Zaterdag 08/08/2020

'We zijn hier ongelofelijk vrij, maar gelukkig? Ik denk het niet'

Nee, hij is geen revolutionair, geen neoliberaal. Bart De Wever zal naar eigen zeggen alleen slagen dankzij 'een zachte methode'. Hij vertelt het op het strand van Sint-Anneke. De Schelde is zijn grondstroom. 'Op het eerste gezicht verandert die niet, toch is ze altijd anders. Ook conservatisme heeft nooit betekend dat alles hetzelfde moet blijven.'

Hij komt hier met zijn kinderen. Relaxen in de zon, met zicht op de havenindustrie. Achteraf gaan ze iets drinken op de dijk. In De Minigolf, An's Hoeve of Plaasj Kaffee. Namen die elke Antwerpenaar doen dromen van de zomer. Waarom De Wever ons op een bewolkte ochtend meeneemt naar het strand van Sint-Anneke? Er is de Schelde, uiteraard. Een rivier die zorgt voor een groot deel van onze economische welvaart.

Maar vooral: "Deze plek staat symbool voor de ontvoogding van Vlaanderen." Ah ja? "Vroeger lag hier het dorpje Sint-Anna. Nu steken er alleen nog wat stukjes van boven het zand uit, maar in het begin van de vorige eeuw was dit een mondaine plek. De Franstalige bourgeoisie kwam hier naar de chique zaken, flaneren en mosselen eten. Na verloop van tijd zijn ook de Nederlandstalige gegoeden hun zondag komen doorbrengen in Sint-Anna. En toen het dorp onder het zand verdween na de oorlog, werd het een echte volkse plaats.

"Deze plek heeft de ontvoogding helemaal gevolgd. Van Franstalige elite tot Vlaamse volksmensen. Over dit strand zingen De Strangers. Hier herken je een stuk van onze volksaard. Er bestaat een uitdrukking: 'In Vlaanderen Vlaams en op Sint-Anneke mosselen'. In Vlaanderen Vlaams staat voor het feit dat we onze eisen moeten stellen. 'In Sint-Anneke mosselen' staat voor de manier waarop we dat doen. Hou je rustig. We hebben onze eisen, maar we gaan wel nog iets eten met de Franstaligen."

Geen 'België barst' voor N-VA?

"Onze leidraad is eigenlijk dezelfde spreuk als die over Sint-Anneke: 'Fortiter in re, suaviter in modo'. Wat wil zeggen: je moet sterk zijn in je overtuiging, maar zacht in je methode. Je hoeft niet onder het juk van arm Vlaanderen te leven. Je hoeft niet als wereldburger te spuwen op de vierkante meter waarop je bent opgegroeid. Laat ons op een spontane manier zelfbewust zijn. Zonder te overdrijven. Alles op zijn tijd."

U pakt uit met de kracht van verandering. Is dat niet vreemd voor een conservatief?

"Ik zeg al twintig jaar hetzelfde, maar blijkbaar moet ik mezelf blijven herhalen. Conservatisme heeft nooit betekend dat alles behouden moet blijven. Het heeft niets te maken met conservenblikken of zo. Conservatisme is gemeenschapsdenken. Wij zien niet het individu, niet de staat, maar de gemeenschap als het belangrijkste gegeven. We zijn niet alleen voor onszelf geboren.

"De mens is biologisch bepaald om in groep te leven. En je moet daar een meerwaarde uit putten. Dat is wat conservatieven zien als correctie op de verlichting. Die zegt dat de optelsom van vrije individuen als resultaat een gelukkige samenleving geeft. We zijn ongelooflijk vrij, maar of we gelukkig zijn? Ik denk het niet.

"De N-VA is een partij die de gemeenschap vooropstelt. En zo'n gemeenschap moet sociaal normerend werken. Normen en waarden voortbrengen die niet juridisch zijn. Ik spreek niet over wetten, want als je alles in wetten moet steken heb je gefaald. Reguleren, reguleren en nog eens reguleren. Ambras met de buurman, dan gaan we naar het vredegerecht. Dat soort toestanden zie je exponentieel toenemen."

