Zaterdag 25/05/2019

We zijn eigenlijk aan elkaar uitgehuwelijkt

Jan Leyers en Leon Verdonschot presenteren samen nieuw literair programma 'Iets met boeken'

Vanaf zondag 28 oktober presenteren Jan Leyers (50) en Leon Verdonschot (34) het nieuwe boekenprogramma Iets met boeken, een coproductie van Canvas en de VPRO. Acht weken lang ontvangen zij in een historisch pand in de oude Antwerpse havenbuurt het Eilandje telkens een Vlaamse en een Nederlandse auteur die iets met elkaar gemeen hebben.

DOOR HAN CEELEN

Leyers kennen we in Vlaanderen als zanger van de band Soulsister en presentator van programma's als De zeven hoofdzonden, Nachtwacht en De weg naar mekka. De zestien jaar jongere Verdonschot heeft eveneens een indrukwekkende staat van dienst. Hij is popjournalist, schrijver van verschillende non-fictieboeken en presentator van tv-programma's als de Nationale wetenschapsquiz en Wintergasten (beide VPRO). De Morgen trof het duo vlak na de opname van de pilotaflevering in een Antwerps hotel.

Heren, gefeliciteerd. Eindelijk weer eens een boekenprogramma. En dan nog een van Vlaams-Nederlandse signatuur. Maar de titel Iets met boeken straalt nu niet meteen een ziedende ambitie uit.

Verdonschot: "Vind je? Nou, dan ben ik het totaal niet met je eens. Wij vonden de titel zelf wel mooi door zijn gelaagdheid. Wij doen iets met boeken, wij hebben iets met boeken. Bovendien is hij makkelijk te onthouden. (imiteert) 'Heb je gisteren dat programma gezien? Hoe heet het nu ook alweer? Iets met boeken..."'

Zo had ik het nog niet bekeken. Leon, hoe stond het vooraf met jouw kennis van de Vlaamse literatuur?

Verdonschot: "Gemiddeld, denk ik. Grote namen als Brusselmans en Dimitri Verhulst had ik gelezen. Iemand als Paul Verhaeghen, over wie de Vlaamse redactie dolenthousiast was, kende ik alleen van naam. Anderzijds ben ik als Limburger wel opgegroeid met de Vlaamse cultuur. Antwerpen was voor mij een stuk dichterbij dan Amsterdam. Ik kocht geregeld de Humo en de Vlaamse kranten, en ik heb meer naar Studio Brussel geluisterd in mijn leven dan naar 3FM. Telkens als ik vroeger naar het noorden reed, viel Studio Brussel ergens tussen Eindhoven en Breda weg. Dan dacht ik: 'Bah, daar heb je die kutmuziek van 3FM weer.'"

En jij Jan, was jij een beetje thuis in de Nederlandse letteren?

Leyers: "Mijn kennismaking met de Nederlandse literatuur dateert alweer van een tijdje geleden. Het begon met Dik Trom, Pietje Bell en Puk en Muk. Later ging ik babysitten bij mensen die Jan Wolkers en Ik, Jan Cremer in de boekenkast hadden staan. Die las ik dan als de kinderen naar bed waren. Daar maakte je in de jaren zeventig indruk mee, hoor, als je dat de volgende dag op het schoolplein vertelde. (lacht) Van de generatie Mulisch en Hermans heb ik het meeste ook wel gelezen. Ik had afgehaakt bij de lichting Ilja Leonard Pfeiffer en Tommy Wieringa, dus die heb ik moeten inhalen."

Jullie kenden elkaar voor de opnames niet. Was er meteen chemie tussen jullie op de set, om maar eens een uitgekauwde term te gebruiken?

Leyers: "We zijn eigenlijk aan elkaar uitgehuwelijkt, hé. En we verschillen ook best veel, alleen al door onze leeftijd. Maar we voelen elkaar goed aan. Het belangrijkste is, denk ik, dat we om dezelfde dingen kunnen lachen. Ik zou het vreselijk vinden om met iemand samen te werken die constant in de lach schiet om dingen waarvan ik denk: 'Is dat grappig?'"

Verdonschot: "Iedereen aan wie je deze vraag stelt, zal zeggen dat het meteen klikte. Maar in dit geval was dat ook echt zo. Ik had hiervoor nooit op deze manier met iemand samengewerkt en ik heb altijd gedacht dat ik een pure solist was. Maar met Jan verloopt het allemaal heel prettig. Dus ofwel is Jan een aangenaam mens, ofwel ben ik socialer dan ik altijd heb gedacht. (lacht)"

Een overeenkomst tussen jullie is dat jullie wortels in de popmuziek liggen, en niet in de literaire wereld. Zullen we daar iets van terugzien in het programma?

