland en Pukkelpop zouden tot 1 miljoen euro ontvangen. In ruil mag de sponsor natuurlijk aanwezig zijn op het terrein met vlaggen, promoteams, enzovoort. Het merk koopt met andere woorden zichtbaarheid.

85 procent van de dranken die op Vlaamse evenementen worden verkocht, zijn bieren. De grote brouwers werken steeds vaker met herbruikbare bekers: het herbruikbare Duvelglas is iconisch geworden en op Boomtown wordt al jaren Maes in herbruikbare bekers met het logo van de brouwer getapt. AB InBev zal deze zomer 18 miljoen plastic wegwerpbekers minder gebruiken: die worden vervangen door 660.000 herbruikbare bekers – maar op Rock Werchter en Tomorrowland drinkt u dit jaar nog Jupiler uit een wegwerpbeker. De bierindustrie kan wel makkelijk omschakelen, want alle bier komt uit tapkranen.

Dat is blijkbaar moeilijker voor frisdranken. Producenten Coca-Cola, Spadel (van onder meer Spa en Bru) en Nestlé zweren bij wegwerpverpakkingen als petflesjes. Nochtans is het niet altijd zo geweest. In de tijd van de rode Belga-hoedjes en de zwarte Humo-regenjassen op Rock Werchter kreeg je cola in een beker, en die cola kwam uit een tapkraan of uit glazen flessen. Maar Coca-Cola België heeft vijftien jaar geleden besloten zijn frisdranken in petflesjes te verkopen op de festivalweides.

'Vijftien jaar geleden hebben de fabrikanten besloten frisdrank in petflesjes te verkopen: daar kunnen ze meer geld voor vragen’

Patrick Doyen was als sales- en marketingdirecteur bij Coca-Cola België mee verantwoordelijk voor die beslissing. Hij noemt zichzelf ‘een stroper die boswachter werd’: hij heeft de frisdrankenindustrie verlaten en samen met Jeroen Vereecke van Boomtown het bedrijf Robinetto opgericht. Dat wil de drankvoorziening op de festivals duurzamer maken door tapsystemen te verhuren die aangesloten worden op het waterleidingnet.

Patrick Doyen: “Coca-Cola heeft destijds voor petflesjes gekozen omdat je op een festival meer geld kunt vragen voor een apart verpakt drankje. Tegelijk vergrootten die flesjes de zichtbaarheid van de fabrikant. Maar bij McDonald’s of in het Sportpaleis staat de duurzaamste oplossing: een machine die ter plaatse siroop met leidingwater mengt en er koolzuur aan toevoegt.”

Dat is ook wat Robinetto doet op festivals als Dranouter en Paradise City in Perk.

Doyen: “Door dat systeem heb je 85 procent minder verpakking en transportkosten. Coca-Cola deed het vroeger ook op festivals. Nu kiezen ze voor petflesjes op festivals omdat ze je dan een frissere drank kunnen serveren, de zogenaamde perfect serve. Maar we hebben het over een multinational: die kan de perfect serve garanderen met een hightech tapsysteem. Pepsi doet het al: zij hebben net een nieuw tapsysteem in gebruik genomen.”

Hallo, Coca-Cola? Waarom zweren jullie bij petflessen op evenementen in België?

Eva Lefevre (woordvoerder Coca-Cola België): “We hebben destijds bewust gekozen voor petflessen wegens de veiligheid, de kwaliteit en de hygiëne.”

Betekent dat dat de cola die ik uit een tapkraan krijg bij McDonald’s of in het Sportpaleis dan onveilig, van slechte kwaliteit en onhygiënisch is?

Lefevre “Nee, daar zijn de omstandigheden anders. Die machines staan niet in de hitte en niet in een wei, en er vliegen geen insecten rond.»

Coca-Cola heeft toch het geld en de knowhow om anno 2019 ook uit een tapkraan die perfect gekoelde frisdrank te tappen?

Lefevre “Vandaag is dat technisch onhaalbaar. Wij geloven heel hard in recyclage. Dat wordt ook het thema van onze campagne op Rock Werchter: de hele Coca-Colastand staat in het teken van recyclage.»

Coca-Cola zou de festivals nu historisch lage inkoopprijzen aanbieden, zodat ze toch met petflesjes zouden werken.

Lefevre: “Dat is een grove aantijging: het is gewoon onwaar.»