Hoe vult u dat als burgemeester concreet in? U komt toch vaak van bovenaf tussenbeide.

"Wij zijn niet voor het volledig opheffen van een overheid of staat. Alleen, een staat moet zich focussen op zijn kerntaken. In de eerste plaats zijn dat justitie en veiligheid. Je bent als burgemeester verplicht te waken over het zogenaamde monopolie van geweld.

"Benjamin Barber (Amerikaans politiek essayist, JVH/AG) heeft in essentie gelijk. Op lokaal niveau moet je vooral doen wat werkt. Dat heeft niet zo veel met ideologie te maken. Al durf ik Barber te nuanceren. Door mijn conservatieve bril leg ik nieuwe nadrukken."

Uw beleid verschilt fundamenteel van dat van Patrick Janssens (sp.a)?

"Absoluut. De keuzes die wij in de meerjarenbegroting hebben gemaakt, bewijzen dat. Ook op het vlak van veiligheid en van sociaal beleid is er veel verandering. Mijn collega Liesbeth Homans heeft een sociale, maar geen socialistische aanpak. Maar opnieuw: ideologie speelt een kleinere rol in een stad dan op het Vlaamse en het federale niveau."

Zou België wel kunnen werken als Wallonië rechtser zou stemmen?

"Sinds de jaren zeventig zijn Vlaanderen en Wallonië democratisch volledig van elkaar afgesplitst. Op zo'n moment zou je het geluk kunnen hebben dat beide democratieën electoraal wat op elkaar blijven gelijken. De optelsom zou veel gemakkelijker zijn. (denkt na) Het is een goede vraag, maar een hypothetische. De realiteit blijft dat ons land niet voorzien is om twee democratieën bij elkaar te gooien."

Is onze Vlaamse democratie geen optelsom? Een West-Vlaamse boer denkt en leeft toch helemaal anders dan een Antwerpse taxichauffeur?

"Kijk naar de Schelde. Op het eerste gezicht verandert die niet, ze stroomt waarheen ze stroomt. Toch is ze altijd anders en is in beweging. Ze vloeit nooit op dezelfde manier. Identiteit is hetzelfde. Je moet niet denken dat alles vaststaat. Alles verandert. Daarom moet je ook niet exclusief zijn ten opzichte van wie tot onze gemeenschap behoort. Je kunt er steeds nieuwe elementen in opnemen.

"Maar het principe blijft dat een gemeenschap die met zes miljoen op een lapje grond leeft, die een cultureel patroon heeft, die een taal deelt, wel een basis is om een democratie op te funderen.

"We hebben geen andere basis. Alleen deze Vlaamse. Dat is onze grondstroom en daar denken wij een politieke structuur aan te moeten geven. En dan kom je bij nationalisme uit. Nationalisme is geen ideologie, dat is het principe dat er een zekere mate van overeenstemming moet zijn tussen de gemeenschap en de politieke structuur. Hoe ver die overeenstemming reikt, verschilt van geval tot geval."

Was u in een ander land, neem Nederland, in de politiek gestapt?

"Voor mij is politiek geen job maar een roeping. Dus ja, wellicht wel. Ik ben eigenlijk jaloers op mensen die in een normaal land aan politiek kunnen doen. Het is erg dat ik mijn tijd moet verdoen met communautaire tegenstellingen. Ik zou niets liever doen dan gewoon verkiezingen winnen en besturen. Als de mensen het dan niet smaken, stemmen ze mij maar weg. In Nederland stond ik allicht ergens tussen het CDA en de liberale VVD."

Is uw succes te danken aan uw liberale standpunten?

"Een maatschappijvisie moet je koppelen aan een theorie over welvaartscreatie. Wat dat betreft leunen we aan bij het liberalisme. Via ondernemen moeten wij welvaart kunnen creëren. Maar ik ben geen liberaal. De markt moet grotendeels wegblijven uit het gezin, het onderwijs, de zorg. Ik ken ook de gevaren, maar heeft iemand een beter plan? PVDA+ vind ik griezelig. Zij gebruiken modellen die de geschiedenis in de vuilnisbak heeft gegooid.

