Woensdag 01/04/2020

Interview

“We zijn te snel gestopt met het opruimen van de financiële sector. Daar betalen we ooit een prijs voor”

Willem Buiter.Beeld Hollandse Hoogte / Merlijn Doomernik

Een verdere escalatie van extreem populisme en een nieuwe koude oorlog. Neen, de Nederlands-Brits-Amerikaanse econoom Willem Buiter ziet 2019 niet bepaald rooskleurig tegemoet. “Ik zou ten gepaste tijde een kaarsje branden.”

Zijn geboortebed stond in Den Haag, maar zijn academische en professionele loopbaan dwong zijn Nederlands volledig naar de achtergrond. “Ik begrijp het wel, maar praat het steeds minder, zegt Willem Buiter (69) minzaam lachend. Hij is special economic adviser voor Citibank en staat bekend als een econoom die geen blad voor de mond neemt. Heilige huisjes durft hij een trap te geven. Zijn eigen huis staat in New York, maar hij is verbazend goed op de hoogte van wat zich in onze contreien afspeelt. “Het lijkt wel alsof het ganse Europese continent op drift is geslagen. Er spelen bijzondere krachten”, klinkt het aan de telefoon vanuit New York.

Wie is Willem Buiter?

Willem Buiter (1949) is economisch adviseur – tot voor kort was hij hoofdeconoom – van de Amerikaanse Citibank.

Daarvoor doceerde hij politieke economie aan de London School of Economics en was hij lid van het monetaire comité van de Bank of England.

Hij is geboren in Nederland maar woont en werkt al decennia in het buitenland.

Hij kwam de afgelopen jaren in de media met een rechtszaak tegen zijn ex-geliefde Heleen Mees die hij beschuldigde van stalking

Welke krachten bedoelt u?

“Extreem populisme, nationalisme, ten dele met autoritaire kantjes. Het is een soort ideologie die aanslaat bij de massa, in de Verenigde Staten en Europa. Het zal niet snel weggaan. Integendeel. Ik hoop alleen maar dat het geen politieke meerderheid wordt in gans Europa.”

U legt een verband tussen de opkomst van dat populisme en de financiële crisis van tien jaar geleden?

“Er zijn verschillende redenen, maar de financiële crisis heeft er zeker toe bijgedragen. De ongelijkheid is toegenomen. De burgers kregen de rekening op hun bord, terwijl de verantwoordelijken voor de financiële puinhoop buiten schot bleven. Diezelfde verontwaardiging lag mee aan de basis van bijvoorbeeld de brexit.”

We staan op minder dan 100 dagen van die brexit. Het lijkt erop dat de chaos er alleen groter op is geworden?

“Ik hoop op een ‘brino’: brexit in name only. Een brexit alleen in naam. Waarbij het mogelijk is geen EU-lid te zijn en toch een nauwe economische en politieke relatie te koesteren. De nachtmerrie is een no deal brexit, waardoor de economische gevolgen aan beide zijden ernstig zouden zijn. Tegelijk koester ik nog een sprankeltje hoop dat het alsnog tot een tweede referendum zou kunnen komen. De kans is klein, maar niet onbestaande.”

Zou dat ergens toe leiden? Volgens peilingen zijn de twee kampen niet echt aan het schuiven?

“Ik twijfel er niet aan dat, indien er een referendum zou komen met de optie ‘remain’, dat het remain-kamp zou winnen. Vooral het generatie-effect zou spelen. Jongeren zijn bij het eerste referendum niet of nauwelijks gaan stemmen. Die fout zullen ze geen tweede keer maken. Zij beseffen dat ze de generatie zullen worden die hier verarmd uitkomt.”

Dat is ook het gevoel dat leeft bij de zogeheten ‘gele hesjes-beweging’. Kent u dat fenomeen?

