Zaterdag 19/10/2019

Reportage

"We zijn het slachtoffer van onze vriendelijkheid"

Beeld © Bas Bogaerts

Steeds meer Nederlanders van vreemde origine trekken voor enkele maanden naar België om zo gemakkelijker aan gezinshereniging te doen. De zogenaamde 'Belgiërouters' hebben van randgemeente Essen inmiddels een slaapdorp gemaakt. Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) wil het juridisch achterpoortje graag dicht.

De burgemeester van Essen, Gaston Van Tichelt (CD&V), had ons gewaarschuwd. Hij kon ons wel naar de wijken brengen waar veel 'Belgiërouters' wonen, maar veel zouden we daar niet zien. "Die mensen werken overdag in Nederland", zegt hij. "Hun leef- en werkwereld ligt in Nederland, niet in Essen. Ze nemen geen deel aan het leven hier. Dat is net het probleem."

De burgemeester heeft gelijk. Het is verlaten in de stationsbuurt, in de nieuwbouwwijk Molenheide en in al die andere straten die bekendstaan om hun vele buitenlanders. Er staan exotische namen op de deurbellen, veel meer namen bovendien dan het aantal deurbellen rechtvaardigt. Maar de rolluiken zijn naar beneden, de deuren potdicht. De Belgiëroute maakt van Essen een slaapdorp.

De Belgische grensgemeente Essen - 18.000 inwoners - telt van oudsher veel Nederlanders. Fiscale vluchtelingen, die voor de eeuwwisseling in de groene buitenwijken zijn komen wonen. Maar ook gewone tweeverdieners, op zoek naar meer woonruimte, goedkopere kinderopvang en oerdegelijk Belgisch onderwijs.

Sinds een paar jaar komen er ook veel Belgiërouters naar Essen: Nederlanders, vaak van vreemde afkomst, die hun buitenlandse partner via België naar Nederland willen laten komen. De Nederlandse regels voor gezinshereniging zijn hen te streng en in België vallen ze als EU-burger onder soepelere Europese regels. Na een paar maanden in België mag hun partner legaal mee terug naar Nederland.

Beeld Bas Bogaerts

Klein-Suriname

"Die mensen integreren hier niet, want ze willen hier helemaal niet blijven", zegt Van Tichelt, al zeven jaar burgemeester van Essen. "We krijgen moeilijk vat op die groep. Als we bijvoorbeeld een infoavond organiseren over afvalinzameling, dan zouden we dat eigenlijk elke zes maanden moeten herhalen, omdat er steeds een andere populatie woont."

Van Tichelt maakt zich zorgen. De Belgiëroute bestaat al langer, maar is steeds meer geconcentreerd in de kleine grensgemeentes. Essen spant de kroon, zo bleek uit een recent onderzoek van het Antwerpse integratiecentrum Prisma. Van alle immigranten die zich in 2012 in Essen vestigden, kwam 7 procent omwille van de Belgiëroute. In buurgemeente Kalmthout was dat maar 3,5 procent.

"We liggen aan een spoorweg, met goede verbindingen naar Rotterdam en Breda", zegt Van Tichelt. "Maar er zijn ook internetfora van Belgiërouters die Essen aanprijzen als een vriendelijke gemeente, waar je nog persoonlijke dienstverlening krijgt aan het loket van burgerzaken. Dat is een beetje frustrerend. We worden het slachtoffer van onze eigen vriendelijkheid."

In totaal gaat het in Essen om een paar honderd mensen. Maar die wonen geconcentreerd in enkele wijken in het centrum: in de verouderde arbeiderswoningen in de stations-buurt en in de aangeharkte nieuwbouwwijk Molenheide, die door sommige Essenaren 'Klein-Suriname' wordt genoemd. Via internetfora geven sommige Belgiërouters hun appartementen door.

Van Tichelt: "Dit is een kleine, landelijke gemeente waar nog veel cohesie is, maar in sommige wijken is die helemaal aan het wegvallen. De Belgiërouters sluiten zich niet aan bij verenigingen, ze hebben geen intentie om zich hier te binden. De autochtone Essenaren klagen daarover. Ze vinden dat de identiteit van hun dorp verandert, ze voelen zich niet meer thuis."