Doyen: “Het is wel logisch dat de drankenindustrie in deze tijden van duurzaamheid tegen de festivals zegt: ‘Recycleren is dé oplossing.’ Op de weides heeft ze nu eenmaal een berg afval van petflessen. In feite komt het erop neer dat de drankensponsors tegen de festivals zeggen: ‘Wij kiezen voor recyclage. En als jullie daar niet voor kiezen, dan sponsoren wij niet meer.’ In dat geval loopt het festival véél geld mis.”

Pukkelpop en Rock Werchter hebben sponsordeals met Coca-Cola, Tomorrowland werkt samen met Spadel. Zij zeggen dat de sponsors hun strategie niet bepalen, maar dat ze wel met hen overleggen.

'Een plastic beker moet je terug naar de toog brengen, niet op de grond gooien.'

Vereecke: “Een wegwerpbeker kost een festival zo goed als niks. De biersponsor geeft de bekers gratis, en als ze worden weggegooid, raapt een vrijwilliger of de lokale Chiro die op. Bekers huren en afwassen kost méér. Ook dat speelt mee bij de grote festivals. Maar de festivalsector zou tegen de drankensponsors moeten zeggen: ‘Jullie hebben ons jaren verplicht om wegwerpbekers te gebruiken, organiseer en betaal nu het uitlenen én het afwassen van herbruikbare bekers.’ Vanaf 2020 is het sowieso verplicht. Wat is dan nog het probleem?”

Organisatoren vrezen dat er minder drank verkocht zal worden. Wie zijn vrienden op tien pinten trakteert, betaalt 10 euro waarborg voor de herbruikbare bekers, maar als ze weglopen met hun pinten, is de trakteerder de waarborg kwijt.

Vereecke: “Dat is inderdaad een issue, ik heb het onderschat bij Boomtown. Op Best Kept Secret lukt het systeem met herbruikbare bekers wel, maar de Nederlanders kennen die trakteercultuur van ons niet (lacht).”

Malotaux: “Dat klopt niet, hoor (lacht). Ons publiek is wat ouder, hoger opgeleid en bezig met duurzaamheid, én het heeft meer geld. Toen we met herbruikbare bekers begonnen, verkochten we zelfs méér drank. Maar op een studentenfeest zou die waarborg wel een issue kunnen zijn.”

Mariën: “Is dat nu hét grote struikelblok? Die waarborg betaal je maar één keer: bij je eerste drankje, daarna wissel je telkens je beker in. Als je wilt trakteren, vraag je de lege bekers van je vrienden en breng je die naar de bar. En als je met een groepje vrienden samen binnenkomt, kun je ook samenleggen voor de waarborg. Probleem opgelost.”

Vereecke: “Op termijn moet het ook zonder waarborg kunnen. Op café betaal je toch ook geen waarborg voor je glas? Misschien heb je als student weleens een Duvelglas gepikt, maar je wéét toch dat je een glas na gebruik weer op de toog zet?”

Mariën: “De festivalbezoeker zal zijn mentaliteit moeten wijzigen: een plastic beker moet je terug naar de toog brengen, niet op de grond gooien.”

Tot slot: wat zijn op dit moment de duurzaamste festivals van Vlaanderen?

Mariën: “Het hardcore punkfestival Ieperfest heeft een Lifetime Achievement Award gekregen van OVAM: het bestek is er van metaal, en zelfs frieten krijg je er in een afwasbaar potje, waarvoor je een waarborg betaalt. Al het eten is er trouwens veganistisch – en zéér lekker. Ook festivals als Dranouter en Sfinks doen zeer veel moeite, net als Boomtown, Ubuntu en Paradise City in Perk. Over alles vragen ze zich daar af: ‘Is het duurzaam of niet?’”

Gilles De Decker (organisator Paradise City) “Bij iedere editie laten we onze afvalberg analyseren door een auditbedrijf, CO2logic, en telkens verbeteren we ons systeem. We werken sinds het begin met herbruikbare bekers, maar we hadden toch nog veel plastic afval. Toen hebben we al onze drankenleveranciers ervan kunnen overtuigen om geen petflesjes meer te leveren. Onze cola was vorig jaar Pepsi via een tapsysteem, dit jaar wordt het Fritz-Kola uit glazen flessen.

“Ik wil Rock Werchter en andere festivals de les niet spellen, wij zijn veel kleiner. Maar de tijd en de middelen die je in de organisatie van het systeem met herbruikbare bekers steekt, win je terug doordat je achteraf veel minder moet opruimen. Op maandagochtend hoeven wij alleen nog sigarettenpeuken uit het gras te plukken.”

©Humo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234