Zaterdag 24/07/2021

'We zijn geen schapen meer'

Intussen weten we het: Tayyip Erdogan heeft zijn slag niet thuisgehaald. Maar in afwachting van de eerste verkiezingsresultaten gisteren hing boven het Gezipark, net zoals in 2013, de geest van de president als een donderwolk. 'Het is alleen maar slechter geworden.'

Het Gezipark toen en het Gezipark nu. Toen, precies twee jaar geleden, was het een door tienduizenden jonge Turken bewoond protestkamp, bestookt door het traangas en de waterkanonnen van de oproerpolitie. Nu, op de zondag dat Turkije een nieuw parlement kiest, is het een park zoals parken bedoeld zijn: met vrolijke kinderen in een speeltuintje met rubber tegels en bankjes vol eenzame, naar de kiezels van het pad turende mannen.

Er is één fenomeen dat Gezipark-2013 en Gezipark-2015 verbindt, juist nu, op deze spannende verkiezingsdag: Tayyip Erdogan. De onzichtbare gestalte van de Turkse president hangt vandaag - net als toen - als een grommende donderwolk boven de bomen en grasperkjes in het centrum van Istanbul, naast het Taksimplein.

Diens 'fucking ego', zegt oud-demonstrant Arif Koçer, was het doelwit van de Gezi-beweging. Afkeer van Erdogans autoritaire neigingen, zijn grofheid en zijn bevoogdend conservatisme was wat linksradicalen, voetbalsupporters, homo's, brave studenten en ander kleurrijk volk bijeenbracht.

En eigenlijk staat vandaag precies hetzelfde op het spel: Erdogan hoopt met zijn AK-partij zo'n grote meerderheid te krijgen, dat hij Turkije een presidentieel systeem kan opleggen. Wat dat betreft heeft de beweging vooralsnog niets opgeleverd. Integendeel, zegt Koçer, dat verdomde ego is sinds juni 2013 alleen maar gegroeid.

Hij wijst op deze zonnige zondagmiddag in het parkje - waarvan de omvang veel kleiner is dan de roem - de betekenisvolle plekken aan. De 34-jarige docent Engels studeerde sociologie en is in staat zijn anekdotes maatschappelijke diepte te geven.

"In de eerste week was het een festival", zegt hij. Milieuactivisten hadden hun tenten opgezet tegen Erdogans plan voor de bouw van een groot winkelcentrum op de plaats van het park. "Er werd gediscussieerd, muziek gemaakt. Mensen die elkaar anders nooit zouden hebben ontmoet, sloten vriendschap. We hadden een gemeenschappelijke vijand, Erdogan. We hadden genoeg van zijn arrogantie."

"Hier bij de metro-ingang op het plein zaten de linkse groepjes heel serieus te zijn", zegt Koçer. Hij wandelt 10 meter verder het talud van het park op. "Maar kwam je hier, dan veranderde de sfeer ogenblikkelijk. Jongens en meisjes lagen in het gras, ontspannen te lachen en te flirten."

Vrije slaaf

Pas toen de politie na enkele dagen het vreedzame kamp bestormde en tenten in de fik stak, werd de sfeer grimmig en raakte heel Turkije in de ban van 'Gezi'. In zo'n negentig steden gingen betogers de straat op. Dat Erdogan zijn zelfbeheersing verloor en verbaal tekeer ging tegen de jongeren, vergrootte hun woede. Hij maakte hen uit voor 'çapulcu', zoiets als vandalen, tuig, nietsnutten. Het werd hun geuzennaam.

"Zo'n beweging had Turkije nooit gezien, het hoorde niet tot onze politieke cultuur", zegt Koçer. "Het was generatie Y, geboren na 1980 - ik hoor er nog net bij. We zijn dol op onze vrijheid, onze levensstijl, onze dromen. Mijn familie wilde dat ik ambtenaar zou worden. Ik peins er niet over. Ik wil best slavenwerk doen, maar dan wel als vrije slaaf."

De woorden 'levensstijl' en 'dromen' lijken uitgevonden voor Jason Edremitlioglu. De 30-jarige muzikant (cello aan het conservatorium, nadien elektrische gitaar) ziet eruit als de rocksterren die hij bewondert: Guns and Roses, Mr. Big, Whitesnake. Zwarte nagels en met kohl onderlijnde ogen, spuitbus haarlak in de tas om het kapsel in vorm te houden. Zijn droom: naar de VS en het maken met zijn Jason the Band.

Edremitlioglu deed aan de Gezi-beweging mee in zijn woonplaats Izmir, Turkijes meest westerse stad. Tot 2010 was Turkije een mooi, rustig land, zegt hij. Daarna ging het fout, want de "fucking bastard" Erdogan begon de vrijheden te beknotten, verbood de verkoop van alcohol na 10 uur 's avonds en ging zich bemoeien met het privéleven van de burgers. "Zelfs met ons seksleven. Diyanet, de overheidsdienst voor godsdienstzaken, zei dat orale seks verboden is. Nou ja."

Omdat hij vandaag niet in Izmir is, kan Edremitlioglu niet stemmen. Anders zou hij zeker de centrumlinkse CHP hebben gekozen. Hij komt uit een seculier nest. En geen stad in Turkije zo CHP-gezind als Izmir. "Mocht de AKP ooit heel Turkije in handen krijgen, dan zal Izmir stand houden. Het laatste bolwerk."

Kudde schapen

Drie weken na het feestelijke begin was het jongerenprotest - elf doden en duizenden gewonden verder - door de politie neergeslagen. Erdogan bleef gewoon zitten en gooide er qua arrogantie en machtsvertoon nog een schepje bovenop. Het winkelcentrum kwam er niet, wel liet de president in Ankara voor 300 miljoen euro een Wit Paleis bouwen met ruim duizend kamers.

Dus wat heeft het opgeleverd, de Gezi-beweging? "Fucking niks", zegt de rockster met een sappig Londens accent. "Het is alleen maar slechter geworden."

Socioloog Koçer is positiever. "De Turkse samenleving werd altijd gezien als een kudde schapen. Aan dat idee heeft de beweging een eind gemaakt. We zijn geen kudde schapen meer. Ook politici hebben die les geleerd. Zelfs Erdogan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234