Donderdag 29/10/2020

Weggooien, die handel!

In de zomer vielen plotseling de koelkasten van de Lidl van Libramont uit. Hopen diepvriesproducten werden in de vuilnisbak gekieperd wegens ontdooid en niet langer verkoopbaar. Zonde toch, dachten vijf personeelsleden. Ze behoedden een paar diepvriespizza’s voor de stortplaats en namen ze mee naar huis.

De vijf kregen deze week hun C4 in de bus: onmiddellijk ontslag wegens ‘zware fout’. Een soortgelijk incident haalde een maand geleden ook al de krantenkolommen. De gerant van de Lidlvestiging in Montegnée bood in de kantine vervallen fruit aan zijn personeel aan. Ook hij werd ontslagen, wegens zware fout.

Een vervaldatum die bijna verloopt of verpakking die licht beschadigd is, supermarkten hebben er gigantische vuilnisbakken voor nodig. Elke dag gooien ze waanzinnige hoeveelheden voedsel weg. Een studie uit Groot-Brittannië toonde aan dat elk jaar zo’n 500 miljoen ton voedsel onverkocht in de winkelrekken blijft liggen, en dus uiteindelijk in de afvalcontainer belandt. “Je zou op vrijdagavond eens in de vuilnisbakken van een supermarkt moeten snuffelen”, zegt Jan De Weghe, federaal ABVV-secretaris van de distributiesector. “Daaruit kun je echte schatten opdiepen. Maar in elke distributieketen geldt dezelfde regel: het personeel neemt nooit iets mee naar huis. Zelfs niet als het al in de container ligt. Zelfs niet een vervallen worst. Lach maar, ik ken iemand die daarvoor ontslagen is.”

De directie van Lidl zelf wil geen commentaar kwijt. Niet over haar richtlijnen inzake het weggooien van artikelen, en zeker niet over het incident in Libramont. De andere ketens geven wel maar al te graag tekst en uitleg over de inspanningen die ze leveren om hun overschotten tot een minimum te beperken. Kort samengevat: het personeel neemt niets mee (“de ene neemt één kilo aardappelen, de ander twee. Waar houdt het op?”), wat nog bruikbaar is wordt gezwind en met een glimlach naar de voedselbank en aanverwanten gebracht, en organisch afval wordt gegist en via een gespecialiseerde firma omgezet in hernieuwbare energie. Verder wordt gehamerd op het feit dat ze met handen en voeten gebonden zijn aan de wetten op de voedselveiligheid, die nu eenmaal bepalen wat ze wel en niet in de rekken mogen laten liggen.

Wat de ketens er niet bij vertellen, is dat ze vaak toch gewoon zelf kiezen voor de simpelste oplossing: de vuilnisbak. “Een winkel als Delhaize scoort natuurlijk met ‘fris’ en ‘vers’. Ze kunnen dus niet anders dan nog eetbare producten weggooien als die niet meer blinken van versheid”, zegt Eric Tollens, professor landbouw- en voedseleconomie aan de KU Leuven. De supermarkten vertellen ook niet dat achter die tonnen afval vaak een onwrikbare economische logica schuilgaat.

“Eten doneren aan hulporganisaties vereist nu eenmaal een zekere logistieke organisatie. Die bergen overschotten organiseren en vervoeren vergt nu eenmaal een grotere kost dan alles gewoon mee te geven met afvalbedrijf Van Gansewinkel”, vertelt vakbondsman Romuald Geury van het Waalse CSC. “Ook tijdgebrek speelt vaak een rol. De producten worden maar net op tijd uit de rekken gehaald. Tegen dat ze de behoeftigen bereiken, zijn ze al lang vervallen.”

Door groenten en fruit te vergisten, harken warenhuizen dan weer groenestroomcertificaten binnen, waardoor de kosten toch gecompenseerd worden.

Uiteraard wil de distributiesector zich ook de kaas niet van het brood laten eten. “De supermarkten vrezen voor parallelle handeltjes met familie en buren van personeelsleden”, vertelt een vakbondsman uit de distributiesector. “En wat ze weggeven, wordt niet betaald. Vanuit die visie is het voordeliger de producten te vernietigen dan te doneren.”