De burgemeester gaat mee naar Mariaberg, de kleuter- en lagere school aan de rand van het centrum, die veel allochtone leerlingen telt. Het schoolgebouw ligt in de Grensstraat, het weiland aan de overkant van de weg is al Nederlands grondgebied. Voor de schoolpoort staan enkele Nederlandse moeders met een hoofddoek. Zij zijn naar Essen gekomen om te blijven, zeggen ze. Geen Belgiërouters.

"Er zijn ook buitenlandse gezinnen die echt moeite doen", zegt Myriam Van Hees, de directrice van de kleuterschool. "Al is het maar een middag komen meeklussen op een rommeldag. Die zetten zich in, die voelen zich betrokken bij het schoolgebeuren. Die zijn 'van ons', zeggen wij."

Soms heeft de school ook kindjes die een paar maanden komen en dan weer even plotseling vertrekken. Vaak kinderen met een leerachterstand, die extra aandacht vergen, maar dan zo weer uit de klas worden weggerukt. "Zo'n kind is eindelijk aangepast, en dan moet het weer vertrekken", zegt Van Hees. "Dat is toch jammer. Je kunt dat de ouders wel laten voelen, maar je hebt er niets over te zeggen."

De burgemeester knikt: "Dat hebben wij als bestuur ook. Je kunt wel extra inspanningen doen om hen bij het dorpsleven te betrekken, maar dat heeft geen zin. Het frustrerende is dat ze niet 'van ons' wíllen zijn."

Beeld © Bas Bogaerts

Voorwaarden voor gezinshereniging

Nederland
- Partner in Nederland moet minstens wettelijk minimumloon verdienen (1.495 euro per maand).

- Beide partners moeten minstens 21 jaar oud zijn.

- Immigrerende huwelijkspartner moet in thuisland slagen voor inburgeringstest.

België
- Partner in België moet minstens 120 procent van bijstandsniveau verdienen (1.308 euro per maand).

- Partner in België moet over voldoende huisvesting beschikken.

- Beide partners moeten minstens 21 jaar oud zijn.

- In Vlaanderen verplicht inburgeringstraject voor immigrerende huwelijkspartner.

EU (bijvoorbeeld via de Belgiëroute)
- Partner in EU moet 'voldoende bestaansmiddelen' hebben. Hoeveel dit bedraagt is niet gespecificeerd.

- Geen eisen qua huisvesting of leeftijd.

- Geen verplicht inburgeringstraject (dus ook lagere kosten).

Perfect legaal, maar asociaal: vijf vragen over de Belgiëroute

1. Wat is het precies?
Concreet gaat het om Nederlanders van vreemde origine die voor een korte tijd naar België verhuizen om hier aan gezinshereniging te doen. In Nederland zijn de regels daaromtrent sinds 2010 een pak strenger geworden. Om die wetgeving te vermijden, kan een kort verblijf in ons land een uitweg bieden.

Voor Nederlanders die naar hier komen, geldt immers het Europees recht. Europeanen mogen zich vrij vestigen in andere lidstaten, op voorwaarde dat ze geen gebruik maken van de sociale bijstand. Bovendien mogen ze ook hun partner laten overkomen. Er zijn wel enkele voorwaarden, maar die zijn beduidend minder streng dan pakweg de Belgische of Nederlandse wetgeving.

Zo komt het dus dat vooral in randgemeenten als Essen steeds meer Nederlanders van vreemde origine opduiken. Die verblijven er een paar maanden, doen aan gezinshereniging en keren vervolgens terug naar Nederland. Op die manier ontwijken ze onder meer een inburgeringscursus van 2.000 euro.

In 2012 kwamen op die manier in de provincie Antwerpen - de stad Antwerpen niet meegerekend - 404 Belgiërouters aan, zo blijkt uit onderzoek van het Agentschap Integratie en Inburgering. Dat is 2,6 procent van de totale migratie naar de provincie.

Ook N-VA-kamerlid en voorzitter van het district Antwerpen Zuhal Demir verzamelde hier cijfers over. Vorig jaar was volgens haar gegevens bij een kwart van de dossiers van de cel die zich over vermoedelijke schijnsamenwoning buigt, een Nederlandse migrant betrokken. Bij 10 procent van de dossiers over vermoede schijnhuwelijken was een Nederlander betrokken.

2. Is het een puur Belgisch fenomeen?
Nee, ook in andere landen duikt het op. Zo heb je niet alleen de Belgiëroute, maar ook de Nederlandroute. Het gaat dan om Belgen van vreemde origine die enkele maanden naar de noorderburen trekken om zo gemakkelijker aan gezinshereniging te doen. Evengoed bestaat trouwens de Duitslandroute of de meer algemene EU-route.

