Zondag 20/10/2019

'We zullen altijd een klein stadje blijven'

Zo ver ligt Mons niet, maar in de geesten? Wij kennen hun Suarez niet en toen Arne Quinze bij de onthulling van zijn sculptuur 'Mia' van Luc De Vos liet draaien, vroeg heel Mons: 'C'est quoi?' Vanaf 24 januari is deze stad Culturele Hoofdstad van Europa. 'Zelfs in Mons waren veel mensen verrast.'

"Is het voor tv?"
"Neen."
"Oké, kom dan maar af."
"We zijn er over een kwartier."
"We?"
"Er is ook een fotograaf mee."
"Ah non, geen foto's."

Hij is ongeschoren en op zijn trainingsbroek zitten vlekken. Zo wil Marc Pinilla niet in de krant verschijnen. Geen enkele 'mais enfin' helpt, zelfs niet de belofte van een beetje roem in Vlaanderen. "Dat heb ik al opgegeven", zegt de 34-jarige zanger van Suarez. "We hebben in Groningen en Utrecht en Amsterdam gespeeld. Maar de enige keer dat we in eigen land over de taalgrens konden optreden, was in Ronse. (lacht) En die zaal zat nog vol Franstaligen." Het gesprek wordt aangenaam, maar ook aan het einde laat hij geen foto toe.

Gek? Tja, misschien dat een ongeschoren Regi Penxten het ook niet zou doen, en die vergelijking is niet zo raar. Pinilla zat bij de RTBF in de jury van The Voice Belgique. Zo groot is hij daar. Meteen is de toon van dit verhaal gezet. "On se connait pas." De taalgrens als culturele grens, veel BV's hebben het ter relativering al gezegd: "Zodra ik over de taalgrens ben, kent niemand me nog." Geldt ook aan de andere kant voor de Officiële Ambassadeur van Mons 2015.

Nog 97 kilometer, had de gps in Leuven gezegd, bij de bestemming Mons. Dat is net zo ver als onze roots in Drongen (een tot op heden door Europa onontdekte parel van cultuur), maar naar Mons reden we ooit maar één keer. Niet toevallig dezelfde dag waarop we naar Morlanwelz reden: op 21 mei 2003, toen Elio Di Rupo voor het eerst in zijn leven tot informateur was aangesteld.

Vandaag is het landschap winters en bij afrit 24 (als je al borden gepasseerd bent naar Pairi Daiza, de parking van tweedeklasser RAEC Mons en het SHAPE-hoofdkwartier van de NAVO) zie je de eerste 'Mons, Culturele Hoofdstad van Europa'-plakkaten. En néerlandais.

Arne Kienze

En dan rijd je de Rue de Nimy binnen. Naar boven. Het centrum van de stad ligt hoog en tot nog eens 18 meter daarboven steken de balken van The Passenger van Arne Quinze uit. "Het was kerstavond en een vriend belde me", zegt Pieter Deneys. "Wat doe je de volgende drie dagen, vroeg hij. Feesten zeker?" Dat werd het niet en op wat hij die drie dagen na Kerstmis deed, staat Deneys nu te kijken.

Hij is decorbouwer en schrijnwerker, en Arne Quinze is een van zijn opdrachtgevers. "Het deed pijn aan mijn hart en we weten zelf niet hoe het kunstwerk die avond gedeeltelijk is kunnen instorten. Een slechte balk, ja. Nu is het aan de stad om te beslissen of de veiligheid gegarandeerd is. Het is aan Di Rupo. Maar ik ben gerust. Ze zeggen wel eens dat dit rocketscience is, maar ik kan je verzekeren: dat is het niet. Het zijn driehoeken en driehoeken en driehoeken. Als je het ziet, lijkt het ingewikkeld. Maar als je het tot de basis herleidt, zijn het gewoon driehoeken."

C'est bizarre, zou je kunnen zeggen, om net in Mons iedereen over 'Arne Kienze' te horen spreken. De Franse vijftien komt er niet uit. Wij vragen over Arne Quinze, maar adjunct-algemeen commissaris van Mons 2015 Philippe Degeneffe antwoordt over Kienze. Over hoe hij, net als Deneys, gebeld werd op kerstavond. "Gelukkig waren er geen gewonden." Over hoe de pers erover schreef. "Zelfs in Argentinië en Mexico haalden we de krant." Maar ook hoe hij deze morgen door RTBF en de regionale televisie werd geïnterviewd en daar al niet meer naar Kienze werd gevraagd.

Wel naar wat in 306 bladzijden als officieel programma van Mons 2015 is gebundeld. Je raakt er niet door: tentoonstellingen, vijf nieuwe musea, spektakels, muziek, literatuur, samenwerkingen met achttien andere steden. "Zelfs in Mons waren veel mensen verrast toen bekend werd dat we Culturele Hoofdstad van Europa zouden worden", glimlacht Degeneffe. "Men besefte niet dat er zelfs een kans was. Maar toen in 2002 voor het eerst nagedacht werd over de kandidatuur, spiegelden we ons aan Lille. Ook zo'n stad waar niemand toen aan dacht."

Misverstand

Hij klapt zijn laptop open. Gaat naar de officiële Facebookpagina en toont twee artikels. "CNN heeft Mons op nummer 2 gezet van steden in de wereld die je in 2015 moet hebben gezien. Daar staan we. Na de Bahama's en voor Milaan. En vandaag bracht The Independent een artikel over Mons. 'From Medieval to Ultramodern', titelen ze. En we zijn nog niet eens begonnen! Het moet de eerste keer in de geschiedenis zijn dat een Engelse krant over onze stad schrijft."

Lille als voorbeeld: dat hadden burgemeester Elio Di Rupo en, nu, algemeen commissaris Yves Vasseur goed gezien. Ze wisten toen al dat 2015 aan België toekwam. Dat Brugge, Antwerpen en Brussel al aan de beurt waren gekomen. En dat het nadien tot 2038 zou duren voor ons land nog eens kans maakte. "Bovendien: kleine steden kwamen in aanmerking", zegt Degeneffe. "Per twee. Wij delen dit jaar met Pilsen, in Tsjechië."

Heeft Mons, stadje van 95.000 inwoners, een geheim? Zelfs voor de eigen bewoners? "In Wallonië staan we al een beetje bekend als cultuurstad. Namen, dat is politiek. Charleroi administratie. En wij cultuur.

"Het misverstand, ook bij mezelf, was dat Europa met veel geld over de brug zou komen. Wel, weet je wat Europa geeft? Nul euro. Enfin, behalve de Prix Melina Mercouri, die je maar kunt krijgen na het indienen van je programma. Als ze daarin geloven, kun je aanspraak maken op 1,5 miljoen euro. Wat we deden. De rest van de 70 miljoen euro komt via overheden en privé-investeringen. We hebben op dit moment 800 kmo's warm gemaakt om elk 1.000 euro te sponsoren."

Onlangs was er een enquête: 'Wat denkt u als u aan Mons denkt?' Een beetje zoals de vijf trefwoorden uit De slimste mens ter wereld. Met straten voorsprong won Elio Di Rupo. Na hem kwam de Doudou, het jaarlijkse feest met de drakenkop. En dan 'Mons 2015'.

"Lille haalde voor elke geïnvesteerde euro dat jaar zes euro op. Als dat zou kunnen. Er moet een 'voor en na' zijn. We hopen op twee miljoen bezoekers en op blijvende tewerkstelling na 2015."

Hij noemde net Charleroi, uitgerekend de stad die zangeres Melanie di Biasio voortbracht. Heeft Mons die ook? Degeneffe moet even denken. Dan noemt hij Salvatore Adamo, Saule ("un chanteur-compositeur") en Suarez, de band rond Marc Pinilla.

'Quelle est la différence / est-ce le nord ou l'orient? / le désert ou la mer / est-ce le même océan?'

Het is een regel uit 'Ta différence', een van de liedjes van Pinilla, bij wie we in Nimy ("à deux minutes de Mons") aankloppen. Want de bel doet het niet.Maar dat Samson-grapje moeten we niet proberen, dit is een heel andere culturele wereld. Met zijn groep speelde hij op Couleur Café, maar wees eerlijk: we kennen hem niet. Zoals hij ons niet. Op 6 december, er was van instortingsgevaar nog geen sprake, werd The Passenger van Arne Quinze ingehuldigd. "Nadien was er een dj-set", vertelde Degeneffe nog. "Arne vroeg om 'Mia' van Luc De Vos als eerste nummer te draaien."

