Woensdag 25/05/2022

'We zijn solitair in plaats van solidair'

'Als alleenstaande zal ik mijzelf waarderen als uniek persoon', staat als aanbeveling in Alleen met jezelf, gids voor alleenstaanden en mensen die zich dikwijls zo voelen, een boek dat psychotherapeut Bob Vansant twintig jaar geleden op de markt bracht. Ondertussen wordt de net afgelopen eeuw al de eeuw van de eenzaamheid gedoopt. Tijd voor een blik terug én een toekomstvisie over vrijgezellen, alleen zijn, eenzaamheid en tweezaamheid.

Antwerpen / Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

'Op het woord alleenstaande rustte twintig jaar geleden nog een taboe. Nu zijn er dubbel zoveel vrijgezellen en ze worden meer en meer aanvaard. Sommigen kiezen ervoor omdat hun carrière voorgaat. Dat zijn dan vaak ook mensen die thuis blijven wonen tot hun 35ste omdat dat praktischer is. Die evolutie wil niet zeggen dat we geen relaties meer hebben, maar het is allemaal wat losser geworden. Dat heeft natuurlijk ook te maken met het feit dat zowat iedereen nu financieel onafhankelijk is of kan zijn. Volgens mij is dit het moment van de relatie-experimenten. Dat is een reactie op vorige generaties, die gekneld zaten in het keurslijf van rollenpatronen en een vastgelegde levenswandel. Niet veel mensen kunnen nu nog plechtig zweren dat ze vijftig jaar bij dezelfde man of vrouw willen blijven."

Dat klinkt allemaal veeleer positief. Worden relaties ook niet oppervlakkiger?

"Niet per se. Mensen in een lat-relatie gaan daar vaak veel bewuster mee om dan getrouwde koppels want dan leef je met een eindigheidsbesef. En het is een hele vooruitgang als mensen financieel, emotioneel en moreel onafhankelijk worden. Maar het is niet alleen vanuit een mogelijkheid, maar ook vanuit een moeilijkheid dat we ons minder snel en makkelijk binden. Angst speelt daarin een hoofdrol. We gaan interim-relaties aan, we consumeren ze zoals we objecten consumeren omdat we banger zijn dan ooit om onze identiteit te verliezen in iets dat verder gaat dan de losse relatie. Onze ouders waren het slechte voorbeeld. Er zijn te veel mensen die hebben gezien hoe een roestig huwelijk iemands persoonlijkheid kan beknotten. Maar hoewel die experimenteerfase erg bevrijdend is, slaan we aan het overdrijven. Het is een enorme paradox: de maatschappij hier en nu geeft ons de kans om onszelf veel beter te ontdekken, maar tegelijkertijd is het ook diezelfde samenleving op losse schroeven die onze behoefte aan emotionele zekerheid des te groter maakt. Dat zorgt voor heel wat onrust. Ik voorspel dan ook dat de vaste relatie in de toekomst opnieuw meer aanhang zal krijgen, maar dan wel onder alternatieve vormen. Misschien wordt de commune opnieuw populair. Je ziet dat nu al. Alleenstaande moeders gaan samenwonen omdat dat op alle vlakken meer zekerheden biedt. Mannen zie ik dat nog niet direct doen. Ik vrees er zelfs een beetje voor dat de mannenrol enorm zal inkrimpen. Voor de voortplanting zou dat een probleem kunnen worden, maar dan nog zijn vrouwen tegenwoordig enorm sterk."

Zijn mannen dan de nieuwe alleenstaanden?

"Er lopen veel zielige, eenzame mannen rond. Ze zijn de kluts kwijt. Zij hebben het sowieso moeilijker met emoties omdat hen dat aangeleerd is. Ze moeten flink zijn. En dan is er nog dat verdomde mannelijke ego waar wij zo voortdurend tegenaan botsen. 'Als ik niet succesvol ben, ben ik een loser', denken mannen veel vaker dan vrouwen. De emancipatie heeft haar werk gedaan. Terwijl mannen vaak nog vanuit de klassieke rolpatronen denken, komen ze steeds vaker vrouwen tegen die neen durven zeggen, en dat zijn ze nog niet gewoon. Mannen zijn een beetje achtergebleven tegenover de vrouw, die zich veel bewuster is van haar positie."

