Maandag 23/09/2019

'Wees niet bang om op je gezicht te gaan'

Een plaat opnemen met je favoriete band: voor veel muzikanten is het een droom, voor Alex Kapranos werd het realiteit. Samen met de rest van Franz Ferdinand bundelde hij de krachten met de legendarische artrockband Sparks, en het resultaat - uitgebracht onder de naam F.F.S. - wordt wereldwijd met superlatieven overladen. 'Je moet niet nadenken, je moet dóén.'

Het gebeurt wel vaker: muzikanten lopen elkaar tegen het lijf in de backstage van het festival waar ze die dag allebei op de affiche staan, raken aan de praat en besluiten hun gesprek met het voornemen om "ooit nog eens iets samen te doen". Het is vriendelijk bedoeld, maar op dat moment weten beide partijen eigenlijk al dat het er nooit van zal komen.

Zo had het ook kunnen lopen tussen Franz Ferdinand en Sparks. Het eerste contact dateert al van toen de groep rond Alex Kapranos elf jaar geleden haar debuut uitbracht, en de gebroeders Ron en Russell Mael vernamen dat de jonge Britten hoog met hen opliepen. Daar waren de broers op hun beurt weer blij mee, want alletwee vonden ze 'Take Me Out' een van de beste popsingles die ze in lange tijd gehoord hadden. Dus de eerste keer dat Franz Ferdinand in Los Angeles optrad, werd prompt een ontmoeting geregeld.

"We konden het meteen erg goed met elkaar vinden", herinnert Ron Mael zich. "De sfeer was heel informeel en ontspannen, en toen we afscheid namen werd inderdaad het semi-oprechte voornemen gemaakt om 'iets' samen te doen. Alleen hadden de Franzen het toen zo ontzettend druk dat het er niet van gekomen is."

Twee jaar later laat Alex Kapranos zich tijdens een radio-interview met BBC evenwel ontvallen dat het plan nog steeds niet is afgevoerd. Alleen kampt hij, zoals dat heet, met een agendaprobleem. De zanger knikt wanneer ik hem er vandaag aan herinner. "Achteraf gezien ben ik blij dat het toen tot twee keer toe fout is gelopen. Want anders was het wellicht bij een of twee nummers gebleven. Een gemeenschappelijke single. Of een ep-tje. Terwijl: nu hebben we er écht werk van gemaakt."

Ontbijtresten gestolen

En inderdaad. Kapranos staat me vandaag te woord in het gezelschap van zijn jeugdhelden. Russell (66) en Ron (70) maakten vooral in de jaren 70 naam met een reeks even eigenzinnige als excentrieke popplaten. De Californiërs scoorden wereldhits met de glamrockclassic 'This Town Ain't Big Enough For The Both Of Us', en - vijf jaar later - het elektronische 'The Number One Song In Heaven'. Eind jaren zeventig vonden ze zichzelf met behulp van Giorgio Moroder en onze eigen Telex opnieuw uit als new-waveband, maar het waren toch vooral de grappige, vaak opmerkelijk intelligente teksten.

De groep verkende op elke nieuwe plaat weer andere stijlen, en wie Sparks ooit live heeft gezien, keek met open mond naar de inventieve, theatrale manier waarop die shows werden ingekleed. Kimono In My House wordt veertig jaar na datum nog steeds als een van de meest invloedrijke elpees uit de seventies beschouwd, en recenter bewezen de gebroeders Mael met Lil Beethoven, Hello Young Lovers en de pop-opera The Seduction Of Ingmar Bergman dat ze zelfs in deze fase van hun carrière nog niets aan verbeeldingskracht hebben prijsgegeven.

