Zondag 13/06/2021

Weer in wereld staat op zijn kop

Klimatologisch staat de wereld op zijn kop. In Brussel wordt voor vandaag min 2 graden verwacht terwijl de gemiddelde temperatuur in januari plus 6 is. Hetzelfde verhaal in Beijing: daar is het dezer dagen min 8 graden. Negen graden kouder dan normaal. De afgelopen dagen kreeg de Chinese hoofdstad af te rekenen met de ergste sneeuwval in zestig jaar. In het weekend viel er een laag van 30 centimeter. Wat verder zuidwaarts in Azië stierven in India al tientallen mensen aan de vrieskou. Net omgekeerd is het in Anchorage, Alaska of in Magadan, een havenstad in het uiterste oosten van Siberië. Op die laatste plek is het met min 17 graden 5 graden ‘warmer’ dan gemiddeld. In Anchorage zou het zowat 10 graden onder nul moeten zijn, maar werd gisteren net het vriespunt bereikt. Voor zondag wordt er zelfs een temperatuur van bijna 2 graden boven nul voorspeld.“En dat fenomeen zie je ook binnen Europa”, aldus weerman Eddy De Mey. “Wij bevinden ons in een lagedruklus maar aan de voorzijde daarvan zit zachte lucht. In Antalya en Palermo wordt het dezer dagen twintig graden, dat is veel meer dan normaal. Zelfs in IJsland is het de laatste dagen warmer dan bij ons.” IJsland, locatie van de boosdoener als het op de winterkou aankomt. Boven IJsland ligt immers al geruime tijd een hogedrukgebied dat daar niet hoort. In een standaardwinter zou boven IJsland een lagedrukgebied liggen en moet er zich ergens ten zuiden van ons, grofweg boven de Alpen een hogedrukgebied bevinden. Dat dat nu omgekeerd is, doet het weer in het noordelijk halfrond tilt slaan. De omkering van drukgebieden is te wijten aan fenomeen NAO. “Noord-Atlantische Oscillatie”, verklaart professor emeritus klimatologie Hugo Poppe. “Ik kreeg midden december een kerstkaartje van een voormalig student van mij. Hij voorspelt nu in Groot-Brittannië het weer voor boorplatforms en houdt alles op langere termijn in de gaten: het zeewater over een grote oppervlakte, de sneeuwlaag in Canada en Siberië, de instraling van de zon... Dat soort dingen. Wel, op zijn kerstkaartje stond: ‘De NAO komt op gang! We krijgen een strenge winter’. En inderdaad.”

Opwarming

“NAO is een fenomeen dat in tegenstelling tot El Niño niet min of meer periodiek is en niet zo makkelijk opvalt”, legt Poppe uit. “De Spanjaarden hadden het in de zestiende eeuw al over de ‘años de abundancia’, waarmee ze de effecten van El Niño bedoelden, maar de NAO werd pas in de vorige eeuw opgemerkt. De laatste keer dat wij er mee te maken gehad hebben, was in 1997. De eerste tien dagen van dat jaar waren de koudste ooit gemeten.”Alles begint met de golfstroom. “Die brengt lucht van de Golf van Mexico naar ongeveer het noorden van Noorwegen en zorgt ervoor dat wij mildere winters hebben en normaal gezien niet de strenge kou krijgen die gepaard gaat met een landklimaat zoals bijvoorbeeld in Moskou. Bij een sterkere golfstroom komt de warme lucht sneller naar hier, maar bij een zwakkere trager. Dat heeft niet als eerste effect dat het water kouder wordt, maar wel dat de verdeling van lage- en hogedrukgebieden verandert. In elk schoolboekje lees je dat er een lagedrukgebied bij IJsland is, maar nu is daar dus een hoog. Dat is allemaal NAO.”“En zodoende zitten wij nu met noord-, noordwestelijke luchtstromen terwijl we normaal gezien in deze tijd van het jaar met west- of zuidwestelijke lucht te maken krijgen. “Noordelijke lucht brengt vooral sneeuw met zich mee en temperaturen rond het vriespunt, noordoostelijke zorgt voor nog lagere temperaturen.” Dat in combinatie met een verschuiving van het lagedrukgebied dat zich ongeveer boven Frankrijk bevindt, zorgt voor de nieuwe winterprik van de komende dagen.Waardoor NAO precies veroorzaakt wordt, is vooralsnog een raadsel. Al zijn er wel factoren die een en ander kunnen beïnvloeden. “Het is niet voorspelbaar”, aldus Poppe, “maar in het voorjaar merkten waarnemers al dat de temperatuur van het water tussen de punt van Groenland en Labrador in Canada 3 à 4 graden kouder dan gemiddeld was en dat is een gunstig effect voor NAO.”De afkoeling van het zeewater hield verband met het smeltwater dat van de ijskappen kwam. Wie smeltende ijskappen zegt, denk meteen aan de opwarming van de aarde. “Inderdaad”, beaamt Poppe. “De aarde vecht als het ware terug. De koude die wij nu ervaren is een terugkoppeling van de globale opwarming van de aarde. Omdat er voor NAO een samenloop van vele factoren moet zijn, is het niet zeker, maar het zou best eens kunnen dat er de komende jaren voor ons nog heel wat strenge winters zitten aan te komen. Iedereen heeft de mond vol van een opwarming met 2 graden, maar het zal niet overal ter wereld 2 graden warmer worden, hé. Het kan best zijn dat het aan de polen zes graden warmer wordt en in equatoriaal gebied 2 graden kouder.”Het verhaal van Poppe wordt bevestigd door Nicole Van Lipzig, klimatologe aan de KU Leuven. “Het is inderdaad zo dat de vooropgestelde opwarming met 2 graden niet lineair zal zijn. Er zullen regionale verschillen zijn. Het gesmolten ijs aan de noordpool zal bijvoorbeeld een grote, donkere vlakte achterlaten, waardoor de zon daar meer geabsorbeerd zal worden en het meer zal opwarmen. Dat het in onze streken effectief kouder zal worden, lijkt mij echter niet zeer waarschijnlijk.”