Was de afgelopen eeuw die van de eenzaamheid? Klopt het dat de mens eenzamer is dan ooit?

"Waarschijnlijk. Er zijn wel meer mensen alleen, maar eenzaamheid is natuurlijk een ander paar mouwen, dan zit je met een gemis. En dat gemis is nu in ieder geval erg groot. Het is geen toeval dat dagelijks zeven mensen zelfmoord plegen. De postbode mag geen babbeltje meer met je slaan en de bankbediende is nu een automaat. De nieuwe informatietechnologie speelt daarin een ambigue rol. Het wordt echt gevaarlijk als we die nieuwe vormen van contact als vervanging van the real thing gaan beschouwen. Identiteit heeft niet alleen met onszelf maar ook alles met anderen te maken. We worden gemaakt door anderen. En bij gebrek aan beter kijken we dus naar Big Brother en consorten, om toch een beetje een idee te krijgen over hoe dat nu juist weer zit met mensen. Eigenlijk leven we in een solitaire samenleving in plaats van in een solidaire. Zeker wat vrijgezellen betreft is dat dodelijk. Vooral zij zouden mekaar meer moeten uitdagen om actie te ondernemen. Maar het zijn juist die mensen die niet met het etiket vrijgezel willen geassocieerd worden en dus niet naar praatgroepen of dansavonden willen omdat ze zich daarmee niet kunnen identificeren."

Is alleen kunnen zijn niet ook een voordeel?

"Absoluut. De mens is fundamenteel alleen. Zelfs in een relatie vallen onze ervaringswerelden nooit samen, ook al lijkt het zo. En de keerzijde van het feit dat jonge mensen steeds langer thuis blijven wonen is dat ze niet meer alleen kunnen zijn. Dat gevoel van 'ik moet het alleen doen' zou vroeger en meer aangewakkerd moeten worden. Iedereen vaart er wel bij om een tijdje alleenstaand te zijn. Maar het kan natuurlijk te lang duren. En dan moet je het lef hebben om van eenzaamheid een tweezaamheid te maken. Dingen delen is een menselijke behoefte. Mensen die vereenzaamd zijn, bellen dan ook naar de sprekende klok. Dat is triestig maar begrijpelijk. Het is de onmacht om echte contacten te leggen. Ik ken mensen die iets met elkaar beginnen uit pure eenzaamheid. Die slapen af en toe met elkaar, ze gebruiken mekaar, maar ze weten het van elkaar."

Zijn er geen alleenstaanden die echt niets anders willen, die zeggen: 'Zo ben ik en zo blijf ik'?

"Dat is stoerdoenerij uit frustratie. Iedereen met een beetje menselijk bloed wil graag gezien worden, dat kunnen we nooit kwijt. Zulke mensen willen nog wel contact en warmte, maar zeggen: 'Geef mij maar een hondje.' Je kunt je emoties richten op jezelf, op anderen, op dieren en op dingen. Onszelf graag zien hebben we nooit geleerd, en als het met die anderen niet lukt, komt er een hondje. Of een antieke kast. Ik ken alleenstaanden die hun meubels liever zien dan zichzelf. Maar als ze dan een mens vinden om graag te zien, wordt dat antiek gewoon een stuk onbelangrijk hout. Dat mensen die kast echt graag willen blijven zien geloof ik dus niet. Het is juist stoer om ervoor uit te komen dat je affectie nodig hebt, maar we zijn streng voor onszelf. En dat is niet enkel een probleem van alleenstaanden. Ik ken een getrouwde vrouw die al jaren niet meer aangeraakt werd door haar man. Toen ze eens op de trein naast een meneer zat, en gewoon de lichamelijke warmte van zijn arm naast haar op de leuning voelde, was ze de hemel te rijk. 'Ik stond echt op het punt om hem te vragen of ik even met mijn hoofd tegen hem aan mocht leunen, maar ik durfde niet', zei ze. Die vrouw was veel eenzamer in haar huwelijk dan veel alleenstaanden met een vrij gezellig leven."

Morgen: de nieuw samengestelde gezinnen.

'Ik ken alleenstaanden die hun meubels liever zien dan zichzelf. Maar als ze dan een mens vinden om graag te zien, wordt dat antiek gewoon een stuk onbelangrijk hout'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234