Zondag 05/04/2020

Weg van televisie

Zowat tien jaar geleden, toen ik nog wild en onbesuisd was, viel ik met onbetamelijke wellust voor een vrouw, een in mijn perceptie godin-gelijk mooie deerne, aan wie ik heel mijn ziel en zaligheid wilde offreren. Het duurde enkele weken - o hitsige passie - voordat ze een eerste keer, en sindsdien week na week, haar liefde voor Humo's 'Dwarskijker' uitsprak: hoe prachtig die Rudy Vandendaele het toch altijd kon formuleren.

Nu was ik ook bijzonder geporteerd voor de schrijfsels in 'Dwarskijker', maar het ging me in mijn van verliefdheid bedwelmde kop wat te ver om dat telkens weer breeduit te etaleren. In die hevige weken las ik dus stilzwijgend Humo's televisierubriek, ik hoedde me voor instemmend gegrinnik en veinsde zelfs eens enige onverschilligheid.

Televisie had ik toen overigens niet in huis, dus ik hoopte dat m'n droomprinses mijn gedrag aannemelijk zou vinden. En ik liet natuurlijk niet na om tersluiks te gluren als ze de Humo nam en meteen bladerde tot bij 'Dwarskijker'. Dat was het eerste scheurtje, de eerste jaloezieklauw, het eerste verraad, de eerste verwijdering. En uiteraard bleef ook deze liefde niet duren. Pas later kon weer onbekommerd genoten worden van 'Dwarskijker'.

"Ik heb weinig begrip voor mentale kleinzierigheid", schreef Rudy Vandendaele in 1996 in zijn rubriek, "maar Liefdesverdriet neem ik au sérieux. Toen ik nog in de onnozelheid van de jeugd gekleed ging, heeft die pijn ook weleens door mijn lijf en leden gesnerpt. Ik had mijn zinnen gezet op een lokale bosnimf, die in mijn verblinde ogen adembenemend mooi was. Terwijl ze haar schoonheid nonchalant ronddroeg, spreidde ze een katachtige onafhankelijkheid tentoon. Ik wou, tegen alle dierkundige beginselen in, haar hond zijn."

Nu, intussen tien jaar ouder en al een serieuze tijd met overgave de huwelijkse staat imiterend, zit ik soms met m'n gezellin voor de televisie - zij met een plaid of zo'n door Humo gepromoot televisiedekentje over de benen, iets wat ik ten stelligste weiger: niets tegen een zekere cosy burgerlijkheid, maar het moet nu ook niet gecultiveerd worden. Humo ligt binnen handbereik, en het komt wel eens voor dat mijn geliefde me enthousiast onderhoudt met het voorlezen van een quote uit 'Dwarskijker', soms zelfs een alinea of drie. Het komt in veel huishoudens met Humo voor.

In se is het cynisch dat de van luciditeit sprankelende commentaren van Vandendaele in deze tijd van almaar wilder om zich heen grijpende televisiewaan en verkleutering voor zovelen een balsem zijn. Op zijn minst zorgen ze voor een grimmige vrolijkheid als de debiliteit te fel toeslaat. Over een dating-programma van het gretige oentje Ingeborg schreef hij bijvoorbeeld: "Hoe meer wanklanken in Blind Date, hoe meer vreugde. Ik probeerde mijn zoontje uit te leggen dat er met de steun van je kwade genius zelfs aan beroerde televisieprogramma's lol te beleven valt, maar voor dat soort perversie bleek hij nog ietsje te jong te zijn." En na een kritiek op The Jerry Springer Show: "Ik had na afloop zin om een tijdje naar een monochroom schilderij te zitten staren en te mediteren over de vraag wat er eigenlijk fout is aan enige goede smaak."

Een stukje over de de vijftienhonderdste aflevering van de soap Familie besloot hij met: "Als steeds op zoek naar zingeving, heb ik dit programma niet uitgekeken", en in hetzelfde jaar 1998 poneerde hij: "Er komt een dag dat elke Vlaamse malloot lang en breed op de televisie is geweest. Nog even doorbijten." Iedere week bevat zijn televisiecolumn dat soort stilistische hoogstandjes, telkens in superieur Nederlands en in een aanstekelijk lichtvoetige stijl. Meestal op een betrokken, ietwat superieure, maar des te puntiger toon. Het valt voortaan allemaal na te lezen in het bij Van Halewyck verschenen boek Dwarskijker 1991-1998. (Toen ik aan het boek begon, vreesde ik dat deze per definitie tijdgebonden televisiekritieken een wat belegen indruk zouden maken, en vroeg ik me af of zo'n uitgave wel zinvol was. Dat blijkt echter prima mee te vallen. En over zin gesproken, zoals 'Dwarskijker' opmerkt na een als zinloos ervaren tv-avond: "Nu is volgens welingelichte bron het hele leven wel zinloos, maar 't komt erop aan daar toch enigszins maat in te houden.")

Vandendaele werd vanaf 1991 Humo's vaste 'Dwarskijker'. Maar de rubriek was al befaamd, lang voor hij er z'n eerste bijdrage aan leverde. Decennialang was het de vaste stek van Willy Courteaux, die ook de brievenrubriek deed als 'de man in het venster'. Ook toen al stak 'Dwarskijker' met kop en schouders uit boven het moeras van de voornamelijk gezapige televisiekritiek in Vlaanderen. Courteaux was een monument bij Humo; wekelijks schreef hij, soms nogal hoogdravend en ideologisch geïnspireerd, een fel gesmaakte kritiek. Na zijn afscheid vroegen velen zich af hoe het nu verder moest met de populaire televisierubriek. Ik herinner me dat Courteaux zelf in een interview opmerkte dat 'zijn Dwarskijker' voortaan door twee journalisten volgeschreven werd: een die de ernstiger, Courteaux' geliefde, programma's behandelde, en Vandendaele die zich meer leek te focussen op het entertainment. Maar korte tijd later deed Vandendaele het alleen, en op zo'n manier dat hij de legendarische Courteaux deed vergeten.

In februari 1996, naar aanleiding van weer eens een songfestival, verwees hij nog eens naar z'n "illustere voorganger". Het citaat toont meteen de huidige 'Dwarskijker' in al z'n stilistische brille en inhoudelijke behendigheid. Hij schrijft dat Courteaux destijds "de verbluffende microfoontechniek van Kalinka prees; als die zangeres een keel opzette, hield ze de microfoon wat verder van haar mond af: dat was een nouveauteetje toen. Heden ten dage moet ik niet meer over zulke details beginnen, want zelfs al breng je, in het heetst van je act, je microfoon rectaal in, nog zullen kenners je geen gebrek aan techniek kunnen verwijten. Die dingen zijn erg geavanceerd tegenwoordig, in tegenstelling tot de kenners." Zo'n schrijver moet de literatuur in, weg van het televisiescherm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234