Maandag 06/12/2021

Weg van het midden

Het centrum is niet noodzakelijk grijs, luidt het bij de VLD. Maar dan moet de partij snel met ideeën komen die dat bewijzen

Fabian Lefevere

maakt de politieke tussenstand van de week op

Elke verkiezing heeft haar hype. In België had iedereen het na de gemeenteraadsverkiezingen over 'goed beleid' en nu in Nederland heet de verklaring voor winst en verlies 'duidelijke taal'. Dat zorgde ervoor dat de kiezer wegvluchtte van het centrum naar de flanken. En laat dat centrum nu net de plaats zijn waar de VLD haar kamp wil opslaan voor de federale verkiezingen.

Niet dat iemand van mening was dat de Nederlandse situatie zomaar op België toegepast kan worden, maar geen partijvoorzitter die er deze week geen mening over ventileerde. Dat geldt ook voor ex-partijvoorzitters. Karel De Gucht belegde in Colombia, waar hij een roadshow afwerkt, zowaar een persconferentie om "ten persoonlijke titel" zijn licht te laten schijnen over wat zich in Nederland had afgespeeld.

De Guchts analyse was wellicht juist - iets wat hem overigens al eerder overkwam. De minister complimenteerde Marijnissen omdat hij een politiek had gevoerd die 'men' begrijpt. En als iemand mocht twijfelen: natuurlijk is De Gucht het niet eens met Marijnissen. Maar die neemt wel duidelijke standpunten in, waarin hij zelf lijkt te geloven. En dat bevalt De Gucht kennelijk. Niet voor niets mag De Gucht graag tekeergaan tegen de waan van de dag in de politiek, en de neiging van politici om zich te laten leiden door opiniepeilers en spinmeisters. Hij noemde dat zelf ooit 'redelijk onverzettelijk', nu heet dat in de VLD 'progressief'.

Maar meer dan zomaar een intellectuele analyse van de Nederlandse politiek zijn De Guchts opmerkingen ook bedoeld voor intern gebruik en - onvermijdelijk - als bevestiging van het eigen gelijk. Eén probleem leek hij daarbij vanuit Colombia over het hoofd te zien. De Gucht houdt zijn eigen partij nu al jaren voor dat de electorale winst in het midden ligt, maar ook hij zal vastgesteld hebben dat de Nederlandse kiezer de uiteinden van het politieke spectrum heeft opgezocht. En dan is het niet zo verstandig om door het midden te combineren. Doelpunten scoor je door acties van op de flanken, dat weten de Nederlanders al sinds ze het totaalvoetbal uitvonden.

Nee, gaat het dan categorisch bij de VLD. Het centrum is niet noodzakelijk grijs. De VLD hoopt vanuit het centrum met vernieuwende voorstellen het politieke debat te kunnen kleuren. Maar dan moet ze nu snel met ideeën komen die dat ook bewijzen. Want nu is het de wereld op haar kop. Je zou verwachten dat de VLD met voorstellen komt waaruit haar progressieve aard vanzelf blijkt, maar ze zet zichzelf in de markt als progressief en zwijgt vervolgens. Voorlopig lijkt de VLD te veel te vertrouwen op het torinstinct van Guy Verhofstadt.

"We hebben nog tijd", zo verdedigde de partijtop zich. Dat zal wel zo zijn. Te vroeg pieken - dat heet: voor Nieuwjaar - is wellicht niet verstandig. Maar zoveel tijd hebben de liberalen nu ook weer niet om de kiezer van hun goede bedoelingen te overtuigen. Zonder spraakmakende voorstellen zal al snel de overtuiging veld winnen dat de ideologische correctie bij de VLD meer een marketingoperatie van Noël Slangen is dan een maatschappelijk project. En dan zijn ze weer bij af. In Nederland waren het de authentiekste politici die hebben gewonnen. En niet diegenen die hun positie afstemmen op wat electoraal het meest lijkt te lonen.