Binnenblijven

De komende dagen wordt het alvast wel bibberen en beven. Al lijkt de eerder aangekondigde hoeveelheid sneeuw, 10 à 15 centimeter, zowel Poppe als De Mey overdreven. “Duitsland zal plat liggen, denk ik”, zegt De Mey. “Daar wordt echt veel sneeuw verwacht maar wij zitten in het staartje van die depressie. In het oostelijke deel van de Ardennen kan er inderdaad 10 à 15 centimeter vallen, maar voor de rest van het land verwacht ik lichte sneeuwval. Hoop en al een paar centimeter.” Over wanneer de sneeuw er aan komt, verschillen beiden van mening. Poppe houdt het op zaterdag in de vooravond en situeert de meeste sneeuwval vooral in de nacht van zaterdag op zondag, De Mey denkt aan de nacht van vrijdag op zaterdag en zeker zaterdagvoormiddag. Wanneer de neerslag ook komt: het zal in elk geval de hele tijd door bijzonder koud aanvoelen. “De werkelijke temperatuur zal op zaterdagmorgen rond de min 4 graden schommelen”, zegt De Mey, “maar de wind zorgt ervoor dat het veel kouder zal aanvoelen. Met ingang van dit jaar maken we gebruik van Canadese modellen om de gevoelstemperatuur te bepalen. Min 4 graden gecombineerd met windkracht vijf 5 zorgt voor een gevoelstemperatuur van zowat min 10 tot min 14 graden.”Het is dus de wind die een enorm verschil maakt. “Als het min 10 graden en windstil is dan bevriezen lichaamsdelen die blootgesteld worden aan de kou na pakweg anderhalf uur”, meent Poppe. “Is het windkracht 5 dan is dat al na ongeveer een half uur. En bij kinderen, die met hun handen in de sneeuw zitten, zal dat nog sneller zijn.” “In feite geldt bij dit weer hetzelfde als wanneer het in de zomer 30 graden is”, aldus De Mey. “Oudere personen of mensen met een zwakkere gezondheid komen beter niet buiten. De wind zet al op vanaf morgenmiddag (vanmiddag, KH) dus ik raad iedereen in die categorie aan om vanaf dan binnen te blijven. Bij een gevoelstemperatuur van onder de min 10 graden kan na enkele uren in de buitenlucht bij kwetsbare mensen onderkoeling optreden. En bijvoorbeeld fietsen met blote handen is voor niemand aan te raden: de kans bestaat dat je vastvriest aan je stuur.”De huidige weercomputers geven voorspellingen voor een periode van vijftien dagen. Qua temperatuur zit er in die periode geen beterschap aan te komen. De weermannen zelf noemen de vijftien dagen voorspellingen allesbehalve betrouwbaar. Zij willen niet verder kijken dan eind volgende week maar zien inderdaad niks anders dan kou. “Wat de sneeuw betreft, zal het volgende week een beetje kwakkelen”, zegt Poppe. De Mey: “Het vriest zeker tot 15 januari. Verder kan ik nog niks zeggen.”Dat we met het fenomeen NAO te maken hebben, wil overigens niet zeggen dat het de rest van de winter bar koud wordt. “NAO neemt het veranderlijke karakter van onze winter niet weg”, aldus Poppe. “Wel is het zo dat er rond Valentijn typisch een tweede winterdip is. Het zou best kunnen zijn dat die kouder is dan normaal waardoor we dan nog eens een paar weken met een winterfront geconfronteerd worden.” “Statistisch gezien is er inderdaad meer kans op een nog koudere februari wanneer januari koud was”, zegt ook De Mey. “Maar waterdicht is dat niet. Die tien eerste koude dagen van januari van 1997 werden opgevolgd door de warmste tien laatste dagen van februari ooit.”Terwijl sommige delen van de wereld af te rekenen krijgen met het ergste winteroffensief in jaren, is het in onder meer Alaska, het noorden van Canada en het Middellandse Zeegebied warmer dan normaal. Deze grafiek toont het verschil tussen de feitelijke temperatuur in de laatste week van december en de gemiddelde temepratuur zoals vastgesteld in de periode 1961-1990. De schommelingen bedragen op veel plaatsen 10 graden Celsius meer of minder.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234