"De linkse partijen verslijten ons voor neoliberalen. Terwijl wij het programma van de rood-groene regering in Duitsland bijna copypasten. We hebben zelfs nog meer sociale correcties ingebouwd. Voor 50-plussers verandert er in onze voorstellen over de werkloosheid niets. En we trekken het minimumloon op, net als de laagste pensioenen en het leefloon.

"Maar ik maak me geen illusies. Wij zullen nooit allemansvriendjes zijn. N-VA gaat voor een ander soort democratie dan de concurrentie. Logisch: in een normale democratie zou sp.a nooit in een regering zitten. Nooit. De PS trekt ze altijd mee in de saus. Als Groen nu onderwijs durft opeisen, is dat toch echt de kikker die kwaakt tegen de ooievaar (lacht)."

Met een indexsprong doet u mensen pijn.

"We wonen in een land waar de inwoners de hoogste belastingen betalen van heel Europa. Terwijl onze overheid nog steeds veel geld tekortkomt. Tegen diegene die zegt dat hij dat oplost zonder de mensen te raken, zeg ik: waarom doe je dat dan niet? Ik hoor van Kris Peeters dat CD&V niemand pijn doet. Hoe lang zijn zij al aan de macht?

"Mensen zijn niet achterlijk. Ik geeft toe: als partij hebben we héél erg getwijfeld of we openlijk zouden communiceren over een indexsprong. We zijn daarover vier à vijf keer samengekomen. Het was slikken toen het rekenwerk klaar was. Voor een oppositiepartij is het gemakkelijker de kracht van verandering te prediken en over de rest te zwijgen. We hebben gekozen voor transparantie, omdat iedereen ons toch ging afschilderen als neoliberale smeerlappen. Dat laat ik niet gebeuren: we zijn het niet en we zullen het nooit zijn."

Kunt u toegeven dat het uiteindelijk toch goed leven is in België?

"Uiteraard is het hier goed leven, maar we mogen niet blijven knikkebollen. Onze financiën moeten op orde staan voor de vergrijzing toeslaat. En onze staatsstructuur werkt niet. Ik geloof niet in revoluties, in wilde avonturen, maar er is actie nodig.

"In mijn jeugdige arrogantie heb ik onze analyse lang geleden eens op papier gezet. Ik denk dat ik die documenten nog kan bovenhalen.

Mijn conclusie was dat N-VA de grootste partij in Vlaanderen kon worden. We stonden toen op vier procent in de peilingen. Ik was zot, echt zot. Maar intussen is het allemaal uitgekomen."

Kan de N-VA boven dertig procent blijven scoren?

"In principe wel. Kijk naar Beieren, waar de CSU al jarenlang een absolute meerderheid haalt. Die partij is zowat ons spiegelbeeld.

"Al kan een terugval ook. Als je elke dag keuzes maakt, kan er elke dag eentje verkeerd zijn. Mensen zijn niet meer zo vriendelijk om van wieg tot graf op dezelfde partij te stemmen. We zijn van een kiezerskorps naar een kiezersmarkt gegaan. En iedereen verwacht steeds meer. Ook electoraal. Camille Huysmans, onze oud-burgemeester, was een stemmenkanon met 6.000 stemmen. Vandaag word je daarmee uitgelachen."

Waarom zwijgt u in de verkiezingscampagne over het confederalisme? Omdat u beseft dat lang niet al uw kiezers daar warm voor lopen?

"Als je beseft dat er een kiezersmarkt bestaat, is het niet verboden om daar intelligent mee om te gaan. Maar uiteindelijk moet je mensen proberen te socialiseren in je gedachtegoed. Die kracht wordt zwaar onderschat. Een partij kan een mindset veranderen, soms met simpele dingen, zoals brochures in de brievenbussen.