Hoeveel Belgen precies gebruik maken van de zogenaamde Nederlandroute, is niet duidelijk. Het kabinet van Nederlands staatssecretaris voor Veiligheid en Justitie Fred Teeven (VVD) kon gisteren alvast die cijfers niet voorleggen. Ook zijn Belgische collega, staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken, heeft naar eigen zeggen geen weet van cijfers.

De term Belgiëroute werd volgens het agentschap voor het eerst geïntroduceerd op de website www.buitenlandsepartner.nl. Daar geven Nederlanders met een buitenlandse partner elkaar tips over hoe ze het best aan gezinshereniging doen. Op die website gaat het even goed over de Spanje-, Italië- of Frankrijkroute.

3. Is dit een probleem?
Je kunt je natuurlijk afvragen of dit wel zo'n groot probleem is. Wettelijk gezien doen de Belgiërouters niets verkeerd. Het is perfect legaal om als Europees burger enkele maanden van lidstaat te wisselen en in die tijd vrouw/man en kinderen te laten overkomen. Juridisch gezien is er dus geen vuiltje aan de lucht.

"We merken dat het vooral een impact heeft op de lokale samenleving in kleinere gemeenten", zegt Marlies Stubbe van het Agentschap Integratie en Inburgering. "Als je gaat luisteren bij de burgemeester van randgemeenten, hoor je vooral de klacht dat die mensen niet voluit participeren. Opeens duikt daar een groep van allochtone origine op, die na enkele maanden opnieuw verdwijnt. Op zich doen die mensen niets verkeerd, maar ze maken niet ten volle deel uit van de maatschappij."

Francken vindt het vooral frustrerend dat op die manier de nationale wetgeving ontlopen wordt. "Die extra voorwaarden zijn er natuurlijk niet zomaar gekomen", zegt hij. "Als wij de minimumleeftijd voor gezinshereniging op 21 jaar vastleggen, dan is daar een goede reden voor. Dat is om te vermijden dat jonge meisjes zo in een huwelijk gedwongen worden. Als wij zeggen dat de woonst moet aangepast zijn - en dan maakt het natuurlijk veel verschil of een Filipijnse echtgenote overkomt of een Congolese vrouw met zes kinderen - dan is dat om te voorkomen dat er gevaarlijke woningsituaties ontstaan."

4. Wat wil Theo Francken hieraan doen?
Begin volgende week zit Francken samen met zijn Nederlandse collega Teeven. "We zullen samen bekijken hoe we aan een betere gegevensuitwisseling kunnen doen. Als iemand in Nederland heeft geprobeerd een schijnhuwelijk af te sluiten, dan zouden wij het moeten weten als die persoon dat bij ons opnieuw probeert. Uiteraard gaat dat maar om een kleine groep, maar dankzij een betere uitwisseling van informatie kunnen we zulke praktijken tegenhouden. Op dit moment hebben we daar een Belgische databank voor, zodat iemand die het in Leuven probeert, daarna in Antwerpen niet hetzelfde kan doen. Hetzelfde principe zou kunnen werken voor België en Nederland."

Daarnaast wil Francken samen met Teeven de kwestie op de Europese agenda zitten. "Misschien kunnen we een brief schrijven waarin we onze standpunten hierover duidelijk maken. Hopelijk kunnen we op die manier iets bewegen."

5. Wat is de rol van Europa?
Het enige wat echt voor een doorbraak in het dossier kan zorgen, is Europa. "De ontwijkmogelijkheden zitten ingebakken in de Europese richtlijn", zegt Francken. "Enkele jaren geleden is er een poging geweest om die te hervormen, maar dat is uiteindelijk op niets uitgedraaid. Er is geen consensus onder de lidstaten. De ene wil een strengere regelgeving, de andere wil een versoepeling."

Toch zijn er ook experts die vinden dat België of Nederland het probleem zelf hebben gecreëerd. Hadden die landen geen extra voorwaarden opgelegd voor gezinshereniging, dan was er helemaal geen sprake geweest van achterpoortjes. Dan hadden voor alle Europeanen simpelweg dezelfde regels gegolden. "Dat is inderdaad de visie van de PS en cdH", stelt Francken. "Die vinden dat er geen extra voorwaarden moeten zijn voor gezinshereniging. Maar dat idee over migratie is al lang voorbijgestreefd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234