Zaterdag 27/02/2021

'We zijn allemaal vochtige misverstanden'

De Nederlandse auteur A.H.J. Dautzenberg tast bereidwillig de grenzen van onze moraal af. Zijn nieuwe verhalenbundel 'En dan komen de foto's' veroorzaakt schuring en ongemak.

Een man kweekt via kwaadaardige krabben een melanoom op de rug van zijn vrouw. Tot de kanker is uitgezaaid. Een andere man gaat op zoek naar de drollen van zijn geliefde, in het grensgebied tussen endeldarm en vaginawand, en boetseert ze tot "frikadel speciaal, zonder saus en uitjes". Een vijfentwintigjarige zoon slaapt opnieuw in bed bij zijn moeder, nadat zijn vader plots is overleden. Na verloop van tijd penetreert hij haar in haar slaap, uitmondend in regelmatige nachtelijke seks: "'s Nachts ben ik mijn vader, overdag zijn zoon." En we lezen een inventaris van zes spiksplinternieuwe en vrij morbide toepassingen voor het gebruik van een scheermesje.

Het is slechts een bescheiden greep uit de veertig verhalen, essayistische schetsen, fragmenten, zelfinterviews en zelfs kruiswoordpuzzels die de Nederlandse schrijver A.H.J. Dautzenberg verzamelde in En dan komen de foto's. Nee, dit is absoluut geen bundel voor schroomvallige zielen of teerhartigen, want Dautzenberg rijgt de perversiteiten en onwelvoeglijkheden in een hoog tempo aan elkaar, alsof je in het universum van Georges Bataille of Pierre Guyotat bent afgedaald. En dat allemaal in een boek met een lieftallig blauw visje op het omslag. Toch ziet Dautzenberg zelf zich eerder als een afgezant van Gerard Reve, Marcellus Emants of J.M.H. Berckmans (aan wie hij een Antwerpse hommage wijdt).

Onmiskenbaar stak hij ook veel op van Arnon Grunberg, in zijn manie om ons voortdurend in het ootje te nemen. "Het verhaal moet goed zijn. Non-fictie bestaat naar mijn mening niet. Alles is fictie, inclusief de wetenschap", zo heeft Dautzenberg al vaker geopperd. Dus wrijf je je regelmatig de ogen uit, wanneer de werkelijkheid weer opnieuw de fictie blijkt te overtreffen. Zo bekent Dautzenberg in een 'zelfinterview' dat het verhaal van zijn nierdonatie, breed uitgesmeerd in de Nederlandse media en vervat in de roman Samaritaan (2011), verzonnen is. "Een schrijver mag, nee, moet confabuleren." Bizar genoeg zorgde Dautzenbergs bekentenis destijds voor een forse stijging in het aantal nierdonoren in Nederland. En dát is geen fictie.

Krokettenkop

Anton Dautzenberg - zowel verguisd als op handen gedragen - lijkt vastberaden om van leven en oeuvre een soort gesamtkunstwerk te maken en zoekt daarbij voortdurend de controverse op. Niets is verboden en alles is mogelijk in de wereld van Dautzenberg, die een paar jaar geleden de nieuwskolommen haalde met een serie uit de duim gezogen interviews voor de VPRO-gids.

Ook trad de econoom van opleiding in 2011 toe tot de Nederlandse pedofielenvereniging Martijn "uit mededogen" en "uit protest", om er in 2012 alweer met veel kabaal uit te stappen. Reden: "Het is triest dat je in Nederland blijkbaar niet kunt opkomen voor een controversiële mening zonder dat daar een volksgericht aan te pas komt."

Verder oogstte Dautzenberg hoon met een uithaal naar de "krokettenkop" van A.F.Th. Van der Heijdens verongelukte zoon Tonio, wijzend op het literaire "ramptoerisme" van het publiek. Maar ook hier zaaide Dautzenberg verwarring. Op het laatste moment las hij tijdens de Avond van de Polemiek dan toch maar een column voor waarin hij de Nederlandse literatuur hekelde, die "de afgelopen decennia verworden [is] tot onbeduidend divertissement".

Dautzenberg zet er voor de zekerheid dan maar zélf de beuk in. Dat bleek al uit zijn debuutverhalen Vogels met zwarte poten kun je niet vreten (2010), vol van de pot gerukte, perverse en soms schokkende situaties. In En dan komen de foto's is dat niet anders, maar je moet toegeven dat Dautzenberg nog scherper en genadelozer uit de hoek komt. Surrealisme en ontregeling in de overtreffende trap. Amper ben je bekomen van nietsontziende verhalen als 'Lotusbloemen' (ja, dat van de kankerkweek) of hij komt alweer met een volgende op de proppen: 'Danspaal', waarin een man zomaar gespietst is. Choqueren en provoceren wordt haast een tweede natuur.

Dan is er 'Feestje', waar een hobbezakkig meisje met een spierziekte - dat tijdens een party op de jassen moet letten - door twee dronken jongens verkracht wordt. Toch is het een ongemeen sterk én ook schrijnend verhaal, dat doet denken aan de vroege Wolkers uit Kunstfruit, waarbij Dautzenberg nog een aantal extra dialogen aanreikt, die je zelf mag invoegen.

Sommige verhalen komen niet verder dan kleine probeersels, alsof ze geplukt zijn uit de bizarriteitenrubrieken van dag- en weekblad. Wat uiteindelijk gaat overheersen is de onbeholpenheid van de mens, in al haar gradaties: "We zijn allemaal min of meer vochtige misverstanden."

Net als het verontrustende idee dat Dautzenbergs verzinsels misschien toch niet zo ver van de realiteit liggen. Voor de akelige spiegel die hij ons voorhoudt, put hij ook rijkelijk uit de geweldsorgieën in bepaalde series of films en uit de porno- en sm-cultuur: kijk maar naar 'Een spelletje' waarin een vastgebonden vrouw door mannen wordt ondergeplast. Dautzenberg schrijft trouwens zelf een ironisch scenario voor een "postpostmoderne pornofilm", waarin hij ook allerlei Nederlandse BV's en (voetbal)sterren door de mangel haalt. Ook het schrijverswereldje wordt natuurlijk nog even pittig op zijn plaats gezet. Of hij berooft bevriend tekenaar Paul van der Steen tijdens een bezoekje van zijn prenten (hier 'Steen' geheten).

Schandaalzucht

Het gebeurt allemaal in strak aangedreven proza, in stuwende staccatozinnen. Want het heerschap heeft een hekel aan het "parfumproza van Erwin Mortier" en out zich als liefhebber van de "effectieve soberheid van Lydia Davis". Gek genoeg ga je na een tijdje toch knikkebollen van zoveel rondstampende en tentoongespreide angriness en schandaalzucht. Het is too much, deze vergaarbak van Dautzenbergs recente productie.

"Een goed boek overstijgt de marktsegmenten", betoogt Dautzenberg. Ongetwijfeld ontsnapt deze verhalenbundel aan elke labelling en begeeft de schrijver zich "aan de rafelranden van de moraal", om met een andere boektitel van hem te spreken. Deze schrijver is even glibberig als een aal, behendig in "het vergroten van het raadsel". En dan komen de foto's is enerverend en soms wansmakelijk, maar evengoed een visitekaartje van een talentrijk auteur die niets liever doet dan krabben. Ook waar het niet jeukt.

A.H.J. Dautzenberg, En dan komen de foto's, Atlas Contact, 328 p., 19,95 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234