"Ik heb nooit een standpunt ingenomen waar ik niet volledig achter sta. Dat werkt ook niet. De marketeers zijn nooit baas geweest in mijn partij. Het idee dat zo'n Noël Slangen oplegt dat ik vandaag confederalist ben, morgen federalist en overmorgen weer confederalist? Nooit van mijn leven. Dat je als partij een bepaald publiek probeert rond je te verzamelen is evident. Dat je een boodschap verpakt en de juiste timing kiest ook. Ik doe niet aan negentiende-eeuwse, ambachtelijke politiek. Zo gaan we er niet geraken. Maar we laten onze ideeën niet bepalen door het moment."

Ligt u al wat beter bij uw eigen stadsbewoners? Bent u burgemeester van iedereen?

"Ik hou rekening met iedereen. Men zegt altijd: Antwerpen is een verdeelde stad. Wel, hoe was het vóór mij? Toen stemde een derde op extreem rechts maar waren we allemaal goede vrienden en Janssens een heilige? Kom, niet onnozel doen. De socialisten hebben hun verlies slecht verteerd. Elke maatregel die we nemen wordt nu opzettelijk verkeerd opgevat."

U hebt de toon gezet met uw mars op het stadhuis na uw overwinning in 2012.

"Dat is de beste zet die ik ooit gedaan heb. Als je zonder socialisten wilt besturen, moet je niet met een rode roos naar 't Schoon Verdiep stappen. Dan kom je beter binnen met een smile waarvan ze zeggen: met hem nooit. 'Oh, dat is héél spijtig', denk ik dan. (lacht)

"Nee even serieus: die mars is uit de hand gelopen. Het was niet de bedoeling dat het een betoging zou worden. Ik wilde met de lokale afdeling naar het stadhuis wandelen en de zaal volgde ons spontaan. Door de livebeelden kreeg je daarbovenop het effect van de rattenvanger van Hamelen. De groep werd onderweg steeds groter. Ik ben de eerste om toe te geven: perceptiegewijs was die mars geen leuke. Maar achteraf gezien: en stoemelings doe je soms de beste dingen."

Dus op 25 mei...

"Een mars op de Wetstraat 16! Laat ons daarmee beginnen. We weten dat het fout is, toch doen we het opnieuw! (lacht) We kunnen in één beweging naar het Martelaarsplein, waar de Vlaamse minister-president zit. Deze keer moeten we fakkels, rieken en dorsvlegels meenemen. (lacht) Zo'n vaart zal het allemaal niet lopen. Als we een goede score halen, ben ik redelijk gerust dat alles vlot zal verlopen aan de onderhandelingstafel. En ik beloof het, ik doe geen mars op de Wetstraat 16."

Intussen hebt u het toch snel gezegd. U provoceert graag. Te graag?

"Het is waar, ik ben niet geheel onschuldig. Ik heb mijn karakter en ik ben de grote schrik van alle woordvoerders. Als ik een interview geef, dan vertel ik iets. Dat deel ik met Karel De Gucht (Open Vld). Er wordt al genoeg non-politiek bedreven. Al maakt het me vatbaar voor polarisatie. Als diegenen die het oneens zijn ook een belang hebben om te polariseren, dan is het prijs.

"Die spiegel moet je Antwerpen voorhouden. Ja, het is hier over van alles bagaar. Maar dat komt van twee kanten. Er is hier een oppositie die oppositie voert tegen elkaar. Filip Dewinter (Vlaams Belang) zit volledig geprangd tussen sp.a, Groen en PVDA+. Het blijft elke gemeenteraad een grappig gezicht. Die linksen roepen tegen elkaar op. En dan zie je hem vloeken: 'Mijn god, wat is er toch gebeurd?' Vroeger was het alleen hel en verdoemenis als hij sprak."

Is extreem rechts dood in Vlaanderen?