Geury: “Voor de directie is eten weggeven als de doos van Pandora. Omdat het hen - alweer - met meer werk opzadelt: er moeten regels opgesteld worden, de verdeling tussen het personeel moet georganiseerd en gecontroleerd worden. Welk bedrijf staat daarom te springen? Weggooien, dan maar.”

Opmerkelijk genoeg blijken ook de personeelsvertegenwoordigers geen vragende partij voor wat meer soepelheid inzake perfect consumeerbare artikelen die anders toch in de vuilnisbakken verdwijnen. Want waar leg je de grens? “De ene neemt een biefstuk, de ander moet het stellen met een droge worst? Je ziet de problemen al van kilometers ver aankomen”, aldus De Weghe. “Bovendien is het maar een kwestie van tijd voor de supermarkten die gunst beschouwen als een voordeel in natura. Voor je het weet, moet het personeel inleveren op andere voordelen of gratis komen werken op zondagochtend, omdat ze elke week drie appels en een blik tomatensaus mee naar huis mogen nemen.”

CONTRACTUEEL BEPAALD

De Belgische Federatie Voedselbanken (BFV) wordt al enige tijd geconfronteerd met een daling van het aantal giften. “Wij nemen goederen over die nog eetbaar zijn, maar om allerlei redenen niet meer in de commerciële handel verkocht worden”, legt Fons De Vadder (BFV) uit. “We nemen natuurlijk niet zomaar alles aan. Maar je hebt veel producten waarop staat ‘bij voorkeur te gebruiken voor die datum’, en iedereen weet toch dat je chocolade nog lang na de vervaldatum kunt opeten. Misschien krijgt de reep hier en daar wat witte vlekjes, maar toch: perfect eetbaar. Koekjes blijven zelfs een jaar na de uiterste datum goed. Daar bestaan tabellen van.”

Geen onmogelijke eisen dus, bij de voedselbanken. En toch gooien sommige producenten hun waren nog liever in de vuilnisbak dan ze aan hulpbehoevenden te geven. “Imago is alles, vooral bij merkproducten”, licht De Vadder toe. “Stel dat de opwarmsoep van merk A via ons wordt bedeeld en iemand wordt ziek omdat de officiële vervaldatum net overschreden is. En stel dat het verhaal van die voedselvergiftiging de media haalt. Voor dat soort imagoschade zijn de bedrijven erg beducht, en dus delen ze liever niet uit dan het risico te nemen.”

Om helemaal zeker te zijn, stipuleren diverse producenten in het contract met de leverancier dan ook dat hun product vernietigd moet worden wanneer de vervaldatum nadert. “Als het op hun reputatie aankomt, lopen de bedrijven liever geen risico”, bevestigt Chris Moris van Fevia, de federatie van de voedingsindustrie. “Ook willen ze liever niet dat hun producten uit het hogere gamma in een ander circuit terechtkomen. Als ze een bepaalde koffiesoort als luxeproduct lanceren, dan is het niet de bedoeling dat die koffie uiteindelijk eindigt als weggeefproduct. Zoiets weegt immers op het imago.”

“Natuurlijk kun je je afvragen of het moreel verantwoord is om zo veel weg te gooien terwijl vele mensen nauwelijks te eten hebben”, geeft De Weghe toe. “Maar ik zie niet meteen een alternatief, het ligt erg moeilijk. En dan moet je weten dat het bij Lidl nog meevalt, die hebben amper stock. Bij de andere ketens spreken we niet over 100 maar 600 pizza’s die zomaar worden weggegooid.”

Toch haalt hij de schouders op bij het verhaal van de vrouw uit Libramont, die al tien jaar voor Lidl werkte. “Ze zouden toch maar weggegooid worden”, zei die afgelopen week in L’Avenir. “Ik heb er dan maar twee meegenomen.” Geury schudt het hoofd. “Ze wist dat het verboden was en ze heeft toch toegegeven dat ze twee pizza’s heeft meegenomen. Er was weinig wat we nog konden doen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234