Dat de groep fanatieke volgelingen telt, is bekend. Zo gaf Morrissey ooit toe dat hij als tiener de ontbijtresten van Sparks uit een hotel had gestolen, en ze als een fetish bewaard had. "Zo fanatiek ben ik nooit geweest", lacht Kapranos. "Toen ik nog Engels studeerde, heb ik geleerd dat de stem van een personage in een boek, en de stem van de auteur die dat verhaal geschreven heeft, twee heel verschillende dingen zijn. Zo kijk ik ook tegen Ron en Russell aan. Ik plaats hen niet op een voetstuk, maar tegelijk ben ik uiteraard wél een groot bewonderaar van het werk dat ze verzet hebben."

Op de vraag hoe het uiteindelijk toch tot een concrete samenwerking is gekomen, opnieuw Kapranos: "Twee jaar geleden stonden we alletwee op het Coachella-festival in Californië. De dag voordien speelden we met Franz Ferdinand al een show in San Francisco om wat op te warmen, en ik was dringend op zoek naar een lokale tandarts omdat ik kampte met vreselijke kiespijn. Wie zijn de eerste mensen die ik tegenkom? Ron en Russell! Ik bedoel maar: hoe groot is de kans in zo'n grote stad? Ze zijn 's avonds naar het concert komen kijken, en toen we achteraf nog wat zaten na te praten, kwamen we tot het besluit dat het idee om samen te werken na al die jaren lang genoeg gerijpt was. Diezelfde maand nog zijn we begonnen om via mail ideeën uit te wisselen."

Het eerste nummer dat Sparks naar Franz Ferdinand opstuurde heette 'Piss Off'. Het tweede kreeg de al even aanmoedigende titel 'Collaborations Don't Work' mee. Ook de tekst liet weinig aan de verbeelding over. I don't need your patronising/I don't need your agonizing/I don't need your navelgazing/I don't get your way of phrasing/I don't think you're really trying/What, pray tell, are you implying?

De Maels moeten er hartelijk om lachen. Ron: "Ik ging ervan uit dat ze daar de humor wel van zouden inzien. En dat bleek ook aan de extra strofe die we nadien terug in de mailbox vonden. Vooral de zin If I Ever Need A Father/It won't be you, old man deed ons heel hard glimlachen. Toen wisten we: iedereen zit op dezelfde golflengte, dus dit gaat lukken." Kapranos: "Het verschil tussen dit project, en al die andere samenwerkingen waar uiteindelijk nooit wat van komt, is dat we de moeite hebben gedaan om het te proberen. Het feit dat beide bands de neiging hebben om het avontuur op te zoeken helpt natuurlijk ook. We koesteren allemaal het verlangen om buiten de lijntjes te kleuren, om in het diepe te springen zonder zeker te zijn dat er beneden wel een vangnet is gespannen. Je mag niet bang zijn om plat op je gezicht te gaan."

Godsgeschenk

Toch werd het nieuws dat Franz Ferdinand en Sparks onder de naam F.F.S. een plaat hadden gemaakt pas bekend gemaakt toen de opnamen al volledig waren afgerond. Uit zelfbehoud, zegt Russell Mael. "Als je zoiets aankondigt voor je eraan begint, speel je als vanzelf op veilig. Dan word je conservatiever in je opvattingen, en durf je minder ver gaan in je experimenteerdrift. Nu wist niemand ervan. De platenfirma was niet op de hoogte, en zelf onze managers vielen uit de lucht. Dus mocht het op niets zijn uitgedraaid, had niemand het ooit geweten. Het is ook niet evident, hé? Geen van beiden hadden we voordien zo intensief met een andere groep samengewerkt. Voor het zelfde geld gaat het wederzijdse respect in de weg zitten." Kapranos valt hem bij. "Op dat vlak was 'Collaborations Don't Work' eigenlijk een godsgeschenk. Dat was hun manier om te zeggen: als je jezelf teveel au serieux gaat nemen, kun je deze samenwerking op je buik schrijven."