"It ain't over till it's over. Voor de huidige generatie Vlaams Belangers wordt het moeilijk. Maar extreem rechts is niet dood. Er is in heel Europa een markt voor een populistische politicus die de Wilders-combinatie maakt. Iemand die sociaaleconomisch links gaat, die zegt dat alle verworvenheden eeuwig behouden moeten blijven. En die cultureel zeer rechts is en vooral anti-islam. Die combinatie is bingo. Als ik dat morgen moet gaan verkopen, geef mij tien jaar en ik heb vijftien procent."

Zou u niet sterker staan als Vlaams minister-president of premier?

"Nee, daar maak ik me niet druk om. Ik ben ideologisch gedreven. Mijn doel is niet om mijn doodsbrief zo lang mogelijk te maken. Als een ambt opnemen nuttig is, doe ik het. Maar als dat niet zo is, blijf ik er af. Ik heb al te vaak gezien hoe de Vlaamse politicus van het moment zich door een persoonlijke drang laat verlammen. Kijk naar Guy Verhofstadt (Open Vld) en Yves Leterme (CD&V). De Wetstraat 16 is geen kamer van macht, maar een kamer van schijnmacht.

"Toen Verhofstadt zijn Burgermanifesten schreef, kwam hij nog op mijn kot in Leuven spreken. Ik twijfelde of ik hem zou volgen. Zijn analyse was pertinent. Alleen, ik vertrouwde hem niet. Als mens dan. Dat is het geluk van mijn leven geweest. Anders was ik nu zo'n gedegouteerd, verzuurd professortje geweest."

Zult u het nog vijf jaar kunnen volhouden? Tot N-VA helemaal op punt staat?

"(stilte) Zoals gewoonlijk komt er op interessante vragen geen antwoord."

Hebt u al gedacht aan uw politieke afscheid?

"Daar denk ik elke dag aan. En ik niet alleen. (lacht) Het is veel, maar ik zal hier niet verder op ingaan. Je moet als politicus nooit sympathie verwachten voor een klaagzang over je persoonlijk leven. Die ga je niet krijgen. Het idee om politiek af te sluiten heb ik wel jaren gekoesterd. Op een bureau thuis lagen nog alle papieren van mijn doctoraat. Alsof ik opnieuw op die stoel kon gaan zitten en herbeginnen.

"Nu denk ik dat het niet meer lukt. Ik word dit jaar 44. Stilaan besef ik dat politiek misschien heel mijn leven wordt. Maar stel me deze vraag nog eens op 26 mei. Je weet nooit. Hugo Schiltz zei altijd: ''t Kan rrrap gaan Barrrt, 't kan rrrap gaan'."

'Ja, ik maak me veel zorgen over mijn opvolging'

"Pfff", reageert Bart De Wever op de vraag of hij wel eens wakker ligt over zijn opvolging. "Er zijn problemen die gewoon problemen zijn. Als een partij in vijf jaar tijd van niets naar alles gaat, heb je geen schare van ex-ministers, oud-voorzitters, ministers van staat en Europese presidenten.

"Politiek is geen dokter Oetker. Je kunt geen poedertje in een glas water oplossen en hop: je hebt een politicus. Er zijn mensen van wie je denkt dat ze het kunnen. Maar het publiek bekijkt dat zo nog niet. Daar moet je doorheen. Het zal ons nog minstens vijf jaar kosten om ons politiek personeel evenwaardig te maken aan ons electoraal gewicht.

"Het is niets voor niets dat Kris Peeters (CD&V) een lijf-aan-lijfgevecht begint. Hij wil niet over inhoud praten, hij wil 'Wie wordt de man van Wendy' spelen.

"Maar ja, ik maak me veel zorgen over mijn opvolging. Voilà, een bekentenis. Het moet sneller gaan dan het nu gaat. En dat kan eigenlijk niet. De vraag is hoeveel van jezelf je in zo'n beweging kunt leggen. Dat klinkt wat zielig. Maar het antwoord op die vraag is in mijn geval: heel heel veel. Onredelijk veel. En dat zal nog een tijdje zo blijven, vrees ik."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234