Zondag 31/05/2020

Weggemoffeld in het land van de schaamte

Waarom gehandicapte kinderen in Bulgarije verwaarlozing riskeren

In de veelbesproken en gisteren opnieuw geprogrammeerde 'chockumentaire' Bulgaria's Abandoned Children wordt ingezoomd op een tehuis waar gehandicapte kinderen verwaarloosd worden, soms tot de dood erop volgt. De reportage toont wraakroepende wantoestanden waarvan niemand vermoedde dat ze in de Europese Unie nog bestonden. Niemand, behalve dan specialisten als Balkankenner Mon Detrez. 'Natuurlijk vond ik die documentaire erg aangrijpend. Maar echt verrast? Nee.' Door Jeroen de Preter

Een goed jaar geleden trad Bulgarije samen met buurland Roemenië toe tot de Europese Unie. Evident was en is dat misschien nog steeds niet. Beide Balkanlanden hadden tot 1989 onder harde communistische regimes geleefd en lijken daar nog altijd niet helemaal van hersteld. In plaats van communistische leiders kwamen maffiose groepen die nog altijd het maatschappelijke leven en de politiek in hun greep houden.

Aan de toetreding waren dan ook strenge voorwaarden verbonden. Nog minstens twee jaar lang moeten Bulgarije en Roemenië zo veel mogelijk verantwoordiging aan de EU afleggen

Bulgarije en Roemenië zijn ook buitenbeentjes waar het de welvaart betreft. Volgens recente cijfers van het Europese statistische bureau Eurostat zijn het met voorsprong de armste landen van de EU. De 'koploper' is Bulgarije. De koopkracht van de gemiddelde Bulgaar is bijna drie keer lager dan die van de gemiddelde Europeaan en zelfs bijna vier keer lager dan die van de gemiddelde Belg.

Over de vraag hoe instellingen als die van Mogilino er vandaag nog kunnen bestaan, moet Balkanspecialist Mon Detrez dan ook niet lang nadenken. "Het is in de eerste plaats natuurlijk een geldprobleem" zegt hij. "Een land als Albanië is trouwens nog erger. De toestand in de weeshuizen daar zal zeker niet beter zijn dan die in Bulgarije."

Onwil om te investeren

Behalve met geldgebrek heeft het volgens Detrez echter ook te maken met een blijkbaar moeilijk uit te roeien mentaliteit. "Daarbovenop komt ook nog de onwil om in instellingen voor gehandicapten te investeren", aldus Detrez. "Ouders zijn in veel gevallen niet alleen te arm om voor hun gehandicapte kinderen te zorgen, ze schamen er zich ook voor. En dus stoppen ze die weg in een weeshuis."

Detrez wijst er nog op dat in de Bulgaarse weeshuizen een onevenredig groot aantal Romazigeuners woont. Hun aanwezigheid bevordert de wil om erin te investeren volgens hem allerminst.

"De zigeneurs (naar schatting 10 procent van de Bulgaarse bevolking van 8,5 miljoen, JDP) zijn in Bulgarije altijd al als lastposten beschouwd. Het zijn de paria's van de Bulgaarse maatschappij. Je kunt het een beetje vergelijken met de Noord-Afrikanen hier, ja, maar dan wel uitgesprokener."

Kate Blewett, de journaliste die de bewuste reportage maakte, wijst in gesprek met deze krant nog op een derde factor. Toen ze ruim tien jaar geleden The Dying Rooms draaide, een even spraakmakende documentaire over Chinese weeshuizen, stootte ze er op wantoestanden die zeer vergelijkbaar zijn met die van de instellingen in Roemenië en Bulgarije. "Het is geen toeval dat het telkens om communistische of ex-communistische landen gaat", stelt Blewett. "Gehandicapte mensen - of het nu om kinderen of volwassenen gaat - pasten niet in het communistische systeem en moesten weggemoffeld worden. In de grote steden is die mentaliteit in korte tijd heel erg ten goede veranderd, maar op het platteland gaat die evolutie veel trager."

Detrez kan haar daarin alleen maar bijtreden. "Natuurlijk speelt het communistische verleden van Bulgarije hierin ook een rol. Alleen de arbeiders telden toen echt mee. Gehandicapten waren niet nuttig. Men schaamde zich erover en verstopte ze in instellingen."

Inmiddels lijkt er een kleine discussie te ontstaan over de authenticiteit van de reportage. Net als de Bulgaarse autoriteiten heeft ook de Bulgaarse ambassadeur in België twijfels geuit over het waarheidsgehalte van Blewetts reportage. In een gesprek met Bruno Tuybens en tv-maker Chris Dusauchoit liet de ambassadeur zich gisteren ontvallen dat je met televisie "alles kunt bewijzen".

"Ik denk niet dat dat een verstandige uitspraak is", stelt Detrez. "De man zou natuurlijk beter proberen om iets aan het probleem te doen in plaats van naar de reportagemaakster te wijzen. Want zulke toestanden bestaan in Bulgarije of bij uitbreiding de hele Balkan wel degelijk, daar moet je niet aan twijfelen. Natuurlijk zal de documentaire een gecondenseerd beeld van het probleem geven en zijn er in Bulgarije instellingen te vinden waar wél goed en professioneel wordt gewerkt. Maar zo werkt tv nu eenmaal."

Detrez vindt het dan ook een goeie zaak dat ons land zo snel op de verontwaardiging reageert, al heeft het volgens hem wel weinig zin om dat enkel met een kleine zak geld te doen. "In eerste instantie moet er geïnvesteerd worden in de opleiding van personeel", vindt Detrez. "In zulke instellingen werken nu vooral mensen die van geen hout pijlen weten te maken. Ze gaan daar werken voor een hongerloon, niet uit overtuiging, maar omdat ze niets beters kunnen vinden. Het zijn niet de mensen waar je een grote inzet of betrokkenheid van mag verwachten."

Detrez is en blijft ondertussen een voorstander van de toetreding van Bulgarije tot de EU. "Die beslissing is toen niet zomaar genomen. Het land moest voldoen aan een hele reeks criteria, en daar heeft het ook aan voldaan."

Bovendien, zegt Detrez, is Bulgarije door de toetreding minder dan vroeger een buitenland. "Dat bewijst ook de ongewoon felle reacties op die documentaire. Als het over weeshuizen in pakweg Armenië was gegaan, zou de reactie niet zo fel geweest zijn. Bulgarije belangt ons sinds kort meer dan ooit aan."

Balkankenner Raymond Detrez:

Het communistische verleden van Bulgarije speelt een rol.

Gehandicapten waren niet nuttig. Men schaamde zich erover en verstopte ze in instellingen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234