Dinsdag 24/11/2020

ReportageEcologie

Weg met het gemillimeterd gazon: ‘Een gazon is maar eentonig, onze tuin is dat allesbehalve’

Karel en Magda Van Haelst genieten van hun natuurtuin. ‘Een gazon is maar eentonig, onze tuin is dat allesbehalve’, klinkt het.Beeld Aurélie Geurts

Groenere en meer diverse tuinen, daar is het de Vlaamse regering met de nieuwe ‘Green deal’ om te doen. Want onze voorliefde voor kiezels en korte gazons is nefast voor onze bodem. ‘Je moet daar veel minder werk in steken dan een gazon dat je om de week moet maaien.’

Toen Karel Van Haelst (72) een pensioenstulpje in Bazel op de kop tikte, kreeg hij er een stuk verwaarloosd populierenbos bij. Dus ging hij aan de slag met wat hij vond, en legde hij een natuurtuin aan rondom zijn huis. Geen strak afgeschoren hagen of gemillimeterd gazon, wel een bloemenweide, stapels afgevallen bladeren en bomen van alle groottes. “Een gazon is maar eentonig, onze tuin is dat allesbehalve. Telkens als mensen hier langskomen, kunnen ze niet ophouden over hoe leuk onze tuin is.” Het was de klimaatcrisis die Van Haelst ertoe aanzette om zijn tuin zo natuurlijk mogelijk te houden. “Het is onze generatie die de planeet naar de knoppen heeft geholpen, dus het is ook aan ons om er iets aan te doen.”

De tuinen in Vlaanderen groener en diverser maken. Dat is precies het doel van de ‘Green deal’, een initiatief van Vlaams minister van Natuur Zuhal Demir (N-VA) en een honderdtal bedrijven en organisaties. “Vlaanderen telt twee miljoen privétuinen, samen goed voor 9 procent van het Vlaamse grondgebied. Ter vergelijking: de natuurgebieden beslaan 3 procent en de bossen 11 procent. 

Tuinen kunnen dus een belangrijke rol spelen op het vlak van klimaat, waterschaarste, biodiversiteit en welzijn als ze op een natuurlijke manier ingericht en beheerd worden”, aldus Demir. De deelnemers aan de Green deal – van scholen tot tuinaannemers, tuinarchitecten en kwekerijen – gaan de komende vier jaar ervaringen en kennis uitwisselen, en vooral zelf initiatieven nemen om de tuinsector te herdenken.

“Wij willen tonen dat je je tuin op een andere manier kunt benaderen”, zegt Paul Verschueren van Kenniscentrum Tuin+ (Erasmushogeschool Brussel). Met Mijn Tuinlab runt hij het grootste tuinonderzoek van Vlaanderen, en ook voor deze Green deal is hij een van de initiatiefnemers. “Slechts twee dingen tellen voor de meeste mensen: de tuin moet er mooi uitzien, en hij moet bruikbaar zijn. Wij willen daar een derde element, milieuvriendelijkheid, aan toevoegen.” 

In de strijd tegen klimaatopwarming hebben we het vooral over hoe we de koolstofuitstoot kunnen verminderen. Minder aandacht gaat naar hoe we koolstof beter kunnen opslaan. “Een goeie bodem bevat veel koolstof. Het is net een spons, waardoor die veel water vasthoudt. Maar in Vlaanderen dreigen alle bodems tot woestijnen te degraderen. Op sommige plekken is het grondwater wel 100 meter gezakt. En dan gaan we die bodems maar water geven. Dat is echt nefast”, zegt landschapsarchitect Louis De Jaeger. 

Beeld Aurélie Geurts

Een boosdoener volgens De Jaeger is onze voorliefde voor het strak afgemaaid gazon, een erfenis van de Victoriaanse aristocratie. Toen was een afgemeten grasperk een statussymbool voor de elite, want zonder grasmachines had je nog een half leger aan personeel nodig om het kort te houden. “Nog steeds is dat het beeld dat mensen voorgeschoteld krijgen als als ze op tv of in magazines een tuin zien. Dus denken mensen dat hun tuin er zo moet uitzien. Net zoals beelden van gefotoshopte modellen slecht zijn voor ons zelfbeeld, zorgen die beelden van gefotoshopte tuinen ervoor dat we onze tuinen destructief gaan inrichten.” 

Je eigen gazon verrijken is nochtans niet zo moeilijk, zegt Verschueren. “Om te beginnen moeten we veel minder maaien. Een gedeelte kun je om de twee weken maaien, andere delen slechts een paar keer per jaar. Dan hebben insecten de tijd om naar daar te vluchten.” Ook minder mest en kalk toevoegen aan je bodem is cruciaal, net als het aantal grassoorten in je gazon optrekken. 

Daarnaast zijn er heel wat duurzamere alternatieven voor een grasveld. Zo kun je plantenborders aanleggen, waarin je slechts een aantal keer per jaar onkruid moet wieden. Dat een natuurtuin veel meer werk zou vragen, is volgens Verschueren dan ook een misvatting. “Als je tuin goed doordacht is, dan hoef je daar veel minder werk in te steken dan een gazon dat je om de week moet maaien.”

Laat ze liggen

Je tuin duurzamer maken is vaak een kwestie van net minder doen. Met de campagne #Laatzeliggen pleit De Jaeger sinds drie jaar om de afgevallen herfstbladeren niet op te ruimen. De afgevallen bladeren bevatten namelijk heel wat voedingsstoffen, die de bodem natuurlijk bemesten en tegen de zomer voor een humuslaagje zorgen. Haal je de blaadjes weg, dan verbreek je die natuurlijke cyclus, en wordt de bodem jaar na jaar armer.

“Mensen brengen continu plantjes en bladeren van hun bodem naar het containerpark en gaan dan mezenbollen kopen om mezen aan te trekken. Maar als je de bodem bedekt heb je die bollen helemaal niet nodig, want dan zie je overal mezen naar wormen in de bodem pikken.” 

Toen De Jaeger aan zijn campagne begon, kreeg hij veel weerstand. “Mensen snapten gewoon niet waarom je bladeren zou laten liggen. Nu hoor ik veel meer mensen en gemeentes zeggen: we maaien minder. Een mens is een kuddebeest natuurlijk, dus het is aan ons om de norm te verleggen.” 

Ook Van Haelst kan nu meer en meer vogels en andere dieren op zijn natuurdomein verwelkomen. Zo werd er drie jaar geleden zelfs de eerste witte eekhoorn in Vlaanderen gespot. “Da’s net het mooie aan een tuin: je werkt met levend materiaal”, zegt Verschueren. “Anders dan een gebouw groeit een natuurtuin dus mooier met de jaren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234