Zondag 27/09/2020

Wederzijdse liefdesverklaringen op de theaterbühne

Amateurtheater en het professionele theater samenbrengen is een nobele gedachte, maar hoe doe je dat? Bernard Soenens, directeur van OPENDOEK, kreeg twee jaar geleden een voorstel dat hij niet kon weigeren. Erwin Jans bood hem een gedeelte van het Toneelhuisrepertoire aan.

OPENDOEK speelde het gulle aanbod door naar alle amateurgezelschappen die binnen een straal van vijftig kilometer rond Antwerpen gesitueerd zijn. De timing kwam voor velen minder goed uit. De meeste groepen waren al klaar met hun programmering en om een van de stukken uit het aanbod in hun repertoire te kunnen opnemen, moest een en ander omgegooid worden.

Initieel toonden twaalf kringen zich geïnteresseerd. Uiteindelijk kwamen negen groepen in aanmerking voor presentatie in de Bourla. Daaruit werden er drie gekozen: Tal en Thee uit Aarschot, Ktuna uit Brasschaat en SPI uit Herzele. Op het toonmoment in april krijgt het publiek tweemaal Shakespeare geserveerd (Romeo en Julia) en is er ook de romanbewerking van Marguerite Duras (Half elf zomeravond).

Het doorslaggevende selectiecriterium dat gehanteerd werd was wat Erwin Jans duidt met de term 'dramaturgische intelligentie'. Concreet werd nagegaan hoe men van het stuk een eigen versie had weten te creëren. Hoe geslaagd de vormgeving was. En natuurlijk ook hoe met het acteren werd omgegaan. Al is de presentatie in de Bourla slechts het topje van de ijsberg. Wat aan het toonmoment is voorafgegaan en voor het publiek onzichtbaar is gebleven, is wellicht wat de amateurs als het meest beklijvend hebben ervaren.

Geen betutteling

Wat vooropstond was dat het project amateurTONEELhuis geen one-shot naar de amateurs toe mocht zijn, maar een heus traject moest worden en geen charmeoffensief.

Erwin Jans: "Dat we enkel de stukken zouden aanbieden, vervolgens die mensen aan hun lot overlaten en er later pontificaal twee of drie uitkiezen, dat wilden we niet. Van in het begin wilden we een engagement aangaan en iets duurzaams opzetten, vandaar dat we ons project over vier jaar gespreid hebben. Dat traject houdt per seizoen onder andere in dat we rond de teksten dramaturgische sessies aanbieden."

De ondersteuning bestond erin dat er in dialoog gegaan werd over de mogelijkheden die de tekst bood en de ideeën die de gezelschappen daar zelf rond hadden. Er werd een context meegegeven zodat de speeltekst kon uitgroeien tot een heuse voorstelling. Actrice Katelijne Damen gaf workshops acteren, scenograaf Jean-Bernard Koeman deed dat rond vormgeving.

Bernard Soenens van OPENDOEK noemt het initiatief van Toneelhuis onverbloemd een mooi cadeau en zijn liefhebberende toneelmensen denken er net zo over. Wie erbij betrokken is, is vol lof over de aanpak van de professionele collega's, niemand voelt zich betutteld of beklaagt zich over ook enig paternalisme.

Inge De Laet, regisseuse van toneelgroep Sint-Paulusinstituut Herzele (SPI), ziet in de artistieke en educatieve dimensies die werden aangeboden een enorme groeikans. "Met de hulp van professionele coaches moest het lukken om onze eigen, authentieke versie van 'de love story der love story's' te creëren. Er werden enkele interessante masterclasses georganiseerd. Daarnaast stonden de medewerkers van Toneelhuis altijd klaar voor een coachinggesprek wanneer je met specifieke vragen zat en ze kwamen zelfs een repetitie bijwonen. We stuurden geregeld wat materiaal door: een conceptnota, tekstfragmenten, foto's van de maquette van het decor. Wat heel erg bewaakt werd, en dat was zo fijn, was dat ze ons niet gingen voorschrijven hoe we het moesten aanpakken. Ze namen de regie niet over. Er was altijd veel respect voor onze eigenheid en onze mogelijkheden. En zo kan je groeien en grenzen verleggen natuurlijk. Erwin Jans, Lut Lievens, Petra Damen, Katelijne Damen, Mokhallad Rasem: al deze mensen hebben ons stapje bij stapje voorbij onze eigen grenzen geduwd."

Win-winsituatie

Dat elk onderscheid tussen amateur en beroeps nu maar verder moet verdampen en dat het voortaan enkel de professionelen zijn die de toon zetten, niemand die het daarop aanlegt. De cijfers maken duidelijk dat het amateurcircuit in Vlaanderen incontournable is.

In februari 2013 telde OPENDOEK meer dan 900 aangesloten theatergroepen en zo'n 27.000 individuele leden. Het werkveld in zijn geheel wordt op 1.000 theatergroepen geraamd. Het laat zich raden dat dit in een gigantisch toeschouwersaantal resulteert. Erwin Jans: "Wat we graag zouden willen, is dat het publiek van het amateurtheater voor een gedeelte ons publiek wordt. Dat de amateurs door de gesprekken die ze met ons hebben, en door hun komst naar hier, een intensere relatie met Toneelhuis opbouwen. Dus wat dat betreft is het een win-winsituatie."

"We hebben geprobeerd om die twee werelden wat dichter bij elkaar te brengen. Bij de amateurs gaat het om een groep die met theater bezig is vanuit een enthousiasme, een soort liefde, een passie en ook vanwege het sociale aspect. Maar het zijn mensen die geen nadrukkelijke vorming hebben gehad. Dus op dat vlak blijft er inderdaad een kloof bestaan, maar als helderder wordt wat ons van elkaar scheidt, vind ik het makkelijker om daarmee om te gaan. En er zijn zeker een aantal dingen die haalbaar zijn. Omdat we gemerkt hebben dat belichting en geluid soms een struikelblok zijn, zullen we volgend jaar een meer technische workshop inlassen."

Bernard Soenens sluit zich aan bij Jans. De nauwe samenwerking heeft het beleid van het amateurtheater aan het denken gezet: "Door onze recente samenwerking gaat het niet enkel om de artistieke impulsen die onze gezelschappen krijgen. Wij willen ook naar ons publiek toe impulsen geven. Dat is voor OPENDOEK een vrij nieuwe bekommernis. We willen niet alleen bezig zijn met theaterbeoefenaars, maar ook brede lagen van de bevolking mobiliseren. Niet alleen om naar onze eigen achterban te gaan kijken, maar ook het professionele theater te bezoeken. Dat blijft een kloof die we willen overbruggen. Mensen weghalen van onder de kerktoren, en doordat ze andere dingen te zien krijgen, hen stimuleren om een andere en rijkere kijk op theater te ontwikkelen."

amateurtoneelhuis. wordpress.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234