Pinilla: "Ik weet nog dat ik dacht: waarom draaien ze hier nu een Vlaams liedje? Verder besteedde ik er geen aandacht meer aan. Maar neen, niemand kent hier 'Mia'. De taalgrens is echt een ongelooflijke barrière. Voor mijn laatste twee albums kreeg ik een gouden plaat, maar in Vlaanderen hebben we er exact nul van verkocht. Het gekke is dat we in Nederland wel optreden. Volgens mij zijn we daar dan weer exotisch. Maar ik lig er niet van wakker. Dat is ons dagelijks leven. Het is geen frustratie. Hooguit is het triest."

Hij is een van de ambassadeurs van Mons 2015. "Dat had ik zelf niet echt nodig", zegt hij. "Ook zonder de culturele hoofdstad heb ik een carrière gemaakt. Ik ben maar een van de 'arbeiders' van Mons 2015. Maar voor de regio zal het wel belangrijk zijn, en mij verbaasde het niet zo. Ik ken de kracht van Mons." In november zal hij, samen met journalist Olivier Monssens, een 'spectacle' opzetten rond de vraag waarom een hit een hit wordt. Een tip voor Vlaanderen? "Non", zegt hij. "Die ambitie heb ik opgegeven."

Vriendjespolitiek

"Monsieur?"

Terug onder Arne Quinzes balken, trekt Gregory De Bruyne aan de mouw. Zijn truitje toont zijn supportershart voor Anderlecht. En hij vindt dit: "Honteux." Dit, dit werk, dat zoals hij las 400.000 euro kostte. "Hier beneden in de straat zitten daklozen en dan gaat de stad eens 400.000 euro uitgeven pour l'image. Schandalig vind ik dat. Voor cultuur? We hebben al cultuur genoeg. De Doudou, dat is toch het cultureel erfgoed van Mons? Voor Arne Quinze komen mensen niet naar Mons, hoor."

"Monsieur?"

Gregory De Bruyne is nog niet uitgesproken en, echt waar, zonder vragen trekt nu Denys Desmecht aan dezelfde mouw. Een 28-jarige acteur, "un vrai Montois", die Quinze en Mons 2015 hartsgrondig verdedigt. "Ja, 400.000 euro is veel. Maar het is wel 90 meter lang en liefst twintig jonge studenten architectuur hebben meegewerkt aan de opbouw ervan. De kritiek is makkelijk: 'Het is allemaal vriendjespolitiek', zeggen ze, en dus wordt ineens alles met de grond gelijk gemaakt.

"Ik doe daar niet aan mee, want men desinformeert de mensen en het heeft allemaal met rancune te maken. Mons ligt vlakbij Frankrijk, dit is het kruispunt van Europa, met SHAPE zitten hier al veel Amerikanen. Dat zijn toch fantastische kansen. Maar neen, cultuur mag geen geld kosten. Wel, van mij wel. Ik vind dat werk van Quinze zelfs schoon."

Cultuur verenigt, cultuur verdeelt. Daar zal 2015 niks aan veranderen. Wat blijft, is dat enkele dagen na Kerstmis de kerstmarkt op La Grande Place nog warmte geeft. Al is de chalet méditerranéen gesloten, op de ijspiste is het warm rondjes draaien, er is tartiflette te koop en suikerspin.

Georges Beka is ervoor met de kleinkinderen vanuit Charleroi naar Mons gekomen. Hij is 58 en "het is de eerste keer in mijn leven dat ik in Mons kom". Op zijn muts lees je 'J'men fou', maar dat is een grapje. "Ik kocht ze onlangs in Blankenberge, het was koud en dit was de eerste muts die ik tegenkwam. Maar zoek er geen levensfilosofie achter. En zeker niet hier. Tussen Luik en Charleroi bestaat er wel een concurrentie zoals bij jullie tussen Antwerpen en Gent. Maar Mons? Très sympa."

Elio et Bart

14 uur is het en zo dadelijk begint in cinema Plaza Art de vertoning van Timbuktu. Martine Bonte en haar man kijken naar de affiche. Overleggen en aarzelen. Ze komen later nog eens terug, vanuit Doornik, waar ze wonen. Haar familienaam verraadt Vlaamse wortels ("mama is van Ieper"), zoals die daarnet van Gregory De Bruyne en Denys Desmecht. "In deze regio zijn heel veel Vlamingen in de mijnen komen werken en dat zie je nog altijd aan onze familienamen."

Voor hen was Mons een studentenstad, ze komen er graag, jawel: "Ook voor de cinema. Die nog een alternatieve programmatie aanbiedt. Dat vinden we fijn. We hopen mee dat 2015 voor een verdere ontwikkeling van de regio zorgt, zelfs binnen België. Want we kennen inderdaad wel Arno en Bert Kruismans, maar dat zijn mooie uitzonderingen. Zoals jullie onze artiesten niet kennen." Al snel springt dit gesprek over op politiek, entre Elio et Bart, de scheiding der politieke geesten die ze jammer vinden. "Europa, dat telt. Niet nog een extra grens."

De overbuur van de cinema is daar dan weer niet mee bezig. Rachid Azaroual is 'Coiffeur Montois' ('Avec ou sans rendez-vous') en weet niet of Mons 2015 nu veel extra toeristen naar zijn kapperszaak zal brengen. "Er is heel veel aan de wegeninfrastructuur in Mons gewerkt", zegt hij. "En volgens mij zal uiteindelijk dát de erfenis van zo'n cultureel jaar blijven. Dat wij, Montois, betere wegen hebben. Wat goed is. Maar verder zullen we wel altijd een klein stadje blijven."

Pagina 11, in het programma: Openingsweekend 'Pôle Muséal', 'Arsonic' en 'Art in the City'. 04 + 05.04.2015. Vijf nieuwe musea en muziekcentrum Arsonic openen hun deuren.

Het staat er echt en het is ook zo. In één weekend openen het Mons Memorial Museum, Artothèque, Site du Beffroi, Musée du Doudou en SILEX's. En dat een dag na het openingsfeest in het Beaux-Arts Mons van een prestigieuze tentoonstelling die Van Gogh au Borinage heet. Ondertitel: 'De geboorte van een kunstenaar.'

We rijden naar Cuesmes, vijf kilometer buiten Mons, en dat doen we niet zomaar. Tussen december 1878 en oktober 1880 leefde Vincent van Gogh in de Borinage. Een tijdje in Colfontaine en enkele maanden in Cuesmes.

Steve Tommaso kan het niet anders zeggen: hij is dus de buurman van Vincent van Gogh, dik 130 jaar later. En we moeten het hem laten vertellen, want het 'Maison Van Gogh' is dicht, verbouwing, tot begin 2015. "Als kind heb ik uren tussen die vier muren gespeeld", zegt Steve. Samen met zijn vader is hij uitbater van Tommaso Cars. 'Unauthorised Dealer Harley Davidson' lees je op de ruit, in de grote ruimte erachter worden ook oldtimers gerestaureerd.

Steve is 45 nu, stevige baard, lang haar. "Er schoot niks over van dat huis van Van Gogh en als kind realiseerde ik me ook niet dat hij daar had gewoond." Nu wel, sinds een paar jaar is het gerestaureerd. "Maar ik heb het al eens bezocht en geloof me, er hangt niet één originele Van Gogh. Wel een paar fotokopieën. Tja."

Japanners

In dit decor, waar blote vrouwen op motoren op posters om je aandacht schreeuwen, is dat wel een grappige gedachte. Elk cliché van de stoeremannenwerkplaats zie je hier. Maar hij zit dus toch ook een beetje met Van Gogh in het hoofd. "Ik weet niet wat ze ervan verwachten. Ze hebben de bewoners van Cuesmes nooit ingelicht. Het enige wat ze vroegen was of we wilden sponsoren. Voor 1.500 euro. Dat zag ik niet zitten. De echte Montois zijn ze toch een beetje vergeten, vind ik. Dat is jammer.

"Wij hadden nochtans een project ingediend om een motortoertocht te organiseren, met passage en stop aan dit Van Gogh-huis. Er is een mooie cafetaria aan. Maar het is niet goedgekeurd. Dus nu, ja.... Het is wel iets bijzonders dat dit huisje er is, maar er is niet eens plaats voor een bus. Hoe gaan ze die toeristen hier krijgen?"

Het is avond en Cuesmes wordt verlicht door de laatste kerstlampjes. De Rue Van Gogh is een klein straatje waar alleen 'Restaurant-Dansant-Grill Le Mega Grill' opvalt. Verder is Cuesmes toch vooral de oprit naar de snelweg. De oude terrils waken over de streek. De kans dat Japanners en Amerikanen dit vlekje platlopen, lijkt klein. En misschien is dat niet zo slecht. Laat de mogelijke drukte maar voor Mons zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234