Echt bedreigd voelt de VLD zich duidelijk niet door de Nederlandse situatie. De partij stippelde een koers uit, zo zegt ze, en dan mogen de Nederlanders stemmen op wie ze willen. Invloed op de VLD heeft dat niet. En verschilt de Belgische situatie uiteindelijk niet dag en nacht van de Nederlandse? Aan de partijtop wordt ervan uitgegaan dat een derde van de kiezers sowieso tegen het establishment stemt, en die mensen zitten al bij het Vlaams Belang.

Nog even abstractie makend van het defaitisme dat hieruit spreekt - de VLD gelooft er kennelijk niet in dat ze nog terrein kan terugwinnen op het VB - bezondigt de partij zich met uitspraken als deze ook aan een naïef geloof in eigen kunnen. Want als Geert Wilders in Nederland zo'n eclatant succes boekt, dan bestaat minstens het risico dat ook Jean-Marie Dedecker dat doet. Op haar rechterflank is en blijft de VLD kwetsbaar.

De ironie wil dat de VLD de Nederlandse les niet op zichzelf toepast, maar wel op de socialisten van Johan Vande Lanotte. Als het stemgedrag boven de Moerdijk al voor iemand een potentieel risico inhoudt, dan wel voor hem. Vande Lanotte, zo wordt gespind vanuit de VLD, zal een PvdA-scenario alleen kunnen vermijden als hij naar links opschuift. En met Vande Lanotte weg uit het centrum is daar meer plaats voor de VLD. Lees: dan is de felbegeerde paarse kiezer voor de VLD.

Dat is een heel erg snelle conclusie. Terwijl Somers van rechts bestookt wordt door Dedecker, is het zoeken naar een Belgische Jan Marijnissen die Vande Lanotte in de problemen zou kunnen brengen. Of het moet de gepensioneerde Jef Sleeckx zijn. Niet dus. Bovendien heeft Vande Lanotte niet eens ongelijk als hij zegt dat hij zich ideologisch ergens tussen de PvdA en de SP bevindt. Meteen na zijn aantreden als voorzitter ging Vande Lanotte hameren op de klassiek-linkse thema's waarmee de SP zo goed scoorde - of dat nu energie, armoede, huisvesting of ontwikkelingssamenwerking is. Vande Lanotte daarover: "Bos is te ver meegestapt in de concurrentiële logica." Voor wie er nog aan zou twijfelen: de linkerflank van de sp.a is niet in gevaar. En dat zullen ook de groenen niet klaarspelen als ze niet razendsnel hun geloofwaardigheid terugwinnen.

Vande Lanotte lijkt absoluut niet van plan om dezelfde fout te maken als Wouter Bos, die zijn smoel verloor omdat hij te veel mensen tegelijkertijd tevreden wilde stellen. Bos kon niet verbergen dat hij stond te popelen om mee te regeren en de PvdA trok als oppositiepartij met een beleidsprogramma naar de kiezer. De sp.a zal wellicht net het omgekeerde doen, als beleidspartij zal ze zich profileren met een programma dat naar de oppositie zal neigen. Al moet dat natuurlijk niet overdreven worden, daarvoor is Vande Lanotte nog altijd te veel machtsmens en te weinig ideoloog.

Maar als het Nederlandse resultaat iets duidelijk maakt, dan wel dat de VLD met een grote achterstand aan de race naar de federale verkiezingen begint. De andere partijen zijn op dit ogenblik beter voorbereid en hebben ook een veel duidelijker profiel. Ook pakweg CD&V zal moed putten uit het (relatieve) succes van Balkenendes degelijkheid. Of zoals een ex-minister het verwoordde. "Iedereen zit samen in het peloton, behalve de VLD. Die is eerst nog van fiets veranderd." En het zal een erg goede fiets moeten zijn, wil de VLD de rest nog voorbijsnellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234