In de perstekst die samen met de plaat werd uitgestuurd, staat dat F.F.S. klinkt als geen van beide bands, maar daarentegen tot een fascinerende mutatie is uitgegroeid. Dat klopt niet helemaal. Want wat dit project zo opmerkelijk maakt, is precies dat ze geen van allen hebben moeten inbinden. In elk nummer schemert zowel de identiteit van Sparks als Franz Ferdinand door, zonder dat je er precies de vinger op kan leggen wie wat bijdraagt.

Niet goed nagedacht

"Het is meer dan zomaar twee bands die samensmelten" vindt Kapranos. "We zien F.F.S. eerder als een nieuwe groep die uit zes muzikanten bestaat. We hebben geen moment op ons beider verleden gefocust. In vijftien dagen stonden er zestien songs op band. Al het voorbereidend werk was voordien al gedaan, dus iedereen wist wat hem te doen stond. Geen tijd om te staan treuzelen of te lanterfanten. Dat zou alleen maar irritatie opwekken. Maar in plaats daarvan zijn het twee buitengewoon productieve weken geworden. De meeste songs zijn in een of twee takes opgenomen. Het feit dat we complementair waren, was uiteraard een voordeel. Sparks heeft geen drummer en geen bassist. Wij stellen het zonder keyboardspeler. Als we tussen muzikanten hadden moeten kiezen, was het wellicht een veel moeilijker verhaal geworden. Nu is alles heel natuurlijk in de juiste plooi gevallen. Hetzelfde met de tournee. Daar was in het begin helemaal geen sprake van, maar na verloop van tijd hadden we allemaal zin om hiermee de baan op te gaan. Elkaars songs coveren, en toch weer niet. Zo komen we als vanzelf bij een richting uit die we nooit eerder hadden verkend. Ik ken sowieso niet veel bands die dit al eerder hebben gedaan. Om eerlijk te zijn: we hebben er in het begin helemaal niet zo goed over nagedacht. Dat is trouwens een tip voor iedereen die creatief bezig is: niet nadenken, gewoon dóén. Je moet je instinct volgen. Daarom zegt niemand nu al dat het bij deze ene plaat zal blijven. Als we na de tournee nog zin hebben in méér, is er niets dat ons tegenhoudt."

Bruce Springsteen

In de buitenlandse recensies worden de superlatieven alleszins niet gespaard. Iedereen op het podium staat zich kostelijk te amuseren, en dat zal jij ook doen als je gaat kijken, concludeerde de BBC onlangs. Undeniably brilliant, blokletterde The Independent, die er nog aan toevoegde: a marriage made in art-rock heaven.The Guardian beloonde de passage in Glasgow met vijf sterren, de maximale score.

Kapranos: "De reden waarom ik als tiener een fan was van Sparks, was dat ze geen enkele moeite deden om deel uit te maken van een beweging. Ze deden niet halsstarrig hun best om aansluiting te vinden bij de trend van het moment. Dat heb ik met Franz Ferdinand ook altijd gewild. Goed: dat wil zeggen dat de publieke belangstelling voor je werk soms wat fluctueert, maar op die manier kan je wél een lange, onvoorspelbare carrière uitbouwen. Soms heb je de tijdsgeest mee, soms niet. Neem Bruce Springsteen: een goed voorbeeld van een artiest rond wie de perceptie enorm veranderd is. Ik herinner me dat zijn naam in de jaren negentig nauwelijks nog cachet had. Zijn muziek werd amper au sérieux genomen. Maar nu is hij populairder dan ooit. Volgens mij staat Sparks iets soortgelijks te wachten."

"Ik merk inderdaad dat er een nieuwe generatie ons werk ontdekt", bevestigt Ron Mael. "En waar je vroeger tientallen platenwinkels moest afschuimen, hoef je nu maar naar Spotify te surfen, en daar staat ons hele oeuvre netjes bij elkaar. Plots is Sparks weer hip bij luisteraars die onze kleinkinderen zouden kunnen zijn. Ons hoor je dus niet klagen over het internet."

F.F.S. is uit bij Domino. Franz Ferdinand en Sparks spelen morgen in de Marquee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234