“De gilet jaunes! Ik begrijp dat mensen verontrust zijn over hun welvaart en over de ongelijkheid. Veel werknemers uit de lagere loonklasse hebben hun inkomen niet evenredig mee zien stijgen met het gemiddelde. Ik kan hun verontwaardiging plaatsen. Maar uitgerekend in landen als Frankrijk en België heb je nu al een overheidsbeslag van meer dan 50 procent van het bruto binnenlands product. Waanzinnige cijfers! Dat betekent dat je geen ruimte hebt om de belastingen te verhogen. Er rest niks anders dan de overheidsuitgaven te verminderen. Maar dat betekent een afbouw van overheidsvoorzieningen.

“De omslag naar milieuvriendelijke alternatieven rechtvaardigen bijvoorbeeld taksen op diesel en olieproducten, maar net daartegen komen de mensen in opstand.”

Wat kunnen we doen?

“We moeten ophouden de volgende generatie voor alles te laten opdraaien. Daarvoor hebben we een veel overtuigender herverdeling van inkomen en vermogen nodig. Een van de redenen waarom mensen opstandig worden, is omdat ze vrezen dat hun kinderen slechter af zullen zijn dan zijzelf. Populisme en anti-globaliseringssentiment worden gevoed door recessies die voortkomen uit een financiële crisis. Het vertrouwen in instituties krijgt dan een schok en slaat om in woede.

“Daarnaast is er het vraagstuk immigratie. Voor u en mij is diversiteit misschien verrijkend en interessant. Maar voor veel mensen is het een factor van onzekerheid, van bedreiging zelfs.”

Over een bedreiging gesproken: hoe ziet u de handelsoorlog tussen de VS en China evolueren?

“Dat is geen loutere handelsoorlog meer, het is een nieuwe koude oorlog. Het is geëscaleerd, en gaat veel ruimer dan een conflict over de handelsbalansen. Dit is een geopolitiek conflict tussen twee grootmachten. Daarin zit het verschil met de handelsoorlog die Trump voert met Europa. Dat is een echte handelsoorlog, met restricties en taksen op goederen. Met China gaat het om zoveel meer. Geopolitiek, financieel, diplomatiek zelfs militair. De laatste koude oorlog duurde ruim 40 jaar. Ik denk dat we hier ook voor decennia vertrokken zijn.”

Bent u verrast dat de VS het vandaag onder Trump zo goed doet?

“De beurzen zijn in mindere doen, de jongste weken. De reële economie doet het goed, al is ze over haar hoogtepunt. Ze heeft gepiekt, dankzij Trumps belastingverlaging van 1.500 miljard dollar en zijn besluit het mes te zetten in regulering. Het effect op de economie van de fiscale stimulans begint nu af te nemen, waardoor de economie langzaamaan afkoelt. Ik verwacht dat het in 2019 tot een echte vertraging komt. De groei zal dan ergens rond de 2 procent liggen.”

Voor Europa bent u somberder?

“Europa is een mondiaal irrelevante politieke speler geworden. Het is verzwakt en verdeeld. Italië, Frankrijk en Duitsland zijn erg kwetsbaar. Europa is zeker aan een stevige correctie toe. Terwijl de Europese Centrale Bank geen monetaire ruimte heeft om enige impact uit te oefenen op een nieuwe crisis.”

Een crisis of een heuse recessie?

“Op korte termijn verwacht ik een serieuze economische vertraging, geen recessie. We zijn deze van tien jaar geleden nog aan het uitzweten. De totale schuld is alleen groter geworden. We zijn te snel gestopt met het opruimen van de financiële sector en de schuldenberg. Daar zullen we ongetwijfeld ooit een prijs voor betalen.”

Wat raadt u mensen aan die geld te spenderen hebben?

“Ik ben een economist, ik ken niks van investeringen. (lacht) Het is een rare en angstaanjagende omgeving daarbuiten. Als je inzoomt op de globale wereld zie je dat er veel risico’s zijn. (grappend) Ik zou eerder investeren in kaarsjes, en deze te gepaste tijde doen branden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234