Leyers: "Ik denk dat die achtergrond een groot voordeel is, want ik heb in mijn tv-werk keer op keer gemerkt dat eigenlijk alles muziek is. Gevoel voor tempo en muzikaliteit helpt je bijvoorbeeld geweldig om de juiste lijn in een uitzending te krijgen. Eerst heb je een intro nodig, waarin je het onderwerp toegankelijk maakt, dan een strofe en vervolgens een refrein."

Verdonschot: "Die ervaring heb ik niet. Ik ben juist over popmuziek gaan schrijven omdat ik zelf geen talent had als muzikant. Maar ik denk wel dat ik profijt kan hebben van mijn programma Oeverloos op Kink FM, waarin ik de afgelopen jaren zo'n tweehonderd schrijvers en dichters heb geïnterviewd. Ik ben me er altijd terdege van bewust geweest dat ik die mensen ontving in een omgeving waarin het niet vanzelfsprekend is om twee uur naar een dichter te luisteren. En dat ik dus veel dingen moest uitleggen en van een context moest voorzien. Dat vond ik, met alle respect voor de liefde en het vakmanschap waarmee het gemaakt werd, de grote fout van Zeeman met boeken. Daarbij kreeg ik als kijker altijd zo'n Louis van Gaalgevoel: 'Ben ik nou zo dom of zijn zij nou zo slim?' (beiden schieten in de lach) Ik zou toch wel iets meer de deur voor mensen willen openzetten."

Hoe laagdrempelig wordt Iets met boeken dan?

Verdonschot: "Wees gerust, het wordt geen Sylvana Simons (presentatrice van zeer laagdrempelig Nederlands boekenprogramma, HC). Je moet natuurlijk ook weer niet bang zijn om het over een boek te hebben. Ik ga er in principe van uit dat iedereen die naar ons programma kijkt weleens een boek heeft gelezen, leest of zal lezen."

Leyers: "Of belooft te lezen."

Verdonschot: "Want om nog even op de titel terug te komen, in het woordje 'iets' zit misschien relativering, maar het woord 'boeken' zit er ook in. We gaan het over boeken hebben. Ik heb geen enkele behoefte om me daarover verontschuldigend op te stellen."

Jullie zijn zelf als boekenschrijvers ook regelmatig geïnterviewd. Hoe is jullie dat bevallen en hebben jullie daar nu iets aan?

Verdonschot: "(aarzelt) Als je zo lang aan iets hebt gewerkt, vind je het leuk om erover te vertellen. Maar ik heb ook wel rare dingen meegemaakt. Ik kwam eens in een radioprogramma, ik zal de naam niet noemen, en achteraan op mijn boek stond een foto van mij die ongeveer net zo groot was als de cover. Het eerste wat de presentatrice zei was: 'Hé, wat leuk dat ik je nu eens in het echt zie. Ik ken alleen je stem van de radio.'"

Leyers: "Ik denk dat het voordeel van zelf vaak geïnterviewd zijn, is dat je kunt inschatten wat de onvruchtbare pistes zijn. Je moet bijvoorbeeld nooit beginnen over wat mensen de laatste jaren níét hebben gedaan. Daar zijn meestal banale redenen voor en er zit zelden een groot masterplan achter. Ook moet je wegblijven van vragen als: 'Wat was uw bedoeling met deze roman?' Dat leidt zelden tot iets interessants."

Jullie programma is moeizaam tot stand gekomen. Het Vlaams-Nederlands Huis deBuren trok zich terug, de VPRO heeft een tijdje afgehaakt en de Vlaamse pers maakte een hoop stampij. Waarom is er altijd zoveel gedoe over boekenprogramma's?

Leyers: "Dat zou je eigenlijk aan de hoofdredacteur van De Morgen moeten vragen. Want het gedoe wordt nooit veroorzaakt door de makers van die programma's. Het is de buitenwacht die onrust creëert. De Morgen heeft werkelijk de meest hilarische onwaarheden over ons gedebiteerd."

Zoals?

Leyers: "Pas op, ik heb alles uitgeknipt, hé. Op een bepaald moment schreef men bijvoorbeeld dat eindredacteur Jos Van den Bergh opgestapt was, omdat ik mijn productiehuis Telesaurus/The Entertainment Group opgedrongen had. Dat is de wereld totaal op haar kop. Er was totaal geen probleem tot Van den Bergh is opgestapt. Daarna hadden we een andere eindredacteur nodig en is Telesaurus in beeld gekomen. En het is niet mijn productiehuis, ik werk alleen graag met die mensen samen. Wat me ook fascineerde, was dat ik in al die tijd nooit een telefoontje heb gehad."

Heb jij dezelfde ervaring, Leon?

Verdonschot: "Ach, zoals iedereen verstand heeft van het weer, de coach van het Nederlandse elftal en de presentator van Zomergasten, zo heeft iedereen ook een mening over boekenprogramma's."

Leyers: "Met een boekenprogramma bedoelen mensen vaak: een literaire talkshow met mensen die mij bevallen. Als je eerste gast - hoe heet ze? - Sonja Bakker is, is het ook niet goed, hé. Je komt in een soort aquarium terecht waarin iedereen zich wil profileren als kenner."

Los van persoonlijke voorkeuren blijft het merkwaardig dat er in Nederland en Vlaanderen al jarenlang geen goed boekenprogramma op de buis is.

Leyers: "Ook dat kun je relativeren. Er is ook geen gitarenprogramma, schaakprogramma of computerprogramma. Er zijn honderden dingen waar mensen gepassioneerd mee bezig zijn, maar waarover je nooit iemand hoort roepen: 'Schande dat daar geen programma over is!' Maar daarnaast is er ook wel een intrinsiek probleem, denk ik. Bij een sportprogramma praat je over een wedstrijd die de meeste kijkers gezien hebben, en zo niet laat je een fragment zien. Bij een boekenprogramma hebben de meeste kijkers het boek niet gelezen. Je moet praten over iets waar mensen geen benul van hebben, en dat is heel moeilijk. Het is alsof je een sportprogramma maakt over een wedstrijd die niemand heeft gezien."

Verdonschot: "En als je alles begint uit te leggen, zitten degenen die het boek wel gelezen hebben zich weer te vervelen."

Leyers: "Dat wordt de grote uitdaging voor ons. Vaak zal een van de schrijvers bekend zijn in het noorden en onbekend in het zuiden, of omgekeerd, en dan moet je voor de helft die hem of haar niet kent dingen uitleggen die al tot uit den treure bekend zijn bij de andere helft. (wendt zich tot Verdonschot) Zeg Leon, kunnen we hier nog onderuit? Als ik ons zo bezig hoor, staan we voor een bijna onmogelijke opgave."

We houden erover op. Wat is jullie favoriete boekenprogramma?

Verdonschot: "Hier is... Adriaan van Dis. Ik heb ter voorbereiding de dvd-box nog eens bekeken en toen kreeg ik meteen het gevoel van vroeger weer terug. Dat je na afloop zo gefascineerd was door de gasten dat je meteen naar de boekhandel wilde rennen om hun werk te kopen."

Leyers: "Om te beginnen: vragen naar iemands favoriete boekenprogramma is een beetje zoals vragen 'wat is je favoriete maanlanding?'. Er zijn er zo weinig dat er niet veel te kiezen valt. Dat gezegd zijnde kies ik voor Das literarische Quartett met Marcel Reich-Ranicki. Schitterende humeurige man, die Reich-Ranicki. En ze gebruikten in dat programma ook altijd van die prachtige Duitse volzinnen. (draagt er eentje voor op gewichtige toon) Dat moet je de Duitsers nageven: ze durven serieus te zijn zonder ironie. Als je in ons taalgebied zo'n zin hoort, kun je er zeker van zijn dat je in een satirisch programma bent beland."

Hoe zit het met jullie favoriete schrijvers?

Verdonschot: "Ik vind James Frey erg goed, de schrijver die door Oprah Winfrey ontmaskerd werd omdat hij iets verzonnen had. Jonathan Safran Foer heeft diepe indruk op me gemaakt. Maar ik hou ook van het ruigere, Bukowski-achtige werk van Alex Boogers, en van David de Poel, een wat minder bekende auteur die extreem droevige boeken schrijft."

Leyers: "Milan Kundera, Sándor Márai, Tom Wolfe, Elmore Leonard... Vroeger was ik ook een grote fan van John Irving, maar dat is een beetje over. En in eigen land Hugo Claus, Paul Verhaeghen en Dimitri Verhulst. Ik weet dat het absolute heiligschennis is, maar ik vind hem stilistisch een verbeterde versie van Louis Paul Boon."

Stel: jullie mogen een exclusief interview doen met ofwel Philip Roth ofwel Paul McCartney. Wie kies je?

Leyers: "Daar vraag je wat. Ik heb McCartney al eens geïnterviewd, maar dan nog zou ik voor hem kiezen. Gewoon omdat ik nooit meer door wie of wat dan ook zo gebeten ben geweest als vroeger door de Beatles. Die zijn hors catégorie."

Verdonschot: "Als ze maar één interview zouden geven, zou ik Jan Paul McCartney gunnen. De helft van de tijd dat ik hem zie heeft hij een Beatlestrui of -T-shirt aan. Zelf zou ik in dit geval voor Roth kiezen. Maar had je Bruce Springsteen genoemd, dan was er geen twijfel mogelijk. (lacht) Voor hem mogen alle schrijvers doodvallen, en de meeste van mijn vrienden ook."

Jan Leyers:

Bij een boekenprogramma hebben de meeste kijkers het boek niet gelezen. Dat maakt het moeilijk. Het is alsof je een sportprogramma maakt over een wedstrijd die niemand heeft gezien

Leon Verdonschot:

Ik ga ervan uit dat iedereen die naar ons programma kijkt weleens een boek heeft gelezen, leest